بۇلاندىعا ساپارىمىزدا ەكى جاسار ءبۇلدىرشىن كارينانىڭ تۋعان كۇن تويىنىڭ كۋاگەرى بولدىق. سەرىك جانە جاڭىلعان اكىمباەۆتار اسىراپ العان قىزى ءاليادان كورگەن نەمەرەسىنىڭ قۋانىشىن جۇرەك تورىندەگى ايرىقشا مەرەكە رەتىندە اتاپ ءوتتى. بۇعان قوسا جاقسى اۋدانىنان اسىراپ العان اعايىندى ەكى بالانىڭ كىشىسى ءادىلبەكتىڭ بيىل ءبىرىنشى سىنىپقا بارۋى توي سالتاناتىن اسىرا تۇسكەندەي.
كوتتەدج ءۇيدىڭ شاڭىراعى شاتتىقپەن شالقىدى. كورشى-قولاڭ, اعايىن-تۋىستى بىلاي قويعاندا, بۇگىنگى كۇنى باۋىرىنا باسقان ون ءۇش بالانىڭ ءبارى ءان ايتىپ, بي بيلەدى. كاريناعا سىي-سىياپاتتار دا جاسالىپ جاتىر. ال, ءبىز ءۇشىن اكىمباەۆتار تاربيەسىندەگى توعىز ۇلتتىڭ بالاسى ءوز ۇلىسىنىڭ ءان-جىرىن قالىقتاتقانداعى جىلى سەزىمنىڭ اسەرى بولەك ەدى. كارينا مەن ادىلبەكتىڭ قۋانىشىنا قازاق, ورىس, ۋكراين, مولدوۆان, نەمىس, سىعان, چۋۆاش تىلدەرىندە ءان تەربەتىلگەنىنە سەنەر-سەنبەسىمىزدى بىلمەدىك. تۋعان كۇن دۋمانىنىڭ وتىن قىزدىرعان كەشەگى سىعان بالا نيكولاي يۆانوۆتىڭ ەكى ءسابيىن الا كەلگەنىنە جان-دۇنيەڭىز ەلجىرەيدى.
ءيا, توعىز ۇلتتىڭ بالاسىن تەربەتكەن شاڭىراق جاراستىعى كىم-كىمدى بولسىن تەبىرەنىسكە بولەيتىنى انىق. مىرزا جۇرەك جاندار بۇل قادامعا قالاي باردى؟ باتىلدىققا باستاعان قانداي قاسيەت دەرسىز. قاراپايىم عانا ەڭبەك ادامدارى سەرىك پەن جاڭىلعانعا اۋىر دا جاۋاپتى جۇكتى ارقالارلىقتاي ەرلىكتىڭ قاجەتى بار ما ەدى؟ وسىناۋ سانسىز سۇراقتىڭ جاۋابى بىرەۋ عانا – مەيىرىمدىلىك, جاداۋ كوڭىلدى جادىراتۋدى ۇلىقتايتىن ازاماتتىق پارىز.
جاڭىلعان جار تاڭداۋدا جاڭىلماعان ەكەن. ونى مىنادان دا اڭعارۋعا بولادى. جاڭااۋىلدىڭ سەرىگى مەن ماكين قالاسىنىڭ جاڭىلعانى ءۇيلەنگەن كەزدە كورشىلەرى قولايسىزداۋ بولىپتى. كۇندەلىكتى ۇرىس-جانجال, ەكى بالانىڭ شىرقىراعان داۋىسى جاس جۇبايلاردى ءۇرپيتىپ تاستايتىن. اقىرى الگى «اتا-انا» قوس ۇلىنان بەزىپ, باسى اۋعان جاققا بەزىپ كەتكەن. بۇلار جاسوسپىرىمدەردى ۇيىنە كىرگىزىپ, تورىندە ماپەلەدى. ولاردى ەشكىم ىزدەمەگەن, سۇراۋ سالىنباعان. «بالالاردى ءبىز اسىراپ الدىق» دەپ اكىمباەۆتار دا ايتپاعان. قاعيداتىمىزعا جات نارسە ەدى عوي بۇل. مىنە, قازىر كەشەگى جاۋدىركوزدەر زىڭگىتتەي جىگىت بولدى. ۇيلەنگەن, ەل ىشىندە ابىرويسىز ەمەس كورىنەدى.
ىزگىلىكتى قاستەر تۇتاتىن وتباسىنىڭ ونەگەسى جۇعىستى بولاتىنىنا اۋەسىڭ كەلەدى. مىنانى قاراڭىز. اكىمباەۆتاردىڭ ۇلى باۋىرجان اناۋ ءبىر جىلعى قىتىمىر قىستا دالادا توڭىپ جۇرگەن توعىز جاسار ستانيسلاۆ كليمەنتەۆتى ۇيگە وزىمەن بىرگە ەرتە كەلىپتى. مۇگەدەك ەكەن. «مۇنىڭ قالاي؟» دەيتىن بۇلار ەمەس. سول سلاۆا 25 جاسقا دەيىن وسى ءبىر جىلى ۇيادا ءجۇرىپتى. قازىر ۇزبەي حابارلاسىپ تۇراتىن كورىنەدى.
اۋدان ورتالىعى ماكين قالاسىندا 2004 جىلى ويعا قونبايتىن وقيعا بولدى. جەتىم بالالار ءۇيى جابىلدى. ءجاۋدىركوزدەردىڭ كوبىسى وبلىستىڭ وزگە ايماقتارىنداعى وسى تاقىلەتتەس مەكەمەلەرگە ءجونەلتىلىپ جاتتى. ۇيرەنىسكەن ورتادان جىراقتاۋدىڭ قانشالىقتى اۋىرلىعىن سۋرەتتەپ جاتۋدىڭ قيىندىعى مەن تاۋقىمەتىن باعامداي بەرىڭىز. وسىنداي كۇندەردىڭ بىرىندە جاڭىلعان كۇيەۋى سەرىككە توسىن ۇسىنىس جاساعان. «بالالاردى پاتروناتتىق تاربيەگە الايىق» دەيدى. وتاعاسى ويلانىپ قالعان.
ويلاناتىنداي جاعداي. جاڭىلعان ءۇي شارۋاسىندا, ءوزى ءى دارەجەلى مۇگەدەك رەتىندە ازىن-اۋلاق قانا اقشا الادى. «اقىلداسايىق» دەدى. وڭاي شارۋا ەمەس ەكەن. وسى جىلى عوي «بوبەك» قورىنىڭ ءتورايىمى سارا الپىسقىزى نازارباەۆاعا حات جازىلعانى. كوزقاراس وزگەرە باستادى. جەرگىلىكتى «نادەجدا» باسپاناسىنان ەكى بالانى قامقورلىققا الدى. اۋدان اكىمدىگى ەرەكشە باستامانى ىقىلاستانا قولدادى.
جىلى قونىسقا العاشقى بولىپ قانات قاققان رۋسلان باياندينوۆ پەن ەرمەك ءابدىراشيتوۆ بولدى. ال, 2006 جىلى اقكول بالالار ۇيىنەن التى ءجاسوسپىرىم كەلدى. سونداي-اق, 2009 جىلى ولاردىڭ قاتارىنا اقكولدەن تاعى دا بەس بالا قوسىلدى. بۇلاردىڭ بارلىعى دا قازاقستاننىڭ «نەكە جانە وتباسى» زاڭىنىڭ 120-بابىنا سايكەس جاسالعان كەلىسىمشارت نەگىزىندە تاربيەگە الىنعان ەدى.
بۇلاندى اۋدانىنىڭ اكىمدىگى 2008 جىلدىڭ 14 جەلتوقسانداعى شەشىمىمەن ءجاۋدىركوزدەر تاعدىرىنا نەمقۇرايدى قاراي المايتىن اسىل جاندار جۇمىسىن جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا كوتتەدج ۇلگىسىندەگى ءۇيدى بولگەنىنە مىڭ دا ءبىر راحمەت ايتۋ قاجەت. بۇل مولتەك اۋداننىڭ «بولاشاق» اتالاتىنىنا دا ريزا بولاسىز.
جالپى, سوڭعى ونشاقتى جىل ارالىعىندا اكىمباەۆتار وتباسىندا 39 بالا تاربيەلەنگەن ەكەن. ولاردان 18 نەمەرە ءسۇيىپ وتىر. قازىر ءبىرشاماسى مەكتەپتى ءبىتىرىپ, وقۋلارىن جالعاستىرۋدا. ماسەلەن, ۆيكتور نيكولايچۋك كوكشەتاۋدا پروگرامميستەر كۋرسىن ءبىتىرىپ, ششۋچە قالاسىنداعى كوللەدجدە قوناقۇي جانە مەيرامحانا بيزنەسى ماماندىعى بويىنشا وقىپ جاتسا, ەۆگەنيا سماعۇلوۆا بولاشاق زاڭگەر. جوعارىدا ايتىلعان كىشكەنە كارينانىڭ اناسى ءاليا سماعۇلوۆا وبلىس ورتالىعىندا بانك وپەراتورى ماماندىعىمەن قىزمەت اتقارۋدا.
اكىمباەۆتار اسىراپ العان ۇلكەن قىزى ءاليانى اينالىپ-تولعانۋدان جالىقپايتىنى دا جاراسىمدى كورىندى. ويتەتىندەي ءجونى بار ەكەن. وتباسىنداعى تۇڭعىش قىز ۇزاتۋ تويى ءاليامەن بايلانىستىرىلادى. قۋانىش يەلەرى حالىقتىق ءداستۇردەگى قۇدالىق وتكىزدى, قىز جاساۋىن جايناتىپ جاسادى. بۇلاردىڭ بارلىعى جاڭىلعان اپانىڭ مەيىر-شاپاعاتىنداعى قىزداردىڭ قولىمەن تىگىلىپ, كەستەلەنگەن. كوكشەتاۋداعى قۇدالارىمەن بارىس-كەلىس ءۇزىلگەن ەمەس. سونداي-اق, باقتيار دا ەرجەتىپ, 21-گە كەلىپ وتىر. ولاردىڭ جاڭىلعان اناسىمەن وڭاشا اڭگىمەلەرى كوبەيىپ بارا جاتقانىن جاقسى ىرىمعا باستايدى ساكەڭ. باقىتى اشىلسىن دەگەن تىلەككە ءبىز دە قوسىلامىز.
وسى ورايدا, مىنا ءبىر ماسەلەنى ايتا كەتۋدىڭ تاعىلىمى بار ەكەندىگى داۋسىز. ءتارتىپ بويىنشا پاتروناتتىق ءتاربيە كامەلەتكە تولماعان بالعىنداردى قامتيدى. ودان كەيىن تىركەۋدەن شىعارىلىپ, قانداي دا ءبىر الەۋمەتتىك كومەك اتاۋلى توقتاتىلادى. ال جىلدار بويى جىلى ۇياعا, اكە-شەشەنىڭ قامقورلىعىنا باۋىر باسىپ قالعان بالالاردى «ءوز كۇنىڭدى ءوزىڭ كوردىڭ» ىڭعايىمەن جىراقتاتىپ جىبەرۋ جۇرەكتەرگە جارا سالاتىنى جاسىرىن ەمەس. اكىمباەۆتار وتباسى مۇندايدان الىس ەكەن. ەرەسەك ۇلدارى مەن قىزدارى ءالى كۇنگە شاتتىق شاڭىراعىنان الىستاي قويماعان. ەڭبەكقور, ىنتىماقتى, باۋىرمال وردانىڭ قىزىعى كوبەيە ءتۇسكەن. ۋنيۆەرسيتەت, كوللەدجدەگىلەردىڭ كيىم-كەشەگى مەن اس-سۋى اكىمباەۆتار موينىندا. ءتىپتى, كوللەدجدىڭ 4-كۋرسىنداعى ەۆگەنيانىڭ 82 مىڭ تەڭگەلىك وقۋ اقىسىن ءۇزبەي تولەپ كەلەدى. بارىنەن بۇرىن تاعدىر تولقىنىنداعى جانداردىڭ ءوز ۇياسىنا, قادىرلى اكەسى مەن اناسىنا, قىمباتتى باۋىرلارىنا اسىعىپ, قۋانا قاۋىشۋى ايتىپ جەتكىزگىسىز باقىت دەپ ەسەپتەيمىز. دۋماندى ورتانىڭ قۇت-بەرەكەسى سارقىلمايتىنى دا سوندىقتان.
«ۇلكەننەن ونەگە» دەمەكشى, مەكتەپ جاسىنداعى بالالار اعا-اپالارىنىڭ جاقسى اتىن جارقىراتۋدى پارىز سانايدى. اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باس مامانى تاتيانا ماكسيموۆا اكىمباەۆتار شاڭىراعىنداعى ۆيتيا احپياروۆتىڭ, پەتيا بوريسيۋكتىڭ, ساشا كوۆالچۋكتىڭ, الەشا كۋريليننىڭ, الەكسەي, توليك, گەنا ۆەزدەتسكيدىڭ قازاق سىنىبىندا وقيتىنىن, قالعان التى بالانىڭ مەكتەپ-گيمنازيانىڭ ۇزدىكتەرى ەكەندىگىن ايتادى. بارلىعى دا مەملەكەتتىك تىلدە ەركىن ءسويلەيدى (ارقايسىسىنىڭ قازاقشا اتى بار). بۇعان قوسا گەنا (عابيت) قازاق كۇرەسىنەن وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق جارىستاردىڭ جۇلدەگەرى, رۋسلان باياندينوۆ تا بىلەكتى جىگىت. ەكەۋى دە سپورت شەبەرلىگىنە كانديدات. ەرمەگى الاقۇيىن فۋتبولشى ەكەن...
– مۇنىڭ بارلىعىن كورىنىپ قالۋ ءۇشىن ىستەپ جۇرگەن جوقپىز, – دەيدى سەرىك اكىمباەۆ. – بۇل – ءبىزدىڭ ادامگەرشىلىك پارىزىمىز. جاقسىلىققا جاقىن بولۋ ادامعا قۋات بەرەدى. مۇگەدەكپىن دەپ وتىراتىن جاعداي جوق مەندە قازىر. اقمولا وبلىسى بويىنشا مۇگەدەكتەر قوعامىنىڭ توراعاسى, «بۇلاندى» كورپوراتيۆتى قورىنىڭ پرەزيدەنتى سياقتى قوعامدىق جۇمىستارىم بار. وسىعان بايلانىستى مەملەكەتتىك قامقورلىققا دا ريزامىز, ەڭبەگىمىز ەسكەرۋسىز ەمەس. العاش اتالىپ وتكەن «وتباسى كۇنىندە» مەملەكەتتىك حاتشى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا قاتىسقان سالتاناتتا بولىپ, سىي-سىياپات الدىق. «التىن جۇرەك» ديپلومىنىڭ يەگەرىمىز. الماتىدان «حالىقتىق باتىر» جوباسىنىڭ جەڭىمپازى اتانىپ كەلدىك. بيىل وبلىستىق «مەرەيلى وتباسى» ۇلتتىق بايقاۋىنىڭ ەڭ جوعارى تۇعىرىنا كوتەرىلدىك. زايىبىم جاڭىلعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءحىح سەسسياسىنا دەلەگات بولىپ سايلاندى. بالالار جازعى دەمالىس لاگەرلەرىنە ءبىرىنشى كەزەكتە جولداما الىپ ءجۇر. بۇل ءبىزدىڭ كوپ بالالى, كوپ ۇلتتى وتباسىمىزدىڭ ورتاق قۋانىشى.
حالقىمىزدا «بالانىڭ ماڭدايىنان سيپاساڭ, كۇن ك ۇلىپ تۇرادى», «جەتىمنىڭ العىسىن العان ەكى دۇنيەنىڭ جاقسىلىعىنا بولەنەدى» دەگەن ادەمى پايىم بار. مۇنىڭ ءوزى ومىردەن تۋعان عاقليا. ەرتەڭىمىزدىڭ ەڭسەلى بولۋى دا وسىنداي اسىل قاسيەتتەردەن ءوربيتىنى حاق.
باقبەرگەن امالبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقمولا وبلىسى,
بۇلاندى اۋدانى