ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇستىمىزدەگى جىلعى حالىققا جولداۋىندا الەۋمەتتىك سالانىڭ دامۋىنا, سونىڭ ىشىندە حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ ىسىنە بارىنشا ءمان بەرگەنى بارشاعا بەلگىلى. بۇل ورايدا وتاندىق مەديتسينا سالاسىنداعى وزگەرىستەردى وزگە ەلدەردىڭ تاجىريبەسىمەن سالىستىرا وتىرىپ, ولاردىڭ ۇلگى تۇتار تۇستارىنان ۇيرەنگەنىمىز ارتىقتىق ەتپەيدى دەگەن ويدامىن.
جۋىردا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى مەديتسينا مەكەمەلەرىنىڭ ءبىر توپ باسشىلارى ليتۆانىڭ كاۋناس قالاسىندا بولىپ, «مەديتسينا مەكەمەلەرىن ءتيىمدى باسقارۋ» اتتى تاقىرىپتا ءوزارا تاجىريبە الماسىپ قايتقان ەدىك. سول ساپاردا كوزبەن كورىپ, كوڭىلگە تۇيگەن ءجايتتەرمەن ءبولىسىپ, بالتىق جاعالاۋى ەلىندەگى ىلكىمدى ىستەردى ورتاعا سالىپ, وي بولىسكەندى ءجون سانادىم. ءبىز كاۋناسقا العاش اياق باسقاندا كوزگە تۇسكەنى – مۇنداعى جالپى ينفراقۇرىلىم مەن مەديتسينا مەكەمەلەرىنىڭ سىرتقى بەينەسى كەڭەس ءداۋىرىندەگى ەڭ جاقسى دەگەن ورتالىقتاردىڭ كەلبەتىن ەسكە ءتۇسىرگەندەي بولدى. سول كەزدىڭ وزىندە بۇل ەلدەر وسىنداي دەڭگەيگە جەتكەن بولسا, ءبىز وتكەن عاسىردا كەڭەس وداعىنىڭ رەزەرۆاتسياسىنىڭ ءبىرى رەتىندە عانا بولعانىمىز كوزگە ايقىن كورىنىس بەرگەندەي ەدى. ءبىز ليتۆاداعى مەديتسينا سالاسىنىڭ دەڭگەيىمەن جەتە تانىسىپ, مامان رەتىندە ساراپقا سالعانىمىزدا, بۇل ەلدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا وزىق ىستەر بارشىلىق ەكەنىن باعامداي تۇستىك.
اتاپ ايتساق, مەديتسينالىق اپپاراتتارمەن, قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيى بىزبەن سالىستىرعاندا الدەقايدا جوعارى ەكەنى كوزگە بىردەن كورىنىپ تۇردى. مىسالى, ولاردىڭ اۋداندىق دەڭگەيدەگى اۋرۋحانالارىنىڭ وزىندە مرت, كتS-ءتارىزدى رەنتگەن اپپاراتتارى ورناتىلىپ, قابىلداۋ بولىمشەلەرى زامانعا ساي جابدىقتالعان. ماماندىعىم حيرۋرگ بولعاندىقتان بىردەن بايقاعانىم, مۇندا وپەراتسيالىق بلوكتارعا دەيىن قويىلعان ەكەن. حيرۋرگيا سالاسىنداعى ديرەكتوردىڭ ايتۋىنشا, حيرۋرگيالىق قىزمەتتىڭ جەتى بولىمشەسى جىلىنا 50 مىڭ وپەراتسيا جاسايتىن كورىنەدى. ونىڭ ىشىندە, 2200-دەي تراۆماتولوگيالىق وپەراتسيالار بولسا, جۇرەك-قان تامىرلارى جۇيەسى بويىنشا 10 مىڭ وپەراتسيا جاساۋعا مۇمكىندىك بار. بۇل جەردە ءبىز تەك جوعارى مامانداندىرىلعان جاردەمگە جاتاتىن وپەراتسيالاردىڭ تۇرلەرىن عانا اتاپ وتىرعانىمىزدى ايتۋىمىز كەرەك. جاقىنىراق تانىسقان كەزدە اتالعان كلينيكاعا جان-جاقتان ناۋقاستاردىڭ اعىلىپ كەلىپ جاتقانىنا كۋا بولدىق. بۇل مىسالدىڭ ءوزى اتالعان كلينيكا ماماندارىنىڭ كاسىبي دەڭگەيىنىڭ وتە جوعارى ەكەندىگىن دالەلدەيدى.
سونىمەن قاتار, سالا ماماندارىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا قىسقاشا توقتالساق, مۇندا ءدارىگەرلەرگە مەيلىنشە جاعداي جاسالعان. ويتكەنى, بار-جوعى 3 ميلليونعا جۋىق حالقى بار اتالعان مەملەكەتتە جوعارى بىلىكتى مامانداردى تۇراقتى ۇستاپ تۇرۋ وتە قيىن. ەۋروپاداعى ىرگەلى ەلدەرمەن قوڭسى وتىرعاندىقتان, ليتۆادان جىلىنا 50-دەن 150-گە دەيىن كاسىبي دەڭگەيى جوعارى ماماندار وزگە ەلدەرگە جاقسى ءومىر ىزدەپ كوشىپ كەتەدى ەكەن. سول سەبەپتى ماماندىق تۇرلەرىنە قاراي دارىگەردىڭ جالاقىسى 2000 ليتتەن باستالادى (1 اقش دوللارى 2.6 ءليتتى كۇرايدى). ونىڭ جارتىسىنا جۋىعىن كوممۋنالدىق, ساقتاندىرۋ جانە دە باسقا تولەمدەر قۇرايتىن كورىنەدى. بىلايشا ايتقاندا, دارىگەرلەردىڭ ءال-اۋقات جاعدايى ءبىزدىڭ ەلگە قاراعاندا ەكى ەسە جوعارى.
ەندى ليتۆاداعى مەديتسينا جۇيەسى جايلى بىرەر اۋىز ءسوز. مۇنداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندەگى مەملەكەتتىك ساياسات بويىنشا ازاماتتار ەڭ الدىمەن ءوز دەنساۋلىعىنا ءوزى جاۋاپتى بولۋى كەرەكتىگى نورماتيۆتىك بازا ارقىلى شەگەلەنىپ قويىلعان. ياعني, ناۋقاستانىپ, جۇمىسقا جارامسىز بولىپ قالۋ ازاماتتاردىڭ وزىنە تيىمسىزدىك تۋعىزاتىن زاڭمەن بەكىتىلگەن. ماسەلەن, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ۋچاسكەلىك دارىگەردى ناۋقاس ۇيىنە شاقىرعان جاعدايدا كەزەككە قويۋ دەگەن ۇعىم مۇلدەم جوق. اۋىرىپ جاتقان ادامعا كەلەسى كۇنى نەمەسە ەكى كۇننەن كەيىن كەلۋ دەگەن ءبىزدىڭ تۇسىنىگىمىزگە كەلمەيتىن ءجايت. ال ەۋروپا ەلدەرىندە ءبىر اپتا, ون كۇن بويى وتباسىلىق دارىگەردى توسىپ ءجۇرۋ ۇيرەنشىكتى ۇردىسكە اينالعان.
اۋرۋحانالاردىڭ جاعدايىنا كەلسەك, ليتۆادا جانە دە باسقا ەۋروپا مەملەكەتتەرىندە جوسپارلى ستاتسيونارلىق ەم ءتۇرىن الۋ ءۇشىن 5-6 جىلعا دەيىن كەزەكتە تۇرۋ قالىپتى جاعداي. بۇل ورايدا رەسپۋبليكامىزدا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ۇلتتىق ءبىرىڭعاي مەديتسينالىق جۇيەسى وتانداستارىمىزدىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ بويىنشا كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن تولىق قاناعاتتاندىرۋعا الەۋەتى بار باعدارلاما دەپ بىلەمىن. تەك باعدارلاما بويىنشا كاسىبي ءارى ومىرلىك تاجىريبەدە كەزدەسكەن كەمشىلىكتەر بولسا, ۋاقتىلى ساراپتاۋدان وتكىزىپ, دەر كەزىندە تۇزەتۋلەر ەنگىزىپ وتىرعاننىڭ ايىبى جوق دەپ ەسەپتەيمىن.
قورىتا ايتقاندا, ەۋروپاداعى ەلدىڭ قازىرگى دەڭگەيىن كورىپ كەلگەننەن كەيىن, ءوزىمنىڭ قازاق ەلىندە تۋعانىما, تاۋەلسىز ەلىمنىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەسىمدى قوسىپ جاتقانىما قۋاندىم. ەلباسىمىز بيىلعى جولداۋىندا 2015 جىلعا قاراي ەلىمىزدە 350 دارىگەرلىك امبۋلاتوريالار, فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكتتەر جانە ەمحانالار سالىناتىنىن اتاپ كورسەتتى. ەندەشە, ءبىز وزگە دە دامىعان مەملەكەتتەردىڭ جاڭا تەحنولوگيالارى مەن تاجىريبەسىن يگەرە وتىرىپ, مەديتسينا سالاسىن دا جاڭا بيىككە كوتەرۋىمىز كەرەك. سوندىقتان كەمەلدەنىپ جاتقان ەلىمىزدى, كەڭ-بايتاق جەرىمىزدى, بارلىق سالادا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىمىزدى باعالاي بىلەيىك. ەلىمىزدە بولىپ جاتقان وزگەرىستەر وسى باعىتتا جالعاسىن تاپسا, ءبىزدىڭ دۇنيە جۇزىندە ەش مەملەكەتكە ۇقسامايتىن دەربەس دامۋ جولى بار مەملەكەتكە اينالارىمىز انىق.
ءسوزىمنىڭ سوڭىندا وڭىردە ەڭبەك ەتىپ جاتقان مەديتسينا ماماندارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ەلىمىزدىڭ كەمەل كەلەشەگىن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ن.نازارباەۆپەن جانە رەسپۋبليكامىزداعى ەڭ بەدەلدى ساياسي ۇيىم «نۇر وتان» پارتياسىمەن عانا بايلانىستىراتىنىمدى ايتپاقشىمىن.
سەرىك مىڭباەۆ, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق امبۋلاتوريالىق حيرۋرگيا ورتالىعىنىڭ باس دارىگەرى.
شىمكەنت.