ابايتانۋ مەن شاكارىمتانۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقاندار بارشىلىق دەسەك, ءارحام ىسقاقوۆ پەن احات قۇدايبەرديەۆ سىندى قوس اقساقال سولاردىڭ ءبىرى عانا ەمەس, بىرەگەيى بولاتىن. بيىلعى جىلى ءارحام كاكىتاي ۇلىنىڭ تۋعانىنا – 125, ال سوڭعىسىنا 110 جىل تولىپ وتىر. وسىعان وراي جىلدىڭ سوڭعى شيرەگىندە سەمەيدەگى اباي رەسپۋبليكالىق قورىق-مۇراجايىندا «اسىلداردىڭ سىنىعى» اتتى ادەبي-تانىمدىق تارتىمدى كەش ءوتتى.
ابايدىڭ بالاسىنداي بولىپ كەتكەن كاكىتاي ىسقاقوۆتىڭ 1909 جىلى پەتەربوردا حاكىم اقىننىڭ العاشقى ولەڭدەر جيناعىن شىعارعانىن كوزى قاراقتى وقىرمان جاقسى بىلەدى. اكەسى 1915 جىلى قايتىس بولعاننان كەيىن, دانىشپان اقىننىڭ مۇراسىن جيناستىرۋدى ءارحام ءوز قولىنا العان. بۇل كىسى اباي اتاسى ومىردەن وتكەندە وڭ-سولىن باعامداپ ۇلگەرگەن, جاسى جيىرمانى شامالاعان ازامات بولاتىن.
جيىرماسىنشى جىلداردىڭ باسىندا اباي وسيەتىمەن, جاس تا بولسا ات جالىن ەرتە تارتىپ مىنگەن مۇحتار اۋەزوۆتىڭ اقىل-كەڭەسىمەن ەلدى وتىرىقشىلىققا باۋلۋ ماقساتىندا باقاناس وزەنى بويىندا زامان تالابىنا ساي ارتەل ۇيىمداستىرعان دا وسى كىسى بولاتىن. يگىلىكتى شارۋانىڭ باسى-قاسىندا شاكارىم قاجىنىڭ دا اقىلشى بولىپ جۇرگەنى تاريحتان بەلگىلى. سونىڭ ناتيجەسىندە مەكتەپ, اۋرۋحانا جانە مونشا سالىنسا, ەگىن ەگىلىپ, مال ءوسىرىلدى. الايدا ەلدىڭ اۋزى اققا تيە باستاعان ساتتە ىرعىزباي ۇرپاعىنىڭ دۇنيەسى قايتا كوبەيە ءتۇستى دەگەن جالامەن قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان.
وعان جاسىپ-جابىرقاماعان ءارحام اراعا ءبىراز جىل سالىپ مۇحاڭنىڭ ۇيعارىمىمەن ابايدىڭ سەمەيدەگى مۇراجايىن جابدىقتاۋ ىسىنە كىرىستى. ياعني, كەزىندە اقىن تۇتىنعان كوپتەگەن زاتتار ءارحامنىڭ اتسالىسۋىمەن مۇراجايعا تابىستالعان. ءسويتىپ, اقىن تۋرالى ەل اۋزىندا جۇرگەن جەتپىستەن اسا ەستەلىك جيناپ, مۇراجاي قورىن ودان ءارى بايىتا ءتۇسكەن ەدى. اتاسى اباي تۋرالى 200 بەتكە جۋىق ەستەلىك جازىپ قالدىرعان. ەستەلىككە سول كەزدەگى ساياسات سالدارىنان مۇحاڭنىڭ ايگىلى رومان-ەپوپەياسىنا ەنبەي قالعان وقيعالاردى كوپتەپ كەزدەستىرۋگە بولادى. ءارحامنىڭ بۇل ەڭبەگى ادەبيەتىمىزدىڭ جاناشىرى, بەلگىلى سىنشى-عالىم ەسماعامبەت سمايىلوۆتىڭ تاراپىنان لايىقتى باعالانعان. ءارحام كاكىتاي ۇلى سونىمەن قوسا, اباي ۇرپاقتارى جونىندە مول ماعلۇمات جيناستىرعان بولاتىن. ال 1945 جىلى جارىق كورگەن اقىننىڭ اكادەميالىق تولىق جيناعىن شىعارىسۋعا دا قىزۋ اتسالىسقان.
ءارحام اقساقالدىڭ ابايتانۋداعى ەڭبەگى ءجونىندە ايتا بەرسە, اڭگىمە كوپ. كەزىندە جيدەبايدا اباي تۇرعان ءۇيدىڭ ماكەتىن ناقتىلاپ بەرگەن دە وسى كىسى بولاتىن. كەيىننەن جيدەبايداعى اقىن مۇراجايى سول ماكەت ۇلگىسىمەن قايتا سالىنعان. ءارحامنىڭ اباي تاربيەسىمەن شىعارماشىلىقپەن, دويبى, توعىزقۇمالاقپەن اينالىسۋى ءوز الدىنا ءبىر اڭگىمە. ول بۇل ويىن تۇرلەرىنەن تەك وبلىس, رەسپۋبليكا عانا ەمەس, ورتا ازيا جەڭىمپازى اتانعان.
ەندى شاكارىم ۇلى احات اقساقالعا كەلەتىن بولساق, بۇل كىسى جولى بولەك ادام بولاتىن. ول ءشاكارىم قاجىنىڭ وشپەس مۇراسىنىڭ بۇگىنگى كۇنگە جوعالماي جەتۋىنە ايرىقشا ەڭبەك سىڭىرگەن جان. سول ماقساتپەن ول اكەسىنىڭ ولەڭدەرى مەن داستاندارىن رەسپۋبليكالىق عىلىم اكادەمياسىنا, ال ءان مۇراسىن اكادەميك احمەت جۇبانوۆ ارقىلى كونسەرۆاتورياعا تابىستاپ كەتتى. ياعني, احات اقساقال اكەسىنىڭ مول مۇراسى ءتۇپتىڭ تۇبىندە حالقىنا اسىل قازىنا بولىپ قايتا ورالاتىندىعىنا سەنگەن.
مۇنى ءبىر دەسەك, ەكىنشىدەن, اكەسىنىڭ وتىز جىل قۇرقۇدىقتا جاتقان سۇيەگىن ءبىر تۇيىرىنە دەيىن قالدىرماي ارشىپ, جيناستىرىپ الىپ, جيدەبايداعى اعاسى ابايدىڭ جانىنا ارۋلاپ قايتا جەرلەۋى احاڭنىڭ ولشەۋسىز ەرلىگى دەسە دە بولادى. ويتكەنى, بۇل شاقتا 1959 جىلى اقتالعان شاكارىم قاجى ەسىمىن اتاۋعا قايتادان تىيىم سالىنعان بولاتىن.
احات اقساقالدىڭ ءوزى دە شىعارماشىلىقپەن اينالىسقان ادام. ال ۇستازدىق قىزمەتى مۇنى قانشا قۋدالاعانمەن, سول كەزدەگى وكىمەت تاراپىنان لايىقتى باعالانعان. ول ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارى جيدەبايداعى اباي مۇراجايىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ودان بەرگى كەزەڭدە مۇراجايدىڭ سەمەي قالاسىنداعى باستى عيماراتىندا قىزمەت ەتىپ, ابايتانۋ عىلىمىنا زور ەڭبەك سىڭىرگەن.
مىنە, وسى تۋرالى اتالعان مۇراجايدا وتكەن اسەرلى كەشتە تارتىمدى بايانداما جاساعان مۇراجاي قىزمەتكەرلەرى شىنار سادىقوۆا مەن ايتجامال ارىقباەۆانىڭ, باسقا دا ەستەلىك ايتقان ادامداردىڭ سوزدەرىندە جان-جاقتى قوزعالدى. كەشكە قاتىسۋشىلار اقىن مۇراجايىنىڭ جەتپىس جىلدىعى اياسىندا وتكەن بۇل شاراعا ريزا بولىپ تاراستى. كەش اباي, شاكارىم اندەرىمەن ورنەكتەلدى. اباي, شاكارىم الەمىن زەرتتەۋ ءبىر كۇنگە سىيمايتىن اۋقىمدى شارا دەسەك, وسىنداي يگى ىستەردىڭ قاجەتتىلىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
داۋلەت سەيسەن ۇلى.
سەمەي.