جەكە سوت ورىنداۋشىلارى ىسكە كىرىسپەك

بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاننىڭ باستى جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى – بۇل سوتتار مەن سۋديالاردىڭ تەك فورمالدى-زاڭدى عا­نا ەمەس, سونىمەن قاتار ناقتى تəۋەل­سىزدىككە يە بولۋىندا جاتىر. ال بۇل تəۋەلسىزدىك سوت بيلىگى قالىپتاسقان سəت­­­تەن باستاپ كورىنۋدە. بىراق وسى تاۋەل­سىزدىك, ەگەر سوتتاردىڭ شىعارعان شەشىمدەرى ورىندالمايتىن بولسا, ەش­تەڭە بەرمەيدى. مىنە, سوندىقتان دا ەل­باسى سۋديالار وداعىنىڭ V سەزىن­دە نەگىزگى ماسەلە رەتىندە سوت شەشىم­دەرى­نىڭ ورىندالۋ دەڭگەيى مەن ساپا­سى­نا كوڭىل اۋدارعان ەدى. سوت بيلىگىنىڭ بەدەلى مەن əرەكەتتىلىگى ونىڭ شەشىمىنە تۋرا بايلانىستى دەدى. دەمەك, سوت­تىڭ شىنايى شەشىمى تۋرا ورىندالسا عانا ادىلدىك ورناماق. ول ءۇشىن جەكە سوت ورىنداۋ ينستيتۋتى قاجەت. كەشە وسى ماسەلەلەردى ارقاۋ ەتكەن «قازاق­ستان­دا جەكە سوت ورىنداۋشىلارى ينس­تيتۋ­تىن ەنگىزۋ» اتتى سەمينار بولىپ ءوتتى. Əرينە, ءادىل جəنە ساتىلمايتىن سوت دەموكراتيالىق جəنە قۇقىقتىق مەم­لە­كەتتىڭ اسا ماڭىزدى نەگىزى بو­لىپ تا­بىلادى. بىراق سوتتىڭ ادال­دى­عى ونىڭ ءادىل شەشىمى ناقتى ورىن­دال­عاندا عانا كورىنىس بەرەتىندىگى تا­عى بەلگىلى. سون­دىقتان دا ەلباسى سۋديالار وداعىنىڭ ءىV سەزىندە اتقارۋ ءون­دىرىسى سالاسىندا رەفورما جاساپ, جەكە سوت ورىنداۋ­شى­لارى ينستيتۋ­تىن ەنگىزۋ قاجەتتىگىن ايت­تى. وسى مىندەتتى قولعا العان ەلى­مىزدىڭ سوت اكتىلەرىن ورىنداۋ كوميتەتى ءبىراز شارۋانىڭ بەتىن قايىردى. سودان بەرى الىس-جاقىن شەتەلدەردىڭ, اتاپ ايتقاندا, فرانتسيا, بولگاريا, لاتۆيا, ەستونيا جانە ت.ب. ەلدەردىڭ وسى سا­لا­داعى قىزمەتتەرى سارالانىپ, ءوزى­مىزگە قاجەت دەپ تابىل­عان جەكە سوت ورىنداۋ ينستيتۋتىن ەنگىزۋدىڭ ۇلگىسى جاسالدى. قازاق­ستان­دىق جەكە سوت ورىنداۋ ينس­تيتۋتى ءۇل­گى­سىنىڭ ەرەكشەلىگى – مۇندا مەم­لە­كەتتىك جانە جەكە سوت ورىن­داۋ­شىلارى بالا­مالى تۇردە قاتار جۇمىس ىستەيتىن بو­لا­­دى. ءويت­كەنى, ازاماتتار قانداي سوت ورىنداۋ­شى­عا جۇگىنۋ قا­جەت­تىگىن ءوز­دەرى تاڭ­داي­دى. بۇل ورايدا ازامات­تار­دىڭ قۇ­قىق­تارى مەن بوستان­دىق­تارى­نا جانە جەكە سوت ورىنداۋ­شى­لارى قىزمەتى­نىڭ زاڭدىلىعىنا ەرەك­شە نازار اۋ­دا­رىلادى. ءسويتىپ, وسىن­داي كوپ­­­تەگەن ىزدەنىستەردىڭ ارقا­سىندا ءوت­كەن جىلى جەكە سوت ورىنداۋ­شىلارى ينستي­تۋ­تىن كوزدەيتىن «ات­قارۋ­شى­لىق ءىس ءجۇر­گىزۋ جانە سوت ورىن­داۋشى­لارى­­نىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ كۇشىنە ەندى. الايدا, سەمينارعا قاتىسقان شەتەلدىك سوت ورىنداۋشىلارى مەن سا­راپ­شىلار اتالعان زاڭنىڭ كەمشىن تۇستارى بار ەكەندىگىن العا تارتتى. ال جەكە سوت ورىنداۋشىلارى ينستي­تۋ­تىن كوزدەيتىن زاڭ ءالى قولدانىسقا ءتۇس­پەي جاتىپ, ونىڭ ولقى تۇستارى بار دەپ ايتۋ ەرتەرەك دەيدى بۇرىن وسى ينس­تيتۋتتىڭ ىرگەتاسىن قالاۋعا اتسا­لىس­قان, قازىر پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى يراك ەلەكەەۆ. شەتەلدىكتەر كوبىنە وزدەرىنىڭ كوزقاراسىنا سالىپ قارايدى, ال ءبىزدىڭ زاڭ ءوزىمىزدىڭ قۇ­قىق­تىق مادەنيەتىمىزگە سايكەستەندىرى­لىپ جازىلعان. سوندىقتان ولارعا بۇل كەمشىلىك سەكىلدى بولىپ كورىنەدى. دەمەك, كوش جۇرە تۇزەلەدى دەگەندەي, اۋەلى زاڭ قولدانىسقا ءتۇسۋى كەرەك, سوندا ونىڭ كەم-كەتىگى نەمەسە ارتىقشى­لىعى بىردەن بايقالاتىنى انىق. ءبىر قۇپتارلىعى, اتالعان زاڭدا ءتيىستى ور­گان­نىڭ, سوتتاردىڭ, سوت ورىنداۋ­شى­لارى القاسىنىڭ, پروكۋراتۋرا مەن وزگە دە باقىلاۋشى ورگاندار تاراپى­نان كوپ دەڭگەيلى قاداعالاۋ جۇيەسى قاراستىرىلعان. دەگەنمەن, جەكە سوت ورىنداۋ­شى­لارى ينستيتۋتىن ەنگىزۋدى ۋاقىت تالاپ ەتىپ وتىر. سوندىقتان سوت اكتىلەرىن ورىنداۋ كوميتەتى ۇستىمىزدەگى جى­لى جەكە سوت ورىنداۋشىلار قىز­مەتى­نە ليتسەنزيا الۋعا ۇمىتكەرلەردەن قۇ­جات­تار قابىلداۋدى باستاماق. «ات­قارۋ­شىلىق ءىس جۇرگىزۋ جانە سوت ورىن­داۋشىلارىنىڭ مارتەبەسى تۋرا­لى» زاڭعا سايكەس كوميتەت بىرقاتار ۇيىم­­داستىرۋ شارالارىن جۇزەگە اسى­رىپتى. جەكە سوت ورىنداۋشىسى قىزمەتىنە قا­بىلداۋ ۋاقىتى, قىزمەت اتقارۋ بارى­سى, بىلىكتىلىك ەمتيحان­دا­رىن تاپسىرۋ ءتارتىبى, ت.ب. بەلگىلەنگەن. ەندى كەيبىر كەمشىلىكتەردى تۇزەگەن سوڭ كوپ ۇزاماي قازاقستاندا العاش رەت جەكە سوت ورىنداۋشىلارى مىندەتىنە كىرىسەتىن بولادى. ونىڭ ۇستىنە ءبىزدىڭ ەلىمىز تمد ەلدەرى اراسىنان العاشقى بو­لىپ جەكە سوت ورىنداۋ­شى­لارى ينستي­تۋتىن ەنگىزىپ وتىرعاندىقتان, مۇنىڭ ءمانى مەن مازمۇنى وراسان بولماق دەيدى سەمينارعا قاتىسۋشىلار. الەكساندر تاسبولاتوۆ.