قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور سەرىك نەگيموۆتىڭ «فوليانت» باسپاسىنان جۋىردا عانا جارىق كورگەن «مالىك عابدۋللين» اتتى زەرتتەۋ كىتابى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, كسرو پەداگوگيكا عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, حالىق ادەبيەتىنىڭ بىلگىرى مالىك عابدۋلليننىڭ ەرلىك جانە شىعارماشىلىق جولىنا ارنالعان. وندا ايتۋلى عالىمنىڭ بالالىق, ستۋدەنتتىك, اسپيرانتتىق شاعى, ۇلى وتان سوعىسىنداعى قاھارماندىق قيمىلدارى ءسوز ەتىلىپ, بەيبىت ومىردەگى قايراتكەرلىك, ساناتكەرلىك ىستەرى, ۇلتتىق ادەبيەتتانۋ, فولكلورتانۋ, پەداگوگيكا, پسيحولوگيا عىلىمدارىن دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى, قىرۋار ەپيستوليارلىق مۇراسى, تۇتاس شىعارماشىلىق ءومىربايانى مول ادەبي-تاريحي مۇراعات قۇجاتتارى جانە زامانداستارىنىڭ ەستەلىكتەرى نەگىزىندە تارتىمدى باياندالادى. قاھارمان ۇستازدىڭ جاقىن ارالاسىپ, جاقسى سىيلاسقان جەرلەس ءىنىسى ءارى سۇيىكتى شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى سەرىك نەگيموۆتىڭ قازىرگى مالىكتانۋ ءىلىمىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ادەبيەتشى-عالىم ەكەندىگىن ونىڭ بۇرىنىراقتا جارىق كورگەن «مالىك عابدۋللين» اتتى ەكى كىتابى ارقىلى بىلەمىز. ال مىنا ەڭبەك – ونىڭ عيبراتتى عۇمىر يەسى مالىك عابدۋللين تۋرالى ءۇشىنشى كىتابى. «زامانالار بيىگىنەن, تاريح قويناۋىنان ارقاشان دا سۇڭقاردايىن شۇيىلگەن, تۇلپاردايىن جۇيتكىگەن, بارلىعىمىز تابىنعان, بارلىعىمىز ساعىنعان مالىك ءسوزى مايدان ساحناسىنان ساڭقىلداپ ەستىلگەندەي بولادى. مالىك ءىزى جارقىراپ كورىنەدى. اقىل-ويعا كەمەل, مەيىرىم, ينابات, شاپاعات, بيازىلىققا تولى التىن ءجۇزى, جىبەكتەي تازا سۇلۋ جانى, ىزگى دە ىزەتتى وي جۇرەگى, قاسيەتتى رۋحى, اسقاق, بەكزات بەينەسى وشپەيدى», دەپ تولعايدى زەرتتەۋشى كىتاپتىڭ العى سوزىندە. ءوزىمىز دە وسى ايتىلعانداردىڭ كۋاسى بولدىق. ءبىز سول تۇستا س.م.كيروۆ (قازىرگى ءال-فارابي) اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ساباق بەرگەن مالىك اعايدىڭ تەرەڭ مازمۇندى دارىستەرىن تىڭداپ, ونەگەلى ىستەرىن, ۇستازدىق ۇلاعاتىن كورىپ وستىك, شاپاعاتىنا شومىلدىق. كەيدە ساباق اراسىنداعى ۇزىلىستەردە ايتاتىن اڭگىمەلەرىنىڭ قىزىعىنا باتتىق. مۇعالىمىمىزدىڭ ءاربىر ءدارىسى ۇلكەن ءومىر ساباقتارىنداي ەستە قالدى. وتكەن جىلى اسىل ازاماتتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى اتالىپ وتىلگەندىگى ءمالىم. وسى مەرەيتوي اياسىندا اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە رەكتورىمىز, اكادەميك س.پىراليەۆتىڭ باسشىلىعىمەن م.عابدۋللين اتىنداعى تۇلعاتانۋ ورتالىعى اشىلىپ, باس عيماراتتىڭ قابىرعاسىنا مەموريالدىق تاقتا ورناتىلدى. حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزىلىپ, «مالىك عابدۋللين» اتتى ەكى تومدىق تاريحي-تانىمدىق كىتاپ شىعارىلدى. پروفەسسور س.نەگيموۆتىڭ جاڭا ەڭبەگى سول يگى ىستەردىڭ زاڭدى جالعاسى ىسپەتتى. كىتاپ التى بولىمنەن, ءتۇيىن ءسوز بەن قوسىمشالاردان تۇرادى. ء«وسۋ جولدارى» اتتى ءبىرىنشى ءبولىم ادەبيەتىمىزدىڭ ابىز اقساقالى, م.عابدۋلليننىڭ سۇيىكتى شاكىرتى, اكادەميك سەرىك قيراباەۆتىڭ «مالىك عابدۋللين – عىلىمنىڭ, سوعىستىڭ تاريحىندا, قازاق حالقىنىڭ تاريحىندا ماڭگى ساقتالاتىن ەسىم» دەگەن سوزىمەن اشىلىپتى. مۇندا بولاشاق باتىردىڭ بالا جاستان ءسوز ونەرىنە قۇشتار بولعانى اڭگىمەلەنەدى. ايتالىق, مالىكتىڭ 1931 جىلى (16 جاسىندا) «ەكپىندى جاس» جۋرنالىنىڭ جەتىنشى سانىندا «وكتيابريات ىنىلەرىمە» اتتى تۇڭعىش ولەڭى جاريالانىپتى. ءوزى سول جىلداردا ولكەلىك «پيونەر» گازەتىندە, «لەنينشىل جاس» راديو-گازەتىندە قىزمەت اتقارعانى ايتىلادى. قازپي-دەگى ۇستازى, اتاقتى ءتىلشى عالىم قۇدايبەرگەن جۇبانوۆتىڭ, اكادەميك قاجىم جۇماليەۆتىڭ, سونداي-اق بىرگە وقىعان كۋرستاسى, وقۋ-ءبىلىم سالاسىنىڭ ارداگەرى مىرزاي التىنبەكوۆانىڭ ەستەلىك ماقالالارىمەن, وقۋ ورنىنىڭ تۇڭعىش رەكتورى سانجار اسفەندياروۆ, وقىتۋشىلارى سارسەن امانجولوۆ, شاراپي ءالجانوۆ, ساكەن سەيفۋللين, مولداعالي جولدىباەۆ, تەلجان شونان ۇلى, مۇحتار اۋەزوۆ, ميتروفان سيلچەنكو, شايحيسلام بەكجانوۆ جايلى تاريحي مالىمەتتەرمەن دايەكتەلگەن. كىتاپتا 1935 جىلعى 21 ماۋسىمدا ينستيتۋت ءبىتىرۋشى 4 كۋرس ستۋدەنتى مالىك عابدۋلليننىڭ «بەيىمبەت مايلين» تاقىرىبىنداعى ديپلومدىق جۇمىسىن تالقىلاۋ جونىندەگى كوميسسيا ءماجىلىسىنىڭ حاتتاماسىنان دەرەكتەر كەلتىرىلگەن. ماجىلىسكە وقۋ ورنى ديرەكتورى ش.بەكجانوۆ, جازۋشىلار وداعىنان س.مۇقانوۆ, حالىق اعارتۋ كوميسسارياتىنان ءا.مامەتوۆا, ءتىل-ادەبيەت كافەدراسىنان س.امانجولوۆ, م.جولدىباەۆ, ت.شونانوۆ قاتىسىپ پىكىر ايتقانىن, كوميسسيانىڭ توراعاسى م.جولدىباەۆ بولعانىن وسى حاتتامادان اڭعارامىز. ودان سوڭ فەرعانادا اسكەري مىندەتىن اتقارۋى, كەيىننەن «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىندە قىزمەتتە بولىپ, ەڭبەك مايدانىندا تاجىريبە جيناقتاعانى, اسپيرانتتىق كەزەڭى, سول كەزدەگى جەكە وقۋ جوسپارى, قازاق فولكلورىنان جاساعان تاقىرىپتىق جوسپارى, «قوبىلاندى باتىر جىرىنىڭ كوركەمدىك-ستيليستيكالىق سيپاتى» تاقىرىبىندا عىلىمي رەفەرات جازعانى سياقتى قۇندى قۇجاتتار وقىرمان نازارىنا ۇسىنىلادى. سونىمەن قاتار, كىتاپتا بەرىلگەن قۇجات-دەرەكتەردەن قازاق حالقىنىڭ ۇلى پەداگوگى ىبىراي ءالتىنساريننىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولۋىنا بايلانىستى قازاق كسر حالىق اعارتۋ كوميسسارى تولەگەن تاجىباەۆقا ايگىلى اعارتۋشىنىڭ ەڭبەكتەرىن شىعارۋ جانە سوعان وراي ءىس-شارالار ۇيىمداستىرۋ جونىندە ۇسىنىس ايتىپ, حات جولداعان اباي اتىنداعى قازپي-ءدىڭ اسپيرانتى م.عابدۋللين ەكەنىن بۇگىندە بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلە بەرمەۋى مۇمكىن. «مايدان جىلدارىندا» اتتى ەكىنشى بولىمدە داڭقتى قولباسشى باۋىرجان مومىش ۇلى ايتپاقشى, «سوعىستا مالىكتىڭ جاساعان ەرلىگى سۇمدىق سويقان, ورىمدەي بولىپ وتە باتىل بولعاندىعىنىڭ كۋاسى بولامىز». مۇنى ونىڭ مايداننان جازعان حاتتارى دا اڭعارتادى. «مەن مايداندا نەمىستەرمەن قولما-قول سوعىسقان اداممىن. كوپتەگەن نەمىستى اتىپ ءولتىردىم. ءبىرازىن قان توبەلەستە باۋىزداپ سالدىم. جاۋدىڭ ونشاقتى تانكىسىن گراناتالارمەن قيراتتىم», دەيدى ماكەڭ 1944 جىلدىڭ 12 قىركۇيەگىندە ەلگە جازعان ءبىر حاتىندا. ساياسي جەتەكشى مالىك عابدۋلليننىڭ ءىس-ارەكەتى, ءادىس-ايلاسى, تاعىلىم-تاربيەسى, تاپقىر سوزدەرى ورشەلەنگەن جاۋدىڭ ءۇنىن وشىرۋگە, قۇمىرسقاشا قاپتاعان قانقۇيلى جەندەتتەردىڭ كوزىن جويۋعا جاۋىنگەرلەردى تاس-ءتۇيىن ەتىپ جۇمىلدىرۋدا پارمەندى يدەولوگيالىق قارۋ بولدى.سونىڭ ناتيجەسىندە ولار كالينين, نوۆگورود, پسكوۆ وبلىستارىندا, ماسكەۋ ماڭىنداعى ۆەليكيە لۋكي, شيرياەۆو, رىبۋشكا, نوۆو-سۆينۋحوۆو, ستارايا رۋسسا, دۋبوسەكوۆو, بورودينو, وستاشەۆو ەلدى مەكەندەرىندە بولعان قيان-كەسكى شايقاستاردا وجەتتىكتىڭ, تاباندىلىقتىڭ ارقاسىندا جەڭىستەرگە قول جەتكىزەدى. كىتاپتا سۇراپىل شايقاستاردا گەنەرال ي.ۆ.پانفيلوۆ ديۆيزياسىنان العاش رەت م.عابدۋللين مەن ت.توقتاروۆتىڭ كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا يە بولعاندىعى جايلى قۇجات-دەرەكتەر كەلتىرىلگەن. ورىستىڭ بەلگىلى جازۋشىسى بوريس پولەۆويدىڭ مالىك تۋرالى «پراۆدا» گازەتىندە 1943 جىلى 25 ساۋىردە جارىق كورگەن «ەلدىڭ ەرى» اتتى وچەركى, «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىندە 1943 جىلى 20 تامىزدا جاريالانعان «قازاق حالقىنىڭ ماقتانىشى» اتتى باس ماقالا دا كىتاپتان لايىقتى ورىن العان. مالىكتىڭ باتىرلىعى جونىندە باياندايتىن رەسمي قۇجاتتار, جاۋىنگەرلىك ليستوۆكالار مەن گۆارديا پودپولكوۆنيكتەرى احمەتجان مۇحامەدياروۆ, باۋىرجان مومىش ۇلى, گۆارديا مايورى بالتابەك جەتپىسباەۆ, گۆارديا كاپيتانى مىراقاس بايساروۆ, گۆارديا اعا لەيتەنانتى قۇرمانبەك ساعىندىقوۆ, بولىمشە كومانديرى باقتيار مەڭدىعازين سەكىلدى جولداستارىنىڭ ەستەلىكتەرى «جاقسىنى جالعىز دەمەڭىز, جالعىز بوپ تۋسا ونمەن تەڭ, ون بولىپ تۋسا جۇزبەن تەڭ, ءجۇز بولىپ تۋسا مىڭمەن تەڭ» دەيتىن حالقىمىزدىڭ دانالىق سوزدەرىن ەسكە تۇسىرەدى. بۇل بولىمدە مالىكتىڭ اقىلشى اعاسى بولعان ءباھادۇر قولباسشى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ رۋحاني جاقىندىعىنا, رياسىز, دوستىق قارىم-قاتىناسىنا بايلانىستى قۇندى دا اسەرلى ماتەريالدارعا ەرەكشە ورىن بەرىلەدى. ماسەلەن, مۇنى ەر باۋكەڭنىڭ افوريزمدەرىن جازىپ, جيناپ جۇرگەن مالىك اعامىزدىڭ 1942 جىلدىڭ 15 قىركۇيەگىندە جازعان حاتىنداعى: «...ەگەر جازۋشى نە اقىن بولسام, كوك كۇمبەزدى قاعاز ەتىپ, كوكالا داريانى سيا ەتىپ, «باتىر باۋىرجان» دەگەن حيكايا دا جازعان بولار ەدىم», دەگەن وي-تولعامىنان بايقاساق, كەيىننەن, 1944 جىلى 4 قازاندا باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ەرلىك تۇلعاسىنا ارناپ جازعان ۇزاق جىر-تولعاۋى جوعارىداعى پىكىرىمىزدى تاعى دا بەكىتە تۇسەدى. ال باۋكەڭ ءىنى-دوسى ماكەڭ تۋرالى: «مالىك عابدۋللين كەشۋى قيىن جەردەن قول ۇستاسىپ, اسۋى بيىك جەردەن ءجىپ ۇستاسىپ وتكەن جاۋىنگەر ءىنىم ەدى, قىسىلعاندا اقىلداسقان سەرىگىم ەدى», دەپ تولعانعان بولاتىن ونىڭ الپىس جىلدىق مەرەيتويىندا. 1943 جىلى 24 ساۋىردە كورنەكتى جازۋشى ءسابيت مۇقانوۆتىڭ «...مالىك تۋرالى رومان جازۋدى ويلايمىن. ول ءۇشىن مالىكتىڭ تۋعان جەرىنە بارۋ جانە مايداندا جۇرگەن جەرلەرىنە بارۋ قاجەت», دەپ ءۇمىت بالقاشەۆقا حات جازۋى جايدان-جاي ەمەس. اتالعان بولىمدە مالىكتىڭ مايدانداعى ءىس-قيمىلى, دوسكەي الىمباەۆ, نۇرپەيىس بايعانين, نۇرلىبەك بايمۇراتوۆ, كەنەن ازىرباەۆ, شاشۋباي قوشقارباەۆ, قالقا جاپسارباەۆ, يسا بايزاقوۆ, عالىم مالدىباەۆ, عالي جۇباندىقوۆ, شاكەن وتىزباەۆ سىندى حالىق اقىندارىنىڭ جىرلارى, مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ باتىرمەن كەزدەسۋلەردەگى ارناۋ ولەڭدەرى, ەستەلىك-ماقالالار ورايلى ورىن العان. كىتاپتا 1943 جىلدىڭ تامىزىندا باتىردىڭ ەلگە دەمالىسقا كەلىپ, اقمولا, قاراعاندى, الماتى قالالارىندا جۇرتشىلىقپەن, ق.ساتباەۆ, س.مۇقانوۆ, ع.مۇسىرەپوۆ سىندى عالىم, جازۋشى, ونەر قايراتكەرلەرىمەن كەزدەسىپ, جىر الىبى جامبىلعا سالەم بەرۋى, سونداعى ۇلى جىرشىنىڭ: باتىرىم – مالىك بەرەنىم, جۇيرىگىم – وزعان ورەنىم. حالقى سۇيگەن قالاۋلىم, جىرىمدى ساعان توگەمىن, – دەگەن ولەڭ جولدارى مەن جاۋىنگەرلەرگە ارناعان جىر-تولعاۋى وقىرمانىنا جاقسى اسەر قالدىرادى. م.عابدۋلليننىڭ قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ حاتشىسى جۇماباي شاياحمەتوۆكە 1945 جىلى 10 اقپاندا جازعان حاتىنداعى «...مەن قازاقپىن» دەگەن ۇعىمنىڭ تەك-توركىنى مىناۋ: ءوز ۇلتىما, قازاعىما دەگەن ءمولدىر سۇيىسپەنشىلىك, ءوز حالقىمنىڭ جاۋىنگەرلىك داستۇرلەرىنە دەگەن ىزگى قۇرمەت, ونىڭ سان عاسىرلىق مادەنيەتىنە, ادەبيەتى مەن ونەرىنە دەگەن قۇشتارلىق, وعان ارىممەن ادال ەڭبەك ەتۋ, حالىقتار دوستىعىن قورعاۋ, باۋىرلاس, كورشىلەس ەلدەرگە كومەكتەسۋ, قاجەت جاعدايدا ورتاق جاۋعا قول ۇستاسىپ بىرىگىپ اتتانۋ... «مەن قازاقپىن» دەۋىمدە ءوز ۇلتىمدى باسقا ۇلتتاردان اسىرا ماقتاۋ ەمەس. مەن ءوز ۇلتىمنىڭ پەرزەنتى ەكەندىگىمدى ءتۇسىندىرۋ. تامشى قانىم قالعانشا, ءوز حالقىمنىڭ مۇددەسى ءۇشىن كۇرەسۋگە ءازىرمىن. مەن – حالىق ۇلىمىن. حالىقتىڭ كيەسى بار. جالعان دۇنيەدە ەڭ ىزگى, ەڭ اسقاق, ەڭ تازا نارسە – ءوز حالقىڭنىڭ قىزمەتشىسى بولۋ...», دەگەن سوزدەرى ەر مالىكتىڭ ومىرلىك ۇستانىمى بولاتىن. «مالىك عابدۋللين – عىلىم مايدانىندا» اتتى ءۇشىنشى بولىمدە س.نەگيموۆ كەيىپكەرىنىڭ تۋعان ادەبيەتىمىز بەن ۇلتتىق فولكلورىمىزدىڭ تاريحى مەن تەورياسىنا, جالپى ادىسنامالىق ماسەلەلەرىنە, اسىرەسە «قوبىلاندى باتىر», «ەدىگە باتىر» جىرلارىنىڭ يدەيالىق-مازمۇندىق ارحيتەكتونيكاسى مەن كوركەمدىك مانىنە وي كوزىمەن قاراپ, ونى اسقان بىلىمپازدىقپەن سارالاعانى تۋرالى ءسوز ساباقتايدى. كورنەكتى اكادەميك-عالىمنىڭ «قازاق حالقىنىڭ اۋىز ادەبيەتى» اتتى وقۋلىعى, قازاق ادەبيەتى مەن فولكلورىنا بايلانىستى وقۋ باعدارلامالارى مەن پەداگوگيكا جانە پسيحولوگيا عىلىمدارىنا, قازاق ادەبيەتىن وقىتۋ ادىستەمەسىنە ارنالعان تانىمدىق تۇجىرىمدارى اڭگىمە وزەگىنە اينالادى. ەڭبەكتىڭ «حالىق قىزمەتكەرى», «مالىك عابدۋلليننىڭ ادەبي كوزقاراسى جانە ادەبي ورتاسى» اتتى بولىمدەرى دە ءوز وقىرمانىنىڭ نازارىن اۋدارادى. اۆتور مالىك باتىردىڭ ادامي تۇلعاسىنا, كىسىلىك قادىر-قاسيەتىنە بايلانىستى اسەرلى ەستەلىكتەر, ادەبي-كوركەم ماتەريالدار مەن ەپيستوليارلىق مۇراسى – قۇربى-قۇرداس, ارىپتەس-زامانداستارىنىڭ (ج.شاياحمەتوۆ, ن.وڭداسىنوۆ, م.اۋەزوۆ, س.مۇقانوۆ, ج.جانتوبەتوۆ, ق.ءشارىپوۆ, س.امانجولوۆ, ق.نۇرعاليەۆ, س.سەركەباەۆ, ش.مۇرتازا, م.سارسەكەەۆ, ب.تىلەگەنوۆ, ر.توقتاروۆ, م.ماعاۋين, ا.سەيدىمبەك, ت.ب.) حاتتارى ارقىلى ادامدى العا جەتەلەيتىن, وي-ساناسىن تازارتاتىن, جان دۇنيەسىن ءدۇر سىلكىندىرىپ, قاناتتاندىراتىن ەرەكشە كۇش – ارمان ەكەنىن, ول ءىس-ارەكەت ۇشتاسىپ, ەل جۇرتىڭنىڭ مۇددە-ماقساتىمەن تابىسقان جاعدايدا عاجايىپ ونەگەلى قۇبىلىسقا اينالاتىنىن بايىپتايدى. مالىك اعامىز ادام مىنەزىن, ءسوز مانەرى مەن كوڭىل كۇيىن, ءجۇرىس-تۇرىس, وي-اڭسارىن اڭعارعىش, بايقاعىش سەزىمتال ادام بولاتىن. جۇرت جيىلعان باسقوسۋ-ماجىلىستەردە, كانديداتتىق نەمەسە دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعايتىن كەڭەستەردە, ينستيتۋت عىلىمي كەڭەستەرىندە ءازىل-قالجىڭعا, تاپقىرلىققا تولى ولەڭ جازىپ, ورتاسىن كۇمىس كۇلكىگە تولتىرىپ وتىراتىن. «جارتىبايدىڭ شاكىرتى» اتالاتىن سوڭعى ءبولىم تولىعىمەن م.عابدۋلليننىڭ وسىنداي فولكلورلىق ۇلگىدەگى شىعارماشىلىعىنا ارنالعان. جارتىباي – جىر الىبى جامبىلدىڭ اينالاسىندا جۇرگەن, ولەڭ شىعارۋعا تالابى بار, جامبىلشا ءسوز سويلەيمىن, جىر ايتامىن دەگەن قارا جاياۋ, قارا-بايىر جارتىكەش اقىن بولسا كەرەك. قاشاندا بويىنداعى قابىلەت-قارىمىن بۇركەمەلەپ ۇستايتىن قاراپايىم دا كىشىپەيىل مالىك ولەڭ شىعارۋ تەحنولوگياسىن جاقسى بىلسە دە قىزىق ءۇشىن ءوزىن جارتىبايعا ۇقساتىپ, ولەڭدەرىنىڭ سوڭىنا «جارتىبايدىڭ شاكىرتى» دەپ قولىن قويادى ەكەن. مۇنى سول كەزدە فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور-جازۋشى مىرزابەك دۇيسەنوۆ: «...قالامدى ماكەڭ قولعا الدى, قولعا الدى دا تولعاندى. ءپىر تۇتاتىن اقىنى جارتىباي دەگەن بولعان-دى. جارتەكەڭە سيىنعان, ءسوز تاباتىن قيىننان. ماكەڭ شىقسا مىنبەگە, جۇرت سوزىنەن تىيىلعان. قۇلاقتانىپ ءبارى دە, ءبىر ۇيگە تۇگەل جيىلعان...», دەپ جازىپ تولىقتىرىپتى. سوڭعى بولىمدەگى شىعارمالار مالىك اعامىزدىڭ اقىندىق ونەرمەن قاتار, استارلى ءازىل مەن ۇتىمدى يۋموردى, فولكلورلىق ءداستۇر-ۇلگىنى جەتە مەڭگەرگەنىن كورسەتەدى. ماسەلەن, بەلگىلى اۋدارماشى, جازۋشى-عالىم ءسايدىل تالجانوۆ دوكتورلىق قورعاپ جاتقان كەڭەستە ماكەڭ: «تارلانىنداي تارعىننىڭ, اۋىزدىقپەن الىسىپ, ۇشقان قۇسپەن جارىسىپ, دوڭگەلەتىپ جەر شارىن, بۇرقىراتىپ ءدوڭ شاڭىن, قوس تارالعى سارتىلداپ, دۋلىعا كۇنگە جالتىلداپ, بەس قارۋى ۇستىندە, اعىزىپ بىرەۋ كەلەدى. – مىناۋ قانداي باتىر؟ – دەپ, جينالعان جۇرت قارادى, تۇلعاسىنا ءسۇيسىنىپ, ءتۇسىرىپ اتتان الادى, امان-ساۋلىق سۇراسىپ, جاقىنداپ وعان بارادى. جاڭاعى باتىر ال سوندا, بوگەلمەستەن سويلەيدى, سويلەگەندە ءبۇي دەيدى: وماردىڭ ۇلى ءسايدىلمىن, عىلىمعا تارتىپ بارامىن, قۇداي بەرسە, مەن بۇگىن, دوكتورلىقتى الامىن. الپىس بەستە قارتقوجاق, باتىرلىعىن بىلدىرگەن, دۇشپاندارىن مۇقاتىپ, دوس-جارانىن كۇلدىرگەن, مەن دە سونداي بولام دەپ, دوكتورلىق تورگە قونام دەپ, بىلەك تۇرگەن ءتۇرىم بار...», دەپ باتىرلار جىرىنداعىداي تۇتاس كارتينا, جاندى سۋرەت جاساپ, جىر تولعاسا, بۇكىل سانالى عۇمىرىن تەك قانا قازاق تىلىندەگى سينونيم سوزدەرگە ارناعان كورنەكتى ءتىلشى عالىم, قازاقستان مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اسەت بولعانباەۆتىڭ دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعاعان كەڭەسىندە: «ۋا, سينونيم, سينونيم, ءسۇيدىم سەنى بەرىلىپ, سوڭىڭا ءتۇستىم كوپ ۋاقىت, كورگەنىم جوق ەرىنىپ. جاتسام-تۇرسام ويىمدى, عاشىعىمداي قارمادىڭ. بويداعى جىگەر-كۇشىمدى, ءبىر وزىڭە ارنادىم. مىنە, بۇگىن, سينونيم, جۇرت الدىنا كەلدىك ءبىز. باعالار دەپ ەڭبەكتى, اعالارعا سەندىك ءبىز...», دەگەن ولەڭ جولدارى ارقىلى عىلىمي-زەرتتەۋ تاقىرىبىنا ابدەن بەرىلگەن ءتىلشى عالىمنىڭ يۋمورلىق بەينەسىن سومدايدى. حالىق قاھارمانى باۋىرجان مومىش ۇلى: «مالىكتىڭ عالىمدىق, پەداگوگيكالىق ەڭبەگى ءوز الدىنا, ول كەشەگى قان مايداندا ەل قورعاعان ەر, باتىر... ول – حالىق باتىرى. مارقۇم مالىكتى سىيلاۋ ول ءۇشىن ەمەس, كەيىنگى ۇرپاق ءۇشىن كەرەك», دەيدى. ولاي بولسا, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, اسا كورنەكتى پەداگوگ-عالىم, قايراتكەر-قالامگەر مالىك عابدۋلليننىڭ عيبراتتى عۇمىرى تۋرالى وقىرمانىنا جول تارتىپ وتىرعان تاريحي-تانىمدىق زەردەلى زەرتتەۋ قازىرگى قازاق قوعامىنا اسا قاجەتتى ەڭبەك دەپ تولىق سەنىممەن ايتا الامىز. باقتيار سمانوۆ, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور