وتاندىق ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ وتكەنى مەن الداعى كۇندەرگە ارنالعان جوبا-جوسپارى سارالانعان ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ القاسى استانا قالاسىنداعى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ءوتتى. وندا قارالعان نەگىزگى ماسەلە 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ جايى بولدى.
القانىڭ جۇمىسىنا مەملەكەتىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ رەكتورلارى, ۆەدومستۆوعا قارايتىن ۇيىمداردىڭ, وبلىس, استانا مەن الماتى قالالارىنىڭ ءبىلىم بەرۋ باسقارمالارىنىڭ, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ, عىلىم ۇيىمدارىنىڭ, سول سەكىلدى بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ينستيتۋتتارىنىڭ باسشىلارى قاتىستى. قوعامدى كەڭىنەن حاباردار ەتۋ جانە بۇكىل جاڭعىرتۋلار مەن باستامالاردى بارىنشا اشىق تۇردە جۇرتقا جەتكىزۋ جايىن ەسكەرە كەلىپ, جيىنعا اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى دە شاقىرىلعانىن ايتا كەتسەك دەيمىز.
ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ باسقوسۋدا وتاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇمىسىنىڭ مىندەت-ماقساتتارى قانداي دەگەن سۇراققا تەرەڭدەپ بارىپ, مينيسترلىكتىڭ جوسپارلى ىستەرىمەن جينالعانداردى تانىستىردى. سول جۇمىستاردى ۇتىمدى اتقارۋ جولدارىن دا تاراتىپ ايتتى. ونىڭ ىشىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مىندەتتەگەن كەلەلى باعىتتار دا بار. اسىرەسە, جاھاندانۋ زامانىندا ءبىلىم بەرۋدى تالاپقا ساي جۇرگىزۋ ىسىندە وقۋ بازالارىنىڭ ءجونى بولەك ەكەنى بەلگىلى. بۇل «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىندا دايەكتەلگەنىن اتاي كەلىپ, اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپتەردى جويۋ ءۇشىن اعىمداعى جىلى مينيسترلىك 34 جاڭا مەكتەپ سالىپ, ۇلتتىق قور قاراجاتى ەسەبىنەن تاعى دا جاڭا 42 ءبىلىم ورداسىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار, مينيستر ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن جوعارى جىلدامدىقتاعى عالامتورمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن دا ەسكە سالدى. 2020 جىلعا قاراي كەڭجولاقتى عالامتورمەن وقۋشىلاردىڭ 90 پايىزىن, ستۋدەنتتەردىڭ 100 پايىزىن قامتۋ جوسپارلانعانىن تىلگە تيەك ەتتى. ول, بۇعان قوسا, سىبايلاس جەمقورلىق قاۋپىن ازايتاتىن ۇبت-نى وتكىزۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن ءتۇسىندىرىپ, ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جان باسىنا قاراي قارجىلاندىرۋ ادىستەرى تۋرالى سونى بايلامىن العا تارتتى.
سەكتسيالىق جيىنداردا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ۇلتتىق ستاتيستيكاسى, ءبىلىم بەرۋ كادرلارىن دايارلاۋداعى جاڭا تاسىلدەمە, وقىتۋ مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا جوعارى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ, وعان قوسا, جاستاردى ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ورلەۋىنە قاتىستىرۋعا جاعداي جاساۋ ماسەلەلەرى جان-جاقتى تالقىلاندى. سول سەكىلدى, ءۇش ءتىلدى ءبىلىم بەرۋ, بەس كۇندىك وقىتۋعا ازىرلىك جايى دا قوزعالدى. القا وتىرىسىندا ماڭعىستاۋ وبلىسى تۇپقاراعان اۋدانىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى ا.وتەسباەۆا ءوز سوزىندە مۇعالىمدەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جايىن, اعىلشىن, ورىس ءتىلى پانىنەن ساباق بەرەتىن مۇعالىمدەردىڭ جەتە بەرمەيتىنىن, ول ءۇشىن جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن مامانداردى ارنايى جولدامامەن اۋىلعا جىبەرۋ كەرەكتىگىن ەسكە سالدى. «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ مەنەدجمەنتى ق.بايتەنوۆا مەكتەپتەرگە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيا ەنگىزۋ, تىلدىك قابىلەتتى دامىتۋ جايىن قوزعاسا, «بىلىممەدياگرۋپپ» جشس ديرەكتورى ت.مۇحتاروۆ ءۇش ءتىلدى ءبىلىم بەرۋ, ءبىلىمدى باعالاۋ تۋرالى ويىن ورتاعا سالدى.
جيىن ۇستىندە مەملەكەتتىك مارتەبەگە يە قازاق ءتىلىن مەكتەپتەردە وقىتۋ اڭگىمەگە ارقاۋ بولىپ: «11 جىل ءبىلىم العان تۇلەك مەملەكەتتىك ءتىلدى تولىق مەڭگەرە العان با؟», دەگەن سۇراق العا تارتىلدى. مۇنىمەن قاتار: «ۇبت بالانىڭ ىزگى ويىن جەتكىزۋدى تەجەپ وتىرعان جوق پا؟» دەگەن وي دا تىلگە تيەك بولدى. ءبىلىم مازمۇنىن جاڭارتۋ ىسىندە جاتتاندىلىقتان ارىلۋ قاجەتتىگى دە ورتاعا ءتۇستى. ءتىلدى مەڭگەرۋ كەزىندە ءبىلۋ, ءتۇسىنۋ, قولدانۋ, جازا ءبىلۋ, سول ارقىلى سويلەۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ, وعان جەتۋدىڭ جولى وتىلگەن ساباقتىڭ 90-95 پايىزىن وقۋشى ءتۇسىنىپ, ەسكە ساقتاۋ كەرەكتىگى, ول ءۇشىن وقۋشى ءجۇرىپ جاتقان پانگە قاتىسىپ وتىرۋى ءتيىس ەكەنى ايتىلىپ, بۇل ءتاسىل ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭارتىلعان مازمۇنىندا ىسكە اسۋى ءسوز بولدى. قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى د.نۇكەتاەۆا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ينتەللەكتۋالدى ۇلت قالىپتاستىرۋ تۋرالى باعدارلى سوزدەرىنە توقتالىپ, «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنداعى مىندەتتەردى مۇلتىكسىز ورىنداۋ بارىسىندا پەداگوگتارعا, اسىرەسە, بولاشاق كادرلارعا قويىلار تالاپتىڭ مول ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى م.جۇرىنوۆ الەمدەگى وركەنيەتتى 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ جولىنداعى ۇمتىلىسقا ءبىلىم مەن عىلىم وكىلدەرى قوسار ۇلەس از ەمەس ەكەنىن, ءار جۇمىستىڭ عىلىمي نەگىزى بولۋى تيىستىگىن ەسكە سالىپ, ەلىمىزدەگى جەر بايلىعىنان مىسالدار كەلتىرىپ, بايلىق بار, ەندىگى جەردە ادام كاپيتالىن دامىتۋ قاجەت. ول ءۇشىن ۇرپاعىمىز ءبىلىمدى بولۋمەن قاتار, عىلىمدى دا تەرەڭ مەڭگەرۋ كەرەك, دەدى. اكادەميك ءسوز تۇيىنىندە «ۇبت-دا العان بالل تولىق ءبىلىم كورسەتكىشى بولا قويا ما؟», دەگەن سۇراقتى العا تارتتى.
القا وتىرىسىن قورىتىندىلاعان ەرلان ساعاديەۆ ايتىلعان پىكىرلەر الداعى ۋاقىتتا ەسكەرىلەتىنىن, اسىرەسە, جاڭا وقۋ جىلىندا وقۋشىلاردى قاجەت وقۋ قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتۋ شەشىمىن تاباتىنىن, وقۋشى ءبىلىمىن باعالاۋ ۇبت-مەن عانا شەكتەلمەيتىنىن اتادى. شىنىندا, ۇبت ناتيجەسى ءبىر كەزدەرى وبلىستاردىڭ, ءتىپتى, اۋداننىڭ كورسەتكىشى بولعان كەزەڭدەر باستان وتكەن. اقيقاتىنا كەلسەك, ۇبت-نىڭ ناتيجەسى كوپ جاعدايدا شىنايى ءبىلىم كورسەتكىشى بولمايتىنىن ۋاقىت دالەلدەپ بەردى. سىناق كەزىندە جاتتالعان تاقىرىپتار اي وتپەي جاتىپ ۇمىتىلىپ, جوعارى وقۋ ورىندارىنا جەتكەندە وقىتۋشى-پروفەسسورلاردىڭ: «بۇل قالاي؟» دەگەن نارازىلىعىنان حاباردارمىز. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, القانىڭ اقيقاتى ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ, عىلىمدى ورىستەتۋ, ول ءۇشىن ءتيىستى مەكەمەلەر جۇيەلى جۇمىس ىستەۋ كەرەك دەگەن تۇيىنگە تىرەلدى.
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان»