بيىلعى جەلتوقساندا ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتپەك. 25 جىل – بۇل, ءوز كەزەگىندە بەلگىلى ءبىر قورىتىندى جاساۋدا جانە ستراتەگيالىق ماقساتقا قول جەتكىزۋ جولدارىن سالىستىرۋدا – تاريحي كەزەڭ.
قازاقستاننىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, ءبىز وركەندى ەكونوميكاعا نەگىزدەلگەن زاماناۋي قوعام قالىپتاستىرۋدامىز. مەملەكەت باسشىسى اتاپ ايتقانداي, مۇنداي ەكونوميكا باسەكەلەستىككە قابىلەتتىلىك, ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىق, كاسىپكەرلەردى قولداۋ قاعيداتىندا قۇرىلۋى ءتيىس. سوندا عانا ول ىشكى جانە سىرتقى ىقپالدارعا قارسى تۇرا الادى.
وسى جولدا, تاۋەلسىز مەملەكەت مارتەبەسىندە قازاقستاننىڭ العاشقى قالىپتاسۋ جىلدارىندا قۇرىلعان فيسكالدىق قىزمەتتەر ەكونوميكالىق ساياساتتى ءساتتى ءجۇزەگە اسىرۋدىڭ كەپىلى بولۋدا.
پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن 1991 جىلعى 9 شىلدەدە قازاق كسر مەملەكەتتىك سالىق قىزمەتى, ال 1991 جىلعى 12 جەلتوقساندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەدەن كوميتەتى قۇرىلدى. 1994 جىلعى 6 ماۋسىمدا ۇكىمەت قاۋلىسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارجى مينيسترلىگىنىڭ سالىق قىزمەتى قۇرامىندا سالىق ساياساتى باسقارماسى قۇرىلدى.
وسى جىلدار بويى فيسكالدىق ورگاندار ءۇشىن ەلدىڭ ەكونوميكالىق ءال-اۋقاتىن قامتاماسىز ەتۋ جانە كىرىستەردى ءتيىمدى اكىمشىلەندىرۋ بۇلجىماس ماقسات بولىپ قالۋدا. الايدا, ۋاقىت تالابىنا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, وتكەن جىلدار ءىشىندە بارلىق قىزمەتتەردىڭ ءمارتەبەلەرى مەن قۇرىلىمدارى ءبىرنەشە رەت وزگەرىسكە ۇشىرادى. بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا, بۇگىندە مەملەكەتتىك باسقارۋدى قۇرۋ كورپوراتيۆتىك باسقارۋ, ناتيجەلىلىك, اشىقتىق جانە قوعامعا باعىنىستىلىق قاعيداتتارىنا نەگىزدەلەدى.
بۇرىن ۇنەمى كەزەكتە تۇرۋ جانە كابينەت جاعالاۋ سولاي بولۋى ءتيىس رەتىندە قابىلدانسا, بۇگىندە ەلەكتروندى سەرۆيستى ەنگىزگەننەن كەيىن بۇرىنعىعا قاراعاندا ىڭعايلى بولۋدا. بيزنەستىڭ ءوسۋى ءۇشىن زاماناۋي ءۇردىس تەك مەملەكەتتىك قىزمەتتى ساپالى جانە تەز كورسەتۋدى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار مەيلىنشە از ارالاسۋدى دا تالاپ ەتەدى.
25 جىل ىشىندە فيسكالدىق ورگاندار اكىمشىلىك (مەملەكەتتىك) باقىلاۋ مەن ەركىن كاسىپكەرلىك دەڭگەيى اراسىندا تەپە-تەڭدىك ساقتاپ كەلەدى.
سالالىق باقىلاۋ پراكتيكاسى اكىمشىلىك ارالاسۋشىلىقتىڭ تومەندەۋ پروتسەسىنە تەجەۋ جاسادى. وسى ماقساتتا, سونداي-اق, سالىقتىق جانە كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋدە بىرقاتار ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن ءتيىستى ينتەگراتسيالىق ءىس-شارالاردى جۇرگىزۋ جانە قارجى مينيسترلىگى جۇيەسىندەگى ەكى فيسكالدىق ورگاننىڭ قۇرىلىمىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋ تالاپ ەتىلدى.
ۇكىمەتتىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق اتقارۋشى ورگاندارىنىڭ ۆەدومستۆولارى تۋرالى» 2014 جىلعى 14 تامىزداعى № 933 قاۋلىسىمەن قارجى مينيسترلىگىنىڭ سالىق كوميتەتى مەن كەدەندىك باقىلاۋ كوميتەتىن بىرىكتىرۋ جولىمەن قارجى مينيسترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى بولىپ قايتا ۇيىمداستىرىلدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2014 جىلعى 6 تامىزداعى جارلىعىمەن ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس اگەنتتىگى (قارجى پوليتسياسى) قىسقارتىلدى جانە ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق قىلمىستار مەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا قارسى ءىس-قيمىل فۋنكتسيالارى قارجى مينيسترلىگىنە بەرىلدى.
ءۇش قىزمەتتى ءبىر مەملەكەتتىك ورگانعا بىرىكتىرۋ مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» جولداۋىندا سالىقتىق ىرىقتاندىرۋ جانە كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋدى جۇيەلەندىرۋ جونىندەگى مىندەت رەتىندە كورسەتىلدى. بۇل بيزنەس ءۇشىن كەدەرگىلەردى تومەندەتۋدە جانە كىرىستەردى اكىمشىلەندىرۋدى ساپالى جاقسارتۋدا جاڭا كەشەندى تاسىلدەر جولىنداعى باستاپقى نۇكتە بولدى. قويىلعان ماقساتتار مەن مىندەتتەردىڭ ىشىنەن كوميتەت ءوزىنىڭ دامۋ باعىتىندا كليەنتكە باعدارلانۋدى جانە سالىق تولەۋ قاراپايىم جانە ىڭعايلى بولاتىن جاعدايلار قۇرۋدى تاڭدادى.
ناتيجەسىندە, ءبىرىنشى كەزەكتە سالىقتىق تەكسەرۋلەردى قىسقارتۋ ءجانە مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدى جەتىلدىرۋ بويىنشا شارالار قابىلداندى. ەكىنشى مىندەت ۋاقىت تالابىنا ساي بۇگىنگى كۇندە ىسكە اسىرىلىپ وتىرعان اۆتوماتتاندىرۋ ءىسى بولىپ تابىلادى. «قىزمەتتى بارىنشا اۆتوماتتاندىرۋ پروتسەستەردى تەزدەتۋگە جانە شىعىنداردى قىسقارتۋعا اكەلەدى, بۇل ناتيجەسىندە, جالپى قىزمەت ساپاسىنا وڭ اسەر ەتەدى», دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن ەلباسى.
كوميتەتتىڭ رەسمي پورتالىندا انىقتامالىق اقپاراتتاردى الۋ ءۇشىن جەكە جۇمىس كەڭىستىكتەرى قۇرىلعان. سەرۆيس پايدالانۋشىلارىنىڭ سۇراۋى ارقىلى, ياعني ساۋالناما ادىسىمەن (ونلاين-تەست) قىزىقتىرعان سۇراقتارعا جاۋاپتار قالىپتاستىرادى. وسىلايشا, ءجيى قويىلاتىن سۇراقتار مەن ولارعا بەرىلەتىن جاۋاپ نۇسقالارى كوميتەتتىڭ وزىنە اسا ىڭعايلى قىزمەتتەردى ازىرلەۋدىڭ نەگىزدەمەسىنە اينالدى.
كليەنتتەردىڭ قاناعاتتانۋ دەڭگەيى قابىلدانىپ جاتقان شارالار تيىمدىلىگىنىڭ باستى ينديكاتورى بولىپ تابىلادى, كوميتەتتىڭ ستراتەگيالىق كورسەتكىشتەرىن قالىپتاستىردى. ءبىز بيزنەسكە كەدەرگى كەلتىرەتىن مىندەتتەمەلەر مەن سەرۆيستەردى جويۋعا جانە قايتا قاراۋعا اركەز دايىنبىز.
مىسالى, دەربەس كاسىپكەردى مەملەكەتتىك تىركەۋگە قويعانى ءۇشىن تولەم قازىردىڭ وزىندە الىنىپ تاستالدى. قوسىلعان قۇن سالىعىن تولەۋشى رەتىندە تىركەۋ ەسەبىنە قويۋ ءراسىمى قايتا قارالدى, ققس-تىڭ كۋالىك بلانكى ەلەكتروندى فورماتقا اۋىستى. بۇدان باسقا, كوميتەت سالىقتار مەن بيۋدجەتكە تولەنەتiن مىندەتتى تولەمدەر بويىنشا بەرەشەكتىڭ جوقتىعى تۋرالى انىقتامانى مىندەتتى ۇسىنۋ جونىندەگى تالاپتى جويدى.
جاقىن ارادا كوميتەت كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ اۋماقتىق بايلانىستىلىعىنان باس تارتپاق, مىسالى, اقمولا وبلىسىنىڭ تۇرعىنى قىزمەتتى (ەسەپتى تاپسىرۋ, ءوتىنىش بەرۋ) قوستاناي وبلىسىندا دا الا الاتىن بولادى.
كەدەندىك رەسىمدەۋ كەزىندە قازىناشىلىق كوميتەتتىڭ جەكە شوتقا اقشانىڭ ءتۇسۋىن مىندەتتى راستاۋى الىنىپ تاستالعان. مۇنداي ءراسىم 1,5-2 كۇندى الادى جانە بيزنەسكە تەرىس اسەر ەتەدى. كوپ ۇزاماي ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەرمەن تىكەلەي ءوزارا ءىس-قيمىلدار ەنگىزىلەدى جانە اقپارات ونلاين رەجىمىندە بىرنەشە مينۋتتىڭ ىشىندە سالىق تولەۋشىلەردىڭ جەكە شوتىنا جىبەرىلەتىن بولادى.
بۇگىنگى كۇندە سالىقتىق جانە كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋدەگى, كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى كۇرەستەگى پروتسەستەر ءبىر بۋىنعا بىرىكتىرىلدى. بارلىعى كوميتەتتەگى جۇمىستا 451 بيزنەس-پروتسەسس بار, ونىڭ ءارقايسىسى مىندەتتى رەينجينيرينگكە جاتادى. مىسالعا, تاۋارلار يمپورتى 898 ارەكەتتى قاراستىردى, قايتا قاراۋ كەزىندە ولار 2,3 ەسەگە قىسقاردى جانە بۇگىن بارلىعى 394 وپەراتسيا بار.
كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋ سالاسىنا مەملەكەت باسشىسى «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىندا ۇسىنعان رەفورمالار جاھاندىق اۆتوماتتاندىرۋدىڭ درايۆەرى رەتىندە كورىنىس تاپتى.
ەلەكتروندى كەدەندىك دەكلاراتسيالاۋدى ەنگىزۋ – كوميتەت ىسكە اسىراتىن «ەكسپورتتىق جانە يمپورتتىق كەدەندىك راسىمدەردەن ءوتۋ كەزىندە «ءبىر تەرەزە» قاعيداتىن ەنگىزۋ. ەلەكتروندى جاريا ەتۋ جۇيەسىن دامىتۋ (تاۋارلاردى كەدەندىك تازالاۋعا اۆتوماتتاندىرىلعان ءجۇيەنى ەنگىزۋ). ەكسپورت جانە يمپورت ءۇشىن قۇجاتتار سانىن جانە ولاردى وڭدەۋ ۋاقىتىن قىسقارتۋ» دەگەن 38-قادامنىڭ قۇرامداس بولىگىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
اتالعان قادامدى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى بۇۇ ساۋدا جانە دامۋ كونفەرەنتسياسىمەن بىرلەسىپ ASYCUDA جۇيەسىنىڭ بازاسىندا «استانا-1» اقپاراتتىق جۇيەسىن ىسكە قوسۋدا. وسى جۇيە الەمنىڭ 95 ەلىندە ۇلىبريتانيادا (گيبرالتار), فرانتسيا, نيدەرلاندى, گرۋزيا, مولدوۆا, ۋكراينا (ودەسسا), ورتالىق جانە وڭتۇستىك-شىعىس ەۋروپادا ەنگىزىلگەن. ول دسۇ, دكەدۇ, ەو نورمالارى مەن ستاندارتتارىنا تولىق سايكەس كەلەدى جانە دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ, ونىڭ ىشىندە Doing Business رەيتينگى بويىنشا وڭ باعاعا يە.
اتالعان اقپاراتتىق جۇيە قاشىقتىقتان ە-دەكلاراتسيالاۋ مۇمكىندىگىن ۇسىنادى. مىسالى, ەگەر سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋشى اقش-تان تاۋار اكەلە جاتسا, وندا ول كەدەندىك دەكلاراتسيانى الدىن الا جونەلتە الادى. دەكلاراتسيا ۋاقىتىنان بۇرىن كوميتەتتىڭ سەرۆەرىنە تۇسەدى. ءتيىسىنشە, كوميتەتتىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرى جۇك كەلگەنگە دەيىن تاعى دا ءبىر رەت تاۋەكەلدەردىڭ بار-جوعىنا تالداۋ جۇرگىزەدى. تاۋار شەكاراعا كەلگەن كەزدە, ونىڭ كىدىرىسسىز ءوتۋ مۇمكىندىگى بار. ەگەر جۇيە سايكەس كەلمەۋشىلىك تۋرالى حابارلايتىن بولسا, مۇنداي جۇككە كەدەندىك باقىلاۋ فورمالارى قولدانىلاتىن بولادى.
جۇيەنى قاناتقاقتى تۇردە سىناۋ 2016 جىلعى 5 شىلدەدە استانا قالاسىندا ورنالاسقان جاڭا كەدەندىك رەسىمدەۋ ورتالىعىنىڭ بازاسىندا باستالدى. مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى ءۇشىن جۇيە بارلىق باقىلاۋ پروتسەستەرىن ورتالىقتاندىرۋعا, ترانزيتتىك وپەراتسيالاردىڭ مونيتورينگىن جانە باقىلاۋىن جۇزەگە اسىرۋعا, كەدەن قويمالارىن باقىلاۋ, كۆوتانىڭ ورىندالۋىن جانە اكتسيزدەلەتىن تاۋارلاردىڭ قوزعالىسىن باقىلاۋ سياقتى كوپتەگەن باقىلاۋ فۋنكتسيالارىن اۆتوماتتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋشىلار ءۇشىن اتالعان جۇيەنى ەنگىزۋ ۋاقىت شىعىندارى سياقتى, اقشا شىعىندارىن دا ەلەۋلى قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سەق قاتىسۋشىسى ءوز بەتىمەن, بروكەردىڭ كومەگىنسىز تاۋارلارعا ارنالعان دەكلاراتسيانى تولتىرادى جانە بەرە الادى.
كوميتەت قولعا العان بارلىق باستامالار اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋعا, جانە ونىڭ ناتيجەسىندە بيزنەس ءۇشىن (ۋاقىت/اقشا) شىعىنداردى قىسقارتۋعا, سونداي-اق, كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى كۇرەستە تيىمدىلىكتى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
كوميتەت 2016 جىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا مەملەكەتتىك بيۋدجەت تۇسىمدەرى جوسپارىن 121,2%-عا ورىندادى. تولەۋ ەرىكتىلىگىنىڭ كوەففيتسيەنتى 97% قۇرادى, ياعني كىرىستەردىڭ 97%-ى ءوندىرۋسىز جانە مەملەكەتتىك ماجبۇرلەۋ شارالارىن قولدانۋسىز كەلىپ ءتۇستى.
قورىتا كەلە ايتارىم, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ستراتەگيالىق جانە باعدارلامالىق قۇجاتتارىن ورىنداۋ مەملەكەتتىك باسقارۋ مەن قوعامنىڭ كووپەراتسياسىن كۇشەيتۋگە جاعداي جاسايدى.
داۋلەت ەرعوجين,
قارجى مينيسترلىگى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ توراعاسى