سۋ رەسۋرستارىنا قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ, بۇل سايىپ كەلگەندە, ەلىمىزدەگى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرىپ, ەكولوگيالىق احۋالدى دا جاقسارتادى. سوندىقتان وبلىسىمىزدا تىرشىلىك ءنارىن ءتيىمدى پايدالانۋ باعىتىندا كوپتەگەن جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. سولاردىڭ ءبىرى – جامبىل سۋ قويماسى.
34 ميلليون تەكشە مەتر سۋ جينايتىن قاپشاعاي سۋ قويماسى بار بايدىبەك اۋدانىنا جاڭا توعان نە ءۇشىن قاجەت بولدى؟ بىرىنشىدەن, جامبىل سۋ قويماسى 1250 گەكتار جەردى نارلەندىرەدى. ەكىنشىدەن, جۇزدەگەن اۋىل ادامدارىن جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتەدى. مامانداردىڭ ەسەپتەۋىنشە, 2019 جىلعا قاراي 242 ميلليون تەڭگە تازا تابىس اكەلەدى. ۇشىنشىدەن, قازىنا قورجىنىنا قىرۋار قارجى تۇسەدى. سونىمەن قاتار, مال ازىعى قورىن كوبەيتۋگە دە سەپتىگىن تيگىزەدى. تۇپتەپ كەلگەندە, جاڭا سۋ قويماسى توڭىرەككە كليماتتىق جايلىلىق سىيلايدى, قورشاعان ورتانىڭ تازالىعى مەن تارتىمدىلىعى ارتا تۇسەدى. جامبىل اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن بۇل جەر تاپتىرماس دەمالىس ايماعىنا اينالادى. سوزاق-شىمكەنت تاس جولىنىڭ بويىمەن كەتىپ بارا جاتقان جولاۋشىلار شاياننان وتە بەرە تومەندە كوزمونشاقتاي جارقىراپ جاتقان ايماققا ەرەكشە سۇيسىنە قارايتىن بولادى.
مىنە, وسى جاڭا نىسانعا تابانىمىز ءتيىپ تۇر. سۋ قويماسىنىڭ قۇرىلىسىن «قۇرىلىس» جشس سالىپ جاتىر ەكەن. ءبىزدى ۋچاسكە باستىعى عالىم مىرزاباەۆ قارسى الدى. ونىڭ ايتۋىمەن ءبىراز جايتقا قانىقتىق.
قۇرىلىسقا 37 تەحنيكا, 85 قۇرىلىسشى جۇمىلدىرىلىپتى. اينالانىڭ بارلىعى تىنىمسىز ەڭبەك. ەكسكوۆاتورلار جەر قازىپ, الىپ جۇك كولىكتەرى قيىرشىق تاس پەن توپىراق تاسىپ ءجۇر. ال مىنا ءبىر شەتتە بەتون زاۋىتى تىنباي جۇمىس ىستەپ تۇر. سۋ قويماسىنىڭ قاشىرتقىسىنىڭ ءوزى ۇلكەن كانالدى ەلەستەتەدى.
ءيا, قايدا قاراساڭىز دا, مۇندا ەڭبەك كورىگى قىزۋ قايناپ جاتىر. شىلدەنىڭ مازاسىز جەلى مەن قاپىرىعى دا قۇرىلىسشىلارعا توسقاۋىل بولا الماۋدا. ويتكەنى, قۇرىلىسشىلار جازدىڭ ءار كۇنىن ءتيىمدى پايدالانىپ, سۋ قويماسىن بەلگىلەنگەن مەرزىمنەن بۇرىن ءارى ساپالى تاپسىرۋدى كوزدەۋدە.
قويمانىڭ توسقاۋىل-بوگەتى 1 كيلومەتر 800 مەترگە سوزىلماق. بۇگىنگە دەيىن دامبى تۇگەلدەي تۇرعىزىلىپ بىتكەن. ءبىز بارعاندا توسقاۋىل-بوگەتتىڭ سۋ جينالار بەتى بەتوندالىپ جاتتى. بوگەتتىڭ بيىگىنەن قاراعاندا بولاشاق توعان اۋماعى الاقانداعىداي كورىنەدى.
جامبىل سۋ قويماسىنىڭ عىلىمي, جوبالىق-ىزدەستىرۋ جۇمىستارىن «يۋجكازاگروپرومپروەكت» جشس جاساپتى. قۇرىلىستى جوسپارلاۋ, تەحنولوگيالىق كارتالاردى ازىرلەۋ, گەولوگيالىق ىزدەنىستەر مەن گەودەزيالىق ەسەپتەۋلەر دەرەكتەرىن وڭدەۋ جونىندەگى ينجەنەرلىك قىزمەت الدىن الا جۇرگىزىلگەن. سۋ قويماسىنىڭ قۇرىلىسى دالدىكتى, بەرىكتىكتى قاجەت ەتەدى. مۇندا ءمۇلت كەتۋگە بولمايدى. سوندىقتان, باس مەردىگەر ماماندارى ءاربىر قادامىنا قىراعىلىقپەن قارايدى ەكەن. وعان قۇرىلىس بارىسىنداعى تياناقتىلىق, جيناقىلىق دالەل.
توعان قۇرىلىسى 2015 جىلعى ماۋسىم ايىندا باستالعان. ۋچاسكە باستىعى عالىم مىرزاباەۆ قويمانى الداعى قازان ايىندا پايدالانۋعا بەرەمىز دەپ وتىر. دەسە دەگەندەي, مۇنداعى جۇمىس قارقىنى ولاردىڭ ۋادە ۇدەسىنەن تابىلاتىنىن اڭعارتادى.
سۋ قويماسىنىڭ اۋماعى 98 گەكتاردى قۇرايدى. سىيىمدىلىعى 2650 مىڭ تەكشە مەتر. قۇدايىم بەتىن اۋلاق قىلسىن, ەگەر قاپشاعاي سۋ قويماسىنان سۋ قاشسا, وسى جەرگە كەلىپ بوگەلەدى. مۇنىڭ ءوزى ەل قاۋىپسىزدىگىنە سەپ.
ماماندار قىزىلسۋ كانالى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلمەسە, كول-كوسىر سۋدىڭ ىسىراپقا ۇشىراۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتۋدا. «سول ءۇشىن سۋ رەتتەگىشتەن باستاۋ الاتىن ارنانى تۇگەلدەي بەتون-كانالعا اينالدىرۋ قاجەت. وسى كانالدى تاسقۇدىق اۋىلى ارقىلى جيەنقۇمعا جەتكىزسە جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ەگىنجايلارىنا ءنار بارادى. مۇنىڭ ءوزى اۋىل ەڭبەككەرلەرىنە ەكىنشى تىنىس بەرەدى», دەيدى ولار.
سابىربەك ولجاباي
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى