تەلەفون ارقىلى حابارلاسقانىمىزدا, شارۋاشىلىق توراعاسى اۋەلدە ءارى-بەرى سىرعىتىپ, باقشالىقتى كورسەتۋدەن باسىن الىپ قاشتى. جۋرناليستەر ءجيى مازالايدى ەكەن. جازامىز دەپ كەلەدى, تەلەارناعا تۇسىرەمىز دەپ كەلەدى. ءسويتىپ جۇرگەندە, ءتىل-كوز ءوتتى مە, بورداقىعا بايلاپ وتىرعان ءداۋ بۇقاسى باسىن كوتەرە الماي ولەرمەن كۇيگە تۇسكەن.
قاسىمىزدا مانكەنت اگروكووپەراتيۆىنىڭ توراعاسى باتىر انارمەتوۆ پەن اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ باس مامانى, سىرالعى دوس شۋحرات قۇرباناليەۆ بار. ءازىل-شىندى تىزەگە باسقانداي بولىپ رۇقسات الدىق-اۋ. «كوز ادامدى – مولاعا, تۇيەنى قازانعا تۇسىرەدى» دەگەن قاناتتى ءسوز بار. «دوسمات» شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى وسى جاعىنان قاۋىپتەنەتىن بولۋ كەرەك.
بۇل ءوزى ءبىر قىزىق جاعداي. بۇرىندارى كاسىپورىندار, شارۋاشىلىقتار ءوزى ءوندىرىپ جاتقان ءونىمدەرىن باق ارقىلى جارنامالاۋعا قۇمارتىپ جاتاتىن ەدى, سوڭعى جىلدارى قالام ۇستاعان اعايىندار قايتا-قايتا اينالىپ سوعا بەرگەننەن كەيىن ەرقاشتى بولعان با, باياعىداي جارقىلداپ قۇشاعىن جايا بەرمەيدى.
«دوسمات» شارۋا قوجالىعىنىڭ يەلىگىندە 3 گەكتار سۋارمالى, 6 گەكتار جايىلىمدىق جەر بار ەكەن. ءۇش گەكتار جەردەگى باۋ-باقشا ونىمدەرىمەن تانىسا باستاعاننان-اق باياعىدا ايتىلا بەرەتىن «يرانباققا» كىرىپ كەتكەندەي بولدىق.
شارۋاشىلىق جەتەكشىسى شامحات اتانىڭ قوس ۇلى قانداي جۇمىستار اتقارىپ جاتقاندىعىن تانىستىرىپ كەلەدى. الما اعاشتارىنىڭ ءتورت-بەس ءتۇرى, ونىڭ ىشىندە جازدىعى, كۇزدىگى, قىستىعى بار. الحورى, ورىك. الدى تەرىلىپ العانىمەن بيىل الما مول بىتكەن. اعاش بۇتاقتارى سىڭسىعان ونىمدەردى كوتەرە الماي باسى جەرگە تيگەنشە ءيىلىپ تۇر.
ءبىز بۇعان دەيىن كورگەن الما باقتارىنىڭ اراسىندا بوس جەر بولار ەدى, ول مۇندا جوق. ءجىگىتتەر جەر كولەمى از بولعاندىقتان مەيىلىنشە يگەرىپتى. ارالىقتاعى الاڭقايعا جوڭىشقا ەككەن. تىزەلىكتەن اسادى. ءۇشىنشى ورىمعا دايىن. ارىرەكتە كارتوپ, قىزاناق, قيار, بولگار بۇرىشى. ەندى ءبىر يىندە قۇلپىنايدىڭ ەكى ءتۇرى ەگىلگەن. سىرتقى قورشاۋعا تاياۋ سىپىرعى جاسايتىن كوكتەسىن جۇگەرى ساباعى سياقتى جايقالىپ تۇر.
شامحات اتانىڭ جۇمىسكەر قوس ۇلى ۇلىقبەك پەن نازىمبەك «ءبىز وزىمىزگە كەرەكتى كوكونىستەردىڭ نەگىزگىسىن وسى باقتا ءوسىرىپ, ارتىعىن بازارعا شىعارامىز», دەيدى. بۇعان قوسا «دوسمات» شارۋا قوجالىعىنىڭ ءتورت ت ۇلىك مالى بار. التى گەكتار جايىلىمدىقتا بيداي, جوڭىشقا ەگەدى. بۇگىنگە دەيىن 150 توننا پىشەن دايىنداپ العان.
باقشالىقتى جاعالاپ مال قوراعا وتتىك. 18 ساۋىن سيىر بار. 14 سيىر ساۋىلادى. 12 بۇزاۋ, بورداقىدا بايلاۋلى 14 باس بۇقا كۇتىمدە. ساۋىن سيىرلاردىڭ قارتايعاندارى ەتكە سويىلادى دا ورنىنا جاس سيىرلار قوسىلادى. ساۋ اپپارتتارى الىنعان. وسى ءۇيدىڭ كەلىندەرى تاڭەرتەڭگىلىك قاقتاپ ساۋىپ, ءسۇت جينايتىندارعا وتكىزەدى.
«سيىردىڭ ءسۇتى – تىلىندە» دەگەن ءسوز بار. اعايىندىلار بۇل ماسەلەنى تۇپكىلىكتى شەشكەن. باقشانىڭ ءبىر شەتىنەن تەرەڭ ور قازىپ, جاڭادان ورىلعان, ءسولى بويىنداعى جوڭىشقانى ابدەن تاپتاپ, ۇستىنە تۇز سەبەدى. ءار قاباتتى قالىڭ شوپپەن جاۋىپ, جاڭاسىن توسەيدى. قىسقى ۋاقىتتا اشساڭ ءسولى قۇرعاي قويماعان تۇزدى جوڭىشقا مال بىتكەننىڭ جەڭسىك اسى سانالار ەكەن.
الدىنا تورە تاباق تارتىلعانداي سۇيسىنە جەيدى. ءسۇت تە مول.
قازىر جاڭا تەحنولوگيانىڭ دامىعان زامانى. ۇلىقبەك پەن نازىمبەك عالامتوردى اقتارىپ وتىرىپ, بەلارۋس عالىمدارى بۋدانداستىرىپ ىرىلەندىرگەن لاملەمەنىڭ سيپاتىن وقيدى. ءبىر ءتۇبىنىڭ ءوزى 25 كەلىگە دەيىن تارتاتىن بۇل ءونىم سيىرلاردىڭ قوڭدىلىعىن ارتتىرىپ, ءسۇتىن كوبەيتەتىندىكتەن بەلورۋسسيادان كوشەتىن الدىرعان.
ۇلىقبەك بىرەۋىن قوياننىڭ قوس قۇلاعىنان ۇستاعانداي سوپاڭ ەتكىزىپ ج ۇلىپ الدى.
راسى كەرەك, شىمكەنتتە تالاي شارۋاشىلىقتى ارالاپ ءجۇرىپ مۇنداي لاملەمەنى كورگەن ەمەسپىز. عالىمداردىڭ كوز مايىمەن كەلگەن بۇل تۇقىمنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, مالعا كەرەگىنشە بەرىپ, قالعان بولىگىن قويمادا ساقتاساڭ ءتۇسىن بەرمەيدى. كەسكەن جەرى قارايعانىمەن, ارعى جاعى ءسولدى كۇيىندە. شارۋاشىلىق باسشىسىنىڭ ءتىل-كوز تيەدى دەپ قورقاتىنى وسى بولسا كەرەك.
بىراق, بىزدە ەرىگىپ كەلگەن جوقپىز. وسىنداي جاقسى تاجىريبەلەردى باسقالار دا ەستىپ-كورىپ, تاۋەكەلدىڭ قايىعىنا ءمىنسىن دەيمىز. ادامنان ادامنىڭ ارتىعى جوق. ەرىنبەي ەڭبەك ەتسەڭ جەر جارىقتىق جومارت. اۋىل-اۋىلدا پايدالانىلماي جاتقان ۇيىرگەلىك جەر جەتەدى. وسى قوس جىگىتتىڭ جاساعانىنىڭ جارتىسىن ىسكە اسىرعان جاعدايدا وتباسى توق, اۋىلدا مولشىلىق بولار ەدى.
ەلباسى دا وسى ماسەلەنى ۇكىمەت الدىنا ۇنەمى نىقتاپ كەلەدى. اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمدەرىنىڭ ءار گەكتارىنا ۇكىمەتتەن بولىنگەن سۋبسيديانىڭ ەسەبى جوق. جەڭىلدىكتى پايدالانىپ, وتباسىڭدى اسىرا. توقشىلىق ءيىسى بۇرقىراعان مىناۋ وتباسىنىڭ بەرەكەلى شارۋاشىلىعىنىڭ باسىندا تۇرىپ تا وسىنى ويلادىق.
ۇلىقبەك پەن نازىمبەكتەن ۇيرەنەر كوپ ەكەن. شارباق قاسىنداعى بوس جەرگە باقا تەرەكتەر ەگىپتى. ساتىپ الساڭ قىپ-قىزىل اقشا. سول مىڭداعان اقشا وسى اۋلادا تىگۋلى تۇر.
– تاعى ءبىر قورا سالىپ جاتىرمىز, – دەيدى نازىمبەك. – قۇرىلىس ماتەريالدارى نەگىزىنەن وزىمىزدەن. پاقسادان كوتەرەمىز. جازدا سالقىن, قىستا جىلى.
قوس جىگىتكە راحمەت ايتىپ قوشتاستىق. بۇل جىگىتتەر كۇن كورە الماي جاتىرمىن دەپ ەشكىمنىڭ الدىنا الاقان جايىپ بارمايدى. بەرەكەسى – ەڭبەكتە. باۋ-باقشانىڭ ارتىق ءونىمىن بالالار ۇيىنە, ينتەرناتقا, مەكتەپ اسحاناسىنا, از قامتاماسىز ەتىلگەن وتباسىلارعا بەرەدى ەكەن. بەرگەنىن بۇلدامايدى. ازاماتتىق بورىشىمىز دەپ بىلەدى.
«شىركىن, قازاقستاننىڭ ءار اۋىلىندا وسىنداي اس تا توك مولشىلىق بولسا ەكەن», دەگەن تىلەۋمەن اتتاندىق.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى