قازاقى قونىستاردىڭ حال-جاعدايى قاشان جاقسارادى؟
تۋعان جەردەن جىراق كەتكەن ءار پەندەنىڭ جۇرەگىندە ەسكىرمەيتىن, ماڭگى جاس قالپىندا ساقتالاتىن ءبىر عاجاپ سەزىم تۇنىپ جاتادى. بىراق «ەلۋ جىلدا ەل جاڭا, ءجۇز جىلدا جەر جاڭا» دەگەن بار, ۋاقىت سەنىڭ جاعدايىڭا قارامايدى ءارى ايامايدى. اڭساپ, ساعىنىپ جۇرەتىن اۋىلىمدى, اسىر سالىپ وسكەن تۋعان جەردى اراعا جيىرما جىل سالىپ كورگەندە كوكىرەكتەگى كەرەمەت كورىنىستەر تاڭعاجايىپ وزگەرىستەرمەن ۇعىنىسا الماي, سارعايعان ساعىنىش سەزىمدى ابدەن اۋرەگە سالعان.
الىپ يمپەريا ىدىراپ, تاۋەلسىزدىك تۋى جەلبىرەگەن قاس-قاعىم ۋاقىت عاسىرلارعا تەڭ ۇلى وزگەرىستەرگە تولى. اللاعا سيىنىپ اۋىلعا بەت العان ساتتەگى الابۇرتقان كوڭىل تاقتايداي جولمەن قۇستاي ۇشىپ كەلە جاتقان جەڭىل ماشينەدەن دا جۇيرىك: اسىققان ۇستىنە اسىعىپ, اپتىققان ۇستىنە اپتىعا تۇسەدى. ۇلى ءوزگەرىستىڭ ۇلى جەتىستىگى – استانانى كەسىپ ءوتىپ, اتباسارعا بەت تۇزەدىك. مۇندا دا جاڭا ىستەر كوزگە ۇرادى. بۇرىنعى ويقى-شويقى اسفالت سىدىرىلىپ, جاڭا تۇرپاتتى جول سالىنىپ جاتىر. الماتى-ەكاتەرينبۋرگ كۇرەجولىنىڭ ەسىل-اۋليەكول بولىگى پايدالانۋعا بەرىلگەن ەكەن, اعىپ وتىرىپ قوستاناي-ارقالىق جولىنا قالاي جەتكەنىمىزدى بايقاماي دا قالدىق.
ەكى عاسىر توعىسى وسى ارادان باستالاتىن سياقتى. جاڭا زامان اسەرىمەن شالقىعان كوڭىل ءسال سايابىرلاپ, وتكەن شاققا قارايلاي بەرەدى. وركەنيەت وسى ارادان تورعايعا قاراي بۇرىلاردا كىبىرتىكتەپ, شابانداي باستايتىنداي. حح عاسىردىڭ 60-جىلدارىنىڭ ورتاسىندا سالىنعان قوستاناي-ارقالىق كۇرەجولى وسى اسەردى بەكىتە تۇسكەندەي. بۇل جول ءوزىنىڭ تاريحي مىندەتىن باياعىدا-اق ورىنداعان-دى. بىردە جورتىپ, بىردە جەلىپ دەگەندەي, اۋىلىما باراتىن بۇرىلىسقا دا جەتتىك.
بۇل – ءبىزدىڭ اۋىل ءۇشىن تاريحي ماڭىزى بار بۇرىلىس. قوستاناي-ارقالىق كوتەرمە جولى سالىنعانعا دەيىن قوستاناي-امانگەلدى-جانگەلدين اراسىنا اۆتوكولىك ناۋىرزىم-قايعى ارقىلى دالا جولىمەن جۇرەتىن. قازىرگى ۋاقىت ولشەمىندە 6-7 ساعات ءجۇرەتىن جەرگە ول ۋاقىتتا ەكى-ءۇش كۇن كەتەتىن. كوتەرمە جول سالىنعاننىڭ ءوزىندە, ودان 25-30 شاقىرىم بۇرىس قالعان ءبىزدىڭ اۋىلعا كوكتەمدە, قىستا قاتىناس وتە قيىن بولاتىن. بەرتىنىرەكتە وبلىس باسشىلىعىنا دەميدەنكو كەلىپ ءبىزدىڭ اۋىلعا ىقىلاسى تۇسكەن. ءبىرىنشى كەزەكتە جول پروبلەماسىن شەشتى. كۇرەجولعا قوساتىن 31 شاقىرىم جەرگە كوتەرمە جول تارتىلىپ, ول اسفالتتالا باستادى. باسقا دا بىرقاتار الەۋمەتتىك ماسەلەلەر قولعا الىندى. وكىنىشكە قاراي, ماقسات اياعىنا جەتكىزىلمەدى. بۇگىندە وسىنىڭ ءبارى ەستەلىك قانا. مۇنى تاپتىشتەپ جاتقانىمىز اۋىلدىڭ بىرتە-بىرتە ازىپ, جابىلۋعا قاراي ويىسىپ بارا جاتۋىنىڭ باستى سەبەبى شالعايلىعى مەن جول قاتىناسىنىڭ قيىندىعىنان ەكەنىن كورسەتۋ.
بۇدان جارتى عاسىر بۇرىن قازىرگى «جاڭا قايعى» دەگەن اۋىل پايدا بولماي تۇرعاندا مويىلدى وزەنىنىڭ بۇل تۇسى قوجاحمەت قاراسۋى دەپ اتالاتىن. ۇزىندىعى 50-60 شاقىرىمداي مويىلدى وزەنىنىڭ ەكى بەتىنە ۇيىسقان قالىڭ بوز تال, ۇشقات, مويىل اعاشى وسەتىن. ال تۇڭعيىق, تەرەڭ سۋدىڭ كىسى بويىنداي شورتاندارىن اۋلاۋ, ماۋسىم ايىندا مولدىرەپ ءپىسىپ تۇراتىن مويىلىن تەرۋ ءبىر عانيبەت ەدى. سوۆحوز ورناعانعا دەيىن وسى وزەن جاعاسىنا دالا جۋاسى قاپتاپ وسەتىن. ەرتە كوكتەمدە, سۋ قايتىپ, جەر قۇرعاسىمەن قايعىدان تامام بالا 10-12 شاقىرىمداي وسى قوجاحمەت قاراسۋىنا جۋا تەرۋگە كەلەتىنبىز. ءۆيتاميندى تاماقتىڭ تاپشى كەزىندە, مۇنىڭ ءوزى اعزاعا ايتارلىقتاي قولداۋ بولاتىن.
كەشە عانا دۋمانداتىپ, ۋ-شۋ بولىپ جاتاتىن ۇلكەن اۋىل شوكىمدەي-اق بولىپ قالىپتى, بەينە ۇيىقتاپ جاتقانداي تىپ-تىنىش. تەك اۋىل ورتاسىنا ەنگەندە عانا قوي بولگەن, سيىر ايداعان بالا-شاعانى كورىپ, تىرشىلىك بارىن سەزىندىك. قالىڭ ەلدىڭ اجار-كوركى بولعان قاتارلاستاردان, قادىرمەندى اعالاردان بىرەن-سارانى عانا قالىپتى, ءبىرازى قايتىس بولسا, ءبىرازى باسقا جاققا كوشىپ كەتكەن.
قازىر كەز كەلگەن اۋىلعا كىرە بەرگەندە قاڭقيعان قابىرعالارى قالعان مال قورالارىن, باسقا دا تاستاندى قۇرىلىستاردى كورۋگە بولادى جانە بۇل ۇيرەنشىكتى كورىنىسكە اينالدى. ءبىزدىڭ اۋىل دا سونىڭ ءبىرى. بىراق تابيعي رەسۋرستارى مول بۇل اۋىل جىلدان- جىلعا تارتىلعان سۋداي نەگە ازايىپ بارا جاتىر؟ اۋىلداعى باس كوتەرەر ەستى ازاماتتىڭ ءبىرى, مەرەكە ورتا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى بولتىرىك بوكەەۆ وعان بىلايشا تۇسىنىك بەردى:
– سوۆحوز تاراپ, تۇرعىندار تەگىس جۇمىسسىز قالعان شاقتا ءبارىمىز دە ابىرجىپ قالدىق. ءجۇرىپ تۇرعان اۆتوبۋستار, ۇشىپ تۇرعان ۇشاقتار توقتادى. ەڭ اۋىرى – ەلەكتر قۋاتىنىڭ جوقتىعى ۇرەيدى ۇشىردى. بۇعان حالىقارالىق ميگراتسيانى قوسىڭىز. قوستاناي تۇبىندەگى قۋاتتى شارۋاشىلىقتاردان تۇرعىندار رەسەيگە, گەرمانياعا ۇدەرە كوشىپ, ۇيلەر كوپتەپ بوساعان ءارى ارزانداعان تۇس. ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ ادامدارى وسى قولايلى جاعدايدى پايدالانىپ قالدى...
مىنە, كۇيىنىشتى كوشى-قوننىڭ ءتۇپ-تامىرى وسى. تاعىشى اتانعان ەلدىڭ قىزبەل باۋىرىنا, قايعى كولىنە, كۇيىك قوپاسىنا سوناۋ جەر ءجانناتىنداي قۇسمۇرىننان ەرىكسىز قونىس اۋدارۋى قانداي رەنىشتى جاعداي بولسا, ەكى عاسىردان سوڭ سول قالىڭ ەلدىڭ اتاجۇرتتان امالسىز الشاقتاۋى دا سونداي كۇيىنىشتى احۋال. جەردىڭ دە ادام سياقتى باعى جاناتىن, باعى قايتاتىن ءساتتەرى بولاتىن سياقتى. وعان اقمولانىڭ ءبىرەسە تىڭ ولكەسىنىڭ ورتالىعى – تسەلينوگراد بولىپ, ودان قايتادان وبلىس ورتالىعى اقمولاعا, ودان تاۋەلسىز وتانىمىزدىڭ استاناسىنا اينالۋى دالەل. ءتۇپتىڭ-تۇبىندە بۇل جەرلەردىڭ دە كۇنى تۋارى انىق. ەندەشە مەن دە اۋىلىمنىڭ بولاشاعىنان ءۇمىت ۇزبەيمىن. بۇل – قۇرعاق ءۇمىت ەمەس, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق نەگىزى بار ءۇمىت. 1978 جىلى مەن «تورعاي تاڭى» گازەتىنىڭ پارتيا تۇرمىسى بولىمىنە مەڭگەرۋشى بولىپ بەكۋ ءۇشىن وبكومنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ە.اۋەلبەكوۆتىڭ قابىلداۋىندا بولدىم. ول كىسى مەنىڭ ومىرباياندىق دەرەكتەرىمە قاراپ وتىردى دا, سەن قايعىدان ەكەنسىڭ عوي, ول قوستانايدان گورى بىزگە, ارقالىققا جاقىن, باي جەر, نەگە تورعاي وبلىسىنا بەرىلمەيدى, دەپ كەلتە دە قىزىق سۇراق قويدى. ونسىز دا قىسىلىپ, ىڭعايسىزدانىپ وتىرعان مەن نە جاۋاپ بەرەرىمدى بىلمەي ابىرجىپ, مەن ونى بىلە المايمىن عوي, دەدىم.
تورعاي وبكومىنىڭ العاشقى ءبىرىنشى حاتشىسى س.قۇسايىنوۆ ناۋرىزىم اۋدانىنداعى اتاقتى «بۋرەۆەستنيك» سوۆحوزىمەن شەكارالاس جەردەن, قىزبەلدەن ى.التىنسارين اتىنداعى جانە «بيدايىق» دەگەن ەكى ەگىن سوۆحوزىن اشقان. دەمەك, ءبىزدىڭ ايماق تەك كول-كوسىر شابىندىعى مەن جايىلىمى جاعىنان عانا ەمەس, ەگىن شارۋاشىلىعىمەن دە تانىلا الاتىن جەر. سوۆحوز كەزىندە 17 مىڭ گەكتارداي جەرگە ەگىن سالىنىپ, جاپ-جاقسى ءونىم الىنىپ ءجۇردى. وسى جەردە قاۋىن-قاربىز, جەمىس وسىرىلگەنىن دە جۇرت ۇمىتا قويعان جوق. جاڭبىر سۋىنا عانا نەگىزدەلگەن وسى باۋ-باقشادان جاپ-جاقسى ءونىم الىنعانى دا شىندىق. كولحوز كەزىندە ءابدۋ تۇرجانوۆ قايعى كولىنىڭ جاعاسىنا شىعىرمەن باقشا سالدىرسا, سوۆحوز كەزىندە كولدىڭ اياق تۇسىندا كورەيلەر دە باقشا ءوسىردى.
نەگىزىنەن قازاقتار مەكەندەگەن وبلىستىڭ وڭتۇستىك باتىسىنداعى ناۋرىزىم, امانگەلدى, جانگەلدين اۋداندارى بىرىڭعاي ەكستەنسيۆتى مال شارۋاشىلىعى ايماعى رەتىندە قاراستىرىلىپ, ولاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا ەكىنشى كەزەكتە قاراۋ ساياساتى ءالى كۇنگە دەيىن جالعاسىپ-اق كەلەدى. كەزىندە مەملەكەت قايراتكەرى ورازالى قوزىباەۆ امانگەلدى اۋدانىنان ارقالىق ايماعىن ءبولىپ الىپ, بۇكىل وداققا ايگىلى تورعاي تىڭىن يگەرۋ تۋرالى باستاما كوتەرىپ, «قىزىل توپىراقتى, قىلتان شىقپايدى» دەگەن ايماقتان 10 سوۆحوز اشىپ, استىق دارياسىن تاسىتقان ەدى. بۇل تۋرالى اكادەميك-جازۋشى ءسابيت مۇقانوۆ «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنە تەبىرەنە جازعان.
«قازاقستان ميللياردىنىڭ» تورتتەن ءبىرىن بەرىپ كەلگەن قوستانايدىڭ استىقتى سولتۇستىك اۋداندارى ءۇشىن مال شارۋاشىلىقتى بۇل ءۇش اۋدان ەشتەڭە دە ەمەس ءارى قازىرگىدەي جەكە مەنشىكتى شارۋا قوجالىقتارى جاعدايىندا شالعاي, جارتىلاي ءشولەيتتى ايماقتار ەشكىمدى قىزىقتىرمايدى. قايعىنى بىلەتىن جۇرت ونى ءشوپ فابريكاسى دەيدى. كەزىندە التى بولىمشەسى بار «قوستاناي كومسومولى» سوۆحوزىندا 30 مىڭعا تارتا قوي ءوسىرىلدى. ءىرى قاراسى مەن جىلقىسى وزىنە باسقا. قايعىنىڭ قۇنارلى جايىلىمدىق جەرىنە قوسا, شابىندىعى دا كول-كوسىر, ءبىر سوۆحوز تۇگىلى بىرنەشە اۋداندى تابيعي پىشەنمەن قامتاماسىز ەتە الادى. بۇل – قار قالىڭ تۇسەتىن, قىسى قاتتى القاپ. سودان دا جالپاق شابىندىقتارعا قوسا ويدىم-ويدىم شابىندىقتار قانشاما. ءشىلدە-تامىز ايلارىندا بۇل وڭىردە قوستاناي, كوكشەتاۋ, جەزقازعان ايماقتارىنان پىشەن دايىنداۋشىلار ءورىپ جۇرەدى. بيىل دا سولاي ەكەن. ولار قايعىنىڭ ءشوبىن قانداي كەلىسىم-شارت ارقىلى شاۋىپ جاتقانىن, اۋىل اكىمدىگىنىڭ بيۋدجەتىنە قارجى تۇسەتىن-تۇسپەيتىنىن بىلە المادىق. بىراق ءشوپ ۇزدىكسىز تاسىلىپ جاتىر.
اتاقتى بالۋان, قازاقشا كۇرەستەن رەسپۋبليكا چەمپيونى بولعان ءسۇلمان ءوسىپوۆتىڭ ءبىر بالاسى, بولەم بوپاننىڭ ۇيىندە وتەۋلى اقىننىڭ شوبەرەسى, بۇكىل ءومىرىن مەرەكە ورتا مەكتەبىندە ۇستازدىقپەن ءوتكىزگەن اياۋلى اعامىز جاعىپار جاباعيننىڭ بالاسى ساتتاردان ءبىر سەمىز سەك الىپ سويىپ, اۋىلداستارىما اس بەرىپ, اكە-شەشەم ارۋاعىنا دۇعا وقىتتىم. اس ۇستىندە جىگىتتەر اۋىلداعى تۇرمىس-تىرشىلىك جايىنان اڭگىمە قوزعادى. اۋىلدا جۇمىس جوقتىڭ قاسى, سوندا نەگىزگى تىرشىلىك كوزى نە دەگەن سۇراق توڭىرەگىندە پىكىرلەستىك. سوۆحوز كەزىندە ماڭدايالدى شوپان بولعان, مەكتەپتە بىرگە وقىعان دوسىم مۇحامەتقالي ءسوز باستادى.
– اۋىلدان كەتكەنىڭە جارتى عاسىر بولسا دا, مۇنداعى ءومىردى ءوزىڭ بىلەسىڭ عوي. كەشەگى سوتسياليزمىڭە ءبىر كىسىدەي-اق ەڭبەك سىڭىردىك, سوعىسىنا اكەمىزدى بەردىك, سول بار بولعىرىڭ ورتا جولعا تاستاپ كەتتى. قارتايعاندا راحاتىن كورەمىز بە دەپ جۇرگەندە ءبىر توقتىنىڭ دا قۇنىنا تۇرمايتىن زەينەتاقىعا قاراتىپ قويدى. ازداعان مالدىڭ ارقاسىندا عانا وتىرمىز. كۇش-قۋاتى بار جىگىتتەر مال ءوسىرىپ, ءشوپ ساتىپ كاسىپ ەتۋدە. ءبىز مالىمىزدى سويىپ, قوستانايعا اپارىپ ساتۋعا قاۋقارسىزبىز. نەگە ەكەنىن بىلە قويمايمىز, ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ مالىنا قىزىلوردا جىگىتتەرى قۇمار-اق. ۇلىتاۋ, جەزقازعانداتىپ كەلىپ جىلقى, قوي, قارا مال الىپ كەتەدى. بايقاۋىمىزشا, ءبىزدىڭ جاقتىڭ مالى ءارى ارزان, ءارى ەتى ءدامدى بولسا كەرەك.
جەر – قاي زاماندا دا حالىقتىڭ نەگىزگى تىرشىلىك كوزى بولعان. ەندى جەر ساتىلىپ, پۇل بولعان قازىرگى زاماندا ءبىر كەزدەرى قۋاتتى, يندۋستريالى شارۋاشىلىقتاردىڭ يەلىگىندە بولعان, بايلىقتىڭ تاي قازانىن تاسىتقان ميلليونداعان گەكتار جەرلەردىڭ بوس قالىپ, ونداعان, جۇزدەگەن اۋىلداردىڭ جويىلىپ كەتۋىن قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ بۇگىندە بىرەۋگە وكپە ايتىپ, سالماق سالاتىن زامان جوق, جەر حالىققا ءبولىپ بەرىلگەن, ەندى ونىڭ تاعدىرىن شەشەتىن ءوزىمىز.
كۇنى بويى قيال-عاجايىپ ەرتەگىدەگىدەي بايلىعىن بايانداعان اۋىلدا اۋىز تولتىرىپ ايتاتىنداي جالعىز عانا فەرمەر بار ەكەن. ول – قورعاشەۆ ەسماعزامنىڭ بالاسى اباي. ابايدىڭ بايلىعىن قازبالاپ سۇراعان جوقپىن, شامامەن 100 قارالى جىلقىسى, ءبىر وتارداي قويى بولسا كەرەك. قايعى بولىمشەسىن باسقارىپ تۇرعاندا ۇلەسكە ازداپ تەحنيكا, مال-م ۇلىك العان بىلەم.
مەن قاراعاندى وبلىسىنىڭ شەت اۋدانىن كوپ ارالادىم. وسى اۋداننىڭ شالعايداعى قىزىلتاۋ دەگەن اۋلىندا جاپان دۇزدە ەۋروپالىق ۇلگىدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان دۋلات, مۇرات قوجامبەرلين, ءسابيت ءشوپتىباەۆ, مۇقاتاي تولەۋتاەۆ دەگەن فەرمەرلەردىڭ تۇرمىسىنا تاڭقالعانىم بار. بۇلاردىڭ مالى مىڭداپ سانالادى, ايدالاعا قالا ۇلگىسىندە ءساندى كوتتەدجدەر سالىپ, ءىشىن جيھازعا تولتىرىپ قويعان. ءتۇرلى اۆتوكولىكتەرى بىرنەشەۋ. ەلەكتر قۋاتىن بەرەتىن قوندىرعىلارى ءوز الدىنا. مۇنداي ميلليونەر شارۋالار بۇل اۋداندا وتە كوپ. ول – جەكەشەلەندىرۋدىڭ دۇرىس جۇرگىزىلگەندىگىنەن دەيدى جەرگىلىكتى حالىق.
قوستاناي وبلىسىندا, ونىڭ بيلىك نازارىنان ۇنەمى سىرت قالىپ ءجۇرەتىن ايماقتارىندا جەكەشەلەندىرۋدىڭ شىم-شىتىرىق جۇرگىزىلگەنىن حالىق ۇمىتا قويعان جوق. شەت اۋدانىنىڭ شارۋا قوجالىقتارىنداعى جايىلىم مەن شابىندىق جەر ءبىزدىڭ قايعىدان الدەقايدا تومەن, بىراق مالى كوپ-اق. بۇدان 15-16 جىل بۇرىن ارقايسىسىندا 8-9 وتاردان قوي, تابىن-تابىن سيىر, ءۇيىر-ءۇيىر جىلقى ءوسىرىلگەن جايلاۋلار بۇگىندە مۇلدە يەسىز, بوس جاتىر. مەرەكە اۋىلدىق وكرۋگى اتالعان, 70-ششاقتى عانا ءۇي قالعان اۋىلدى نە كۇتىپ تۇر دەيمىز؟ ەكى قاباتتى داعاراداي ورتا مەكتەپتە 80-دەي عانا وقۋشى قالىپتى. قايسىبىر اۋدان اكىمدەرى ءبولىمشە ورتالىعى بولعان شاعىن اۋىلداردى ۇستاپ قالۋ ءۇشىن ءار سىنىپتا ەكى-ءۇش بالا عانا بار باستاۋىش مەكتەپتەردى جاندارىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ ۇستاپ وتىر. تالاي-تالاي ازاماتتاردى ءۇلكەن ءومىرگە قاناتتاندىرىپ ۇشىرعان مەكتەپ جابىلىپ قالسا, اۋىلدا كىم قالادى؟ بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرۋ قيىن. تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ قارىشتى قادامدارى حالىقتىڭ كوز الدىندا. جەتىستىكتەرىن كورىپ ءجىگەرلەنبەۋ, كەمشىلىكتەردى ءتۇسىنىپ, كەشىرىممەن قاراماۋ جەتەسىزدىك بولار ەدى. تالاي-تالاي تاريحي استامشىلىقتاردان تۋىنداعان كەسەلدەردەن وپ-وڭاي ارىلا قويعىسى كەلەتىندەر تىم اسىعىس ويلايدى. ءبىزدىڭ جەردىڭ دە باعى جاناتىن ۋاقىت الدا دەپ بىلەمىن. سارىقوپا, كۇيىك, قىزبەل سياقتى جەرلەردىڭ پايداعا اسپاۋى مۇمكىن ەمەس. تالاي اقىن-جازۋشىلاردىڭ جىرى مەن كەستەلى سوزىنە ارقاۋ بولعان ءبىر عانا قىزبەلدىڭ بەرەكە-بايلىعى ايتىپ تاۋىسا المايتىن شەجىرە.
سوناۋ قىزەمشەكتەن كەرىلە كوسىلىپ بوزقاسقاعا ۇلاسىپ, ودان ءارى بۇيرات-بۇيرات ادىرلار تۇزەتىن تالتاقاي, قوجا قىراتتارى قويناۋى بۇرقىراعان بۇلاق, اڭعارلارى تەرەك پەن تال, اق قايىڭ ىرعالعان قىزبەلدىڭ ەكى بەتى جانگەلدين اۋدانىنىڭ «قىزبەل» سوۆحوزى مەن ناۋرىزىم اۋدانىنىڭ مالشى-شوپاندارى التى اي جاز قاتار وتىرىپ ەمىن-ەركىن جايلايتىن قۇتتى جەر. ويداعى اۋىلدارعا قاراعاندا ماسا-شىبىنى از, جانعا جايلى سالقىن سامال ەسىپ تۇراتىن قىزبەل ءۇستى جاز بويى ويىن-تويى ءبىر ۇزىلمەي, دۋمان بولىپ جاتاتىن. جانگەلدين, ناۋرىزىم اۋداندارىنان ءبىر وتار قوي مەن ءبىر تابىن سيىر باعاتىندار ەكى ۇيدەن قاتار وتىرىپ, ءبىر-ءبىرىن قوناققا شاقىرىپ, قىز الىسىپ, قىز بەرىسىپ, مارە-سارە بولىپ جاتاتىن كۇندەر ەستەن كەتپەيدى. مىڭعىرعان مالدىڭ ءتۇگىن تارتسا مايى شىعاتىن قۇتتى مەكەنى وتى ءبىر قاشپاي, سۋى سارقىلماي تۋسىراپ جاتاتىن.
گازەت جۇمىسىمەن اۋىلداردى ارالاپ جۇرگەنىمدە قاراعاندى وبلىسىنىڭ اباي اۋدانىندا قانات مۇبارەكشەنوۆ دەگەن جاس جىگىتكە ۇشىراستىم. ول پوليتەحنيكا ينستيتۋتىن بىتىرگەن قۇرىلىس ينجەنەرى ەكەن. قاراعاندىدا, استانادا ءبىراز ۋاقىت قۇرىلىسپەن دە اينالىسىپتى. الايدا باسەكەلەستەرى كوپ بۇل سالادا ايتارلىقتاي ناتيجە شىعارا الماعان. ازداعان قارجىسىن قايدا سالارىن بىلمەي جۇرگەندە وسى اباي اۋدانىندا ەگىستىك جەر ساتىلادى دەگەن جارنامانى وقىپ, جەردى ساتىپ الىپ, ءوز الدىنا سەرىكتەستىك قۇرعان. بۇرىندارى سوۆحوز ديرەكتورى بولعان, ماماندىعى اگرونوم, زەينەت جاسىنداعى ازاماتتى كومەكشىلىككە الىپ, ەكى-ءۇش جىلدا قۋاتتى فەرمەر بولىپ شىعا كەلىپتى. مەن ول جىگىتپەن ۇزاق پىكىرلەستىم. سوندا بايقاعانىم نامىسى بار ءارى زامان تالابىن جەتە ءتۇسىنىپ, وعان يكەمدەلە, سونداي-اق ونى وزىنە يكەمدەي بىلەتىن العىر ازامات ەكەن. «قالادا جۇمىسسىزداردىڭ قاتارىن كوبەيتىپ, ارنەنىڭ باسىن ءبىر شالىپ ءجۇرگەنشە تاۋەكەلگە بەل بۋىپ قيىن ءىستى قولعا الىپ, اقىرى جەڭىپ شىقتىم» دەيدى.
وسىنداي ازاماتتار ءار جەردە دە بار. مەنىڭ اۋىلداستارىم اراسىنان دا سوندايلار قالايشا شىقپاس ەكەن؟ اۋىلدان وسىنداي ەكىۇداي ويمەن اتتاندىم...
سەرىكباي الپىس ۇلى, قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى.
قاراعاندى – مەرەكە اۋىلى – قاراعاندى.