ۇكىمەت «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» اپتالىق قوسىمشاسى

«بايزاقتىڭ  باكەڭى»

باتىربەككە اللا تاعالا بوي مەن ءتۇردى بەرە سالعان. ايتساق, «جىگىت اعاسى» جاسىنداعى بۇل كىسىنىڭ كىسىلىگىنەن بۇرىن كىشىلىگى مەنمۇندالاپ تۇراتىنى بار. جاماعاتتىڭ جانارىنان وت ۇشقىنداتقان ءزاۋلىم مەشىتتى سا­لۋعا مۇرىندىق بولعانىن ايت­پاعاندا, ۇلى جەڭىس مەرە­كەسىنىڭ قارساڭىندا اۋدان ورتالىعىنىڭ كىندىگىنەن كەڭەس وداعىنىڭ با­تىرى اعادىل سۋحامباەۆقا ەڭ­سەلى ەسكەرتكىش ورناتىپ, ءدۇيىم جۇرت­تىڭ ريزاشىلىعىنا بولەن­گەنى جانە بار-دى. وسى ارادا «اكىم بول, حال­قىڭا جاقىن بول» دەگەن ءسوز بار, مەشىت سالدىرسا, ەسكەرتكىش ور­نات­سا ول ونىڭ مىندەتى ەمەس پە دەۋشىلەر دە تابىلار. مىنە, بىزگە دە كەرەگى وسى ساۋال, ويتكەنى ونى حالىق­قا جاقىنداۋ ەتىپ تۇراتىن باس­تى قاسيەتى دە وسى ساۋالعا بەرىلەر جاۋاپتان كو­رىنەر. ەندى بەرى قا­راڭىز, ەلى­مىزدىڭ ءوز تاۋەل­سىزدىگىن جاريا­لاعانىنا بيىل, قۇداي قا­لا­سا, 20 جىل تولماق. ال ەندى وسى 20 جىلدا جەڭىس تويى قانشا رەت تويلاندى؟ جيىرما رەت! «مەنمىن» دەيتىن مىقتى بولسا وسى اۋداندى كوركەيتەمىن, گۇل­دەن­دى­رەمىن دەپ بيلىك تىزگىنىن قولىنا العان باس­شىلار قۇداي­شى­­لى­عىن ايت­سىنشى, سولاردىڭ قاي­سىسى پۋلەمەت وعى قارشا بو­راعان جاۋ «دوتىنىڭ» اۋزىن كەۋدەسىمەن جاۋىپ, شەيت بولعان اعادىلدەي ارىسقا ەسكەرتكىش ورناتتى؟!. ەشقايسىسى! «تۋرا­سىن ايتام دەپ تۋعانىنا جاق­پاي وتكەن» اردا اقىن ازىمبەك جان­قۇليەۆ اتىنداعى وبلىس­تىق, رەسپۋبلي­كالىق اۋقىمدا ايتىس وتكىزەيىك دەپ قاي اكىم باستاما كوتەرىپ, قاي اكىم باس­شى بولدى؟ سوسىن بار عوي, باتىربەك باس­­قارعان اۋداندا «جاقىندا» دەپ باستالاتىن جاقسى جاڭا­لىق­تار كوپ بولادى. مىسالى, جا­قىن­­دا بايزاق اۋدانىنداعى 5 اۋىل­دان 5 بالاباقشا اشىلىپ, 3 اۋىلعا تازا اۋىز سۋ بەرىلدى. مۇنىڭ الدىندا 2 مادەنيەت ءۇيى مەن 1 كلۋب جوندەۋدەن ءوت­كىزىلىپ, «كەلەم دەۋشىلەرگە» ەسىگىن اش­قان بولاتىن. ال ەندى جاڭا وقۋ جىلى باستالار ال­دىندا پايدا­لانۋعا بەرىلگەن مەكتەپتەر سانى ءوز الدىنا ءبىر توبە. بىل­تىر جاڭاتۇرمىس پەن قوساقتا 2 جاڭا مەكتەپ پايدا­لانۋعا بەرىلسە, بيىل قاراسۋدا 1 جاڭا مەكتەپ وقۋشىلاردى قابىلدادى. «بايزاقتىڭ باكەڭى» اتانعان باتىربەك شالعايداعى تالاس اۋ­دا­نىندا اكىم بولىپ جۇرگەن كەزىندە دە رەفورماشىل باسشى­لار­­دىڭ ءبىرى بولعان. ول قولعا العان «تاۋارلى نەسيە» دەيتىن ادەمى اتى بار, بىراق سالىق پەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى «ءتۇ­سىن­­بەيتىن» زاتى بار نەسيە «ءومىر ءسۇرىپ» تۇرعاندا قاراپايىم حا­لىق ءۇشىن اسپاننان جاۋعان بى­لا­مىقتاي مەلدەكتەتىپ تاستاماسا دا, شاعىن شارۋاسىن تەز ءتۇ­زەپ العىسى كەلگەندەرگە كادىم­گى­­دەي سەپ بولعان. مىسالى, اۋىل ادامى اۋدانداعى اسىل تۇقىم­دى مال زاۋىتىنان شاما-شار­قىنا قاراي 30, 50 نەمەسە 80 باس توق­تىنى ءۇش جىلعا نەسيەگە الا­دى دا, كەلىسىم-شارتتا كورسە­تىلگەن مەرزىمدى ۋاقىتى بىتكەننەن كەيىن قايتارا باس­تايدى. ول مەرزىمدە الگى توقتى, البەتتە, ساۋ­لىق­قا اينالىپ, جىل سايىن ءتول بەرەدى دە, نەسيە الۋشىنىڭ شا­رۋاسى دا وڭا­لىپ, قارىزى دا جابىلادى. ءتا­جى­ريبە الماسقى­سى كەلگەندەر, تالاس اۋدانىنا ارنايى بارىپ «گازەتتە وسى اۋداندا ءبىر كەزدەرى قولعا الىنعان «تاۋارلى نەسيە» تۋرالى قىزىق جاڭالىق جازعان ەكەن, ول قان­داي نەسيە ەدى ءوزى؟» دەپ سۇراسا, جاۋاپ بەرۋگە قۇلشىنعان جان كەز-كەلگەن شاڭىراقتان تابىلا­رى اقيقات. ويتكەنى, اۋىل وي­شىل­دا­رىنىڭ ميىنان شىققان وسى نەسيە ار­قىلى اۋىزدارى اققا, قولدارى ىسكە, بالا-شا­عا­سى كيىم-كەشەككە جارىپ قالعان ادامدار الگى شاڭى­راق يەلە­رى­نىڭ وزدە­رى بو­لىپ تابىلار. قازىر مىناۋ ۇيدەن «مەرسەدەس», اناۋ  ۇيدەن «اۋدي», تومەنگى كوشەدەن «تويوتا» مىنگەندەر شەرۋگە شىق­­قانداي قاتارلاسا ساپ تۇزەپ جات­سا, ول دا سول «تاۋارلى نە­سيەنىڭ» ناپاقاسى دەپ ءبىلىڭىز. – بيىل بايزاق اۋدانىنداعى اباي, سارىكەمەر جانە ءمادىمار اۋىلدارىنداعى جەكە يەلىككە ءوتىپ كەتكەن 4 بالاباقشانى قو­جايىن­دا­رىنان كەرى ساتىپ الىپ, ءبۇلدىر­شىندەردىڭ يگىلىگىنە جارات­پاقپىز. سونداي-اق, ديحان اۋى­لىن­داعى ءما­دەنيەت ءۇيى دە جەكەشەلەنىپ كەت­كەن ەكەن, ونى دا كەرى قايتارۋ جونىندە جۇمىس جۇرگى­زىلىپ جا­تىر. قۇداي قالاسا, بيىل ول دا مادەنيەت پەن ونەر دەگەن ەستى ەلگە ەسىگىن اشاتىن بولادى. ال اۋدان ورتالىعى سارىكەمەر اۋىلى­نان 625 وقۋشىعا ارنالعان ۇلكەن مەكتەپ قۇرىلىسى باستال­ماقشى, – دەيدى اۋدان اكىمى با­تىربەك قۇلەكەەۆ. بۇل وڭىردە اۋدان ماقتانى­شى­نا اينالعان تاعى ءبىر ۇلكەن جوبا بار. بيىل «جامبىل قۇس» جشس اۋداندا قۇنى 6000,0 ملن. تەڭگە بولاتىن «قۇس فابريكاسى قۇرى­لى­سى­نىڭ» جوباسىن جۇزەگە اسىر­ماقشى. بۇل جوبا ىسكە قوسىلعان كەزدە اۋىلدىق جەردەن 250 جۇ­مىس ورنى اشىلادى. ينۆەس­تي­تسيا­لىق جوبا – گەرمانيا كاسىپ­كەرلەرىمەن بىرلەسە وتى­رىپ قولعا الىنۋدا. ول ءۇشىن ارنايى «Kazakh German Produ­ction» بك»  كاسىپ­ورى­نى قۇرىل­عان. اتالمىش كاسىپ­ورىننىڭ تاعى ءبىر جاڭالىعى – «ەمF» تەحنولوگيالىق جابدىعى ارقىلى ساعاتىنا 2000 تاۋىق ەتىن تۇبەگەيلى وڭدەۋ بولماق. جابدىق قۇنى – 123,9 ميلليون تەڭگە. سو­نىمەن بىرگە, يسپانيانىڭ «EXA­FAN» كومپانياسى ارقىلى قۇرا­ما­جەم وندىرەتىن زاۋىتتىڭ قۇرى­لىسى دا قولعا الىنۋدا. بۇل زاۋ­ىت ساعاتىنا 10 توننا قۇراما- جەم دايىندايتىن بولادى. زاۋىت قۇنى – 98, 5 ميلليون تەڭگە. قاراپايىم حالىقتىڭ تاڭعا­لا­تىنى, قۇردىمعا كەتكەن كەڭەس­تىك بيلىكپەن بىرگە وسى قۇس فابري­كاسى دا كوزدەن بۇلبۇل ۇشىپ كەتە بارعاندا تالاي ينۆەستورلار مەن تالاي يگى جاقسى­لار «قاتىرامىز» دەپ قانشا تىرىس­قاندارىمەن تۇك بىتىرە ال­ماعان. ەندى, مىنە, اۋ­دانعا باتىر­بەك قۇ­لەكەەۆ باس­شى بولىپ, «جام­بىل قۇس» جشس-عا ماكەن تۇرماحان­بە­توۆا ديرەكتور بولىپ كەلگەسىن قي­ىن­دىق اتاۋلى جۇلگە­سىن تاۋىپ اق­قان بۇلاقتاي ءوز-ءوزى­نەن رەتكە كەلە باستاسى بار ەمەس پە. حالىققا جانى اشىعانسىپ شاپتىعاتىنداردىڭ, ادەتتە, «اس­پان­دى ءتوندىرىپ, جەردى سۋالدى­رىپ» سويلەۋگە اۋىزدارى ۇيەنىپ قالعان. ايتپەسە, وسىنىڭ ءبارى ەل ىشىندەگى تىرلىك پەن ەل ىشىندەگى بىرلىكتىڭ ناتيجەسى. ونى ايتاسىز, ءبىزدىڭ مۇنىمىز اۋدانداعى اتقا­رىلىپ جاتقان الۋان-الۋان ىستەن ازدى-كوپتى بىلەتىنىمىز عانا, ال بىلمەيتىنىمىز قانشاما؟!. مىسا­لى, ديحان اۋىلىنداعى التى كو­شە­گە جاقىندا قۇبىر تارتىلىپ, 52 «كولونكا» ورناتىلىپتى. ءبا­رى­نەن تازا اۋىز سۋ سارىلداپ اعىپ تۇر. ەندى, قۇداي قالاسا, تابيعي گاز قۇبىرى جەتكىزىلىپ, اۋىلداعى اپا-قارىنداستارىمىز قولدارىن جىلى سۋعا مالىپ وتىرماق. اناۋ ىرگەدەگى ءمادىمار مەن ايمانتوبە اۋىلدارىنىڭ كوشەلەرىندە دە قۇبىرلى قۇدىقتار ساپ تۇزەگەن. ءسىرا, قازاق دەگەن دانا حالىق­تىڭ «ەلدە بولسا ەرىنگە تيەدى» دەگەندەگى ءبىر ايتقىسى كەلگەن ويى دا وسى-اۋ.

كوسەمالى ساتتىباي ۇلى.

جامبىل وبلىسى, بايزاق اۋدانى, سارىكەمەر اۋىلى.

* * *

كانادالىق كومپانيامەن ىنتىماقتاستىق

مەملەكەت باسشىسى قا­زاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا ەكونوميكانىڭ اگرارلىق سەكتورى الدىنا مال شارۋاشىلىعىن جەدەل دامىتۋ جانە ونىڭ ەكسپورت­تىق الەۋەتىن ارتتىرۋ ءجو­نىن­دە ناقتى ماسەلە قويدى. بۇل ماسەلەنى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن كوپتەگەن شارالار قابىلداۋ كەرەك ەكەنى بەلگىلى. ونىڭ ىشىندە ەڭ باس­تىسى, مىقتى جەم-ءشوپ بازاسىن قۇرۋ, تابيعي جايى­لىمداردى يگەرۋ جانە سۋلاندىرۋ, مالدىڭ گەنەتيكالىق الەۋەتىن ارت­تىرۋ, سالاداعى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى نىعايتۋ جانە جاڭا تەحنولوگيا بويىنشا جۇ­مىس ىستەيتىن كادرلار دايىنداۋ بولىپ تابىلادى. تاياۋدا اۋىل شارۋاشىلىعى مي­نيسترى اقىلبەك كۇرىشباەۆ ءمۇيىز­دى ءىرى قارا ءوسىرۋ بويىنشا الەمدەگى جەتەكشى كاسىپورىندار­دىڭ ءبىرى – كانادالىق «سيمەكس» كومپانياسى وكىلدەرىمەن كەزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىندا مالدى اسىلداندىرۋ جۇيەسىن ءارى قاراي دامىتۋ شارالارىنا كانادالىق كومپانيانىڭ قاتىسۋى تۋرالى ناقتى ماسەلەلەر تالقىلاندى. الماتى وبلىسىنداعى «دينارا رانچو» جشس-ءىنىڭ اسىل تۇقىمدى شارۋاشىلىعىنا بارىپ, سونى­مەن قاتار «اسىل ت ۇلىك» اق-تا بولىپ, مال شارۋاشىلىعىنداعى كەڭ كولەمدى سەلەكتسيا باعدارلا­مالارىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسى مەن سەلەكتسيا ۇدەرىستەرىن باسقارۋ ىسىمەن تانىسقان كانادالىقتار ولار­دىڭ حالىقارالىق نورما­لار­عا سايكەس ەكەندىگىن جانە ەلدەگى مال شارۋاشىلىعىن اسىلدان­دى­رۋ ءىسىن نىعايتۋدا بىرلەسە قىزمەت ىستەۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن ايتتى. كەزدەسۋ قورىتىندىسىندا كا­نادالىق «سيمەكس» كومپانياسى «دينارا رانچو» جشس مەن «اسىل ت ۇلىك» اق اراسىندا مال اسىلداندىرۋ ىسىندەگى باستى ءما­سەلەلەر بويىنشا ىنتىماقتاس­تىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى.

«ەگەمەن-اقپارات».

* * *

الىس-بەرىس ارتا تۇسپەك

قازاقستاننىڭ كوپتەگەن وبلى­سى رەسەيمەن شەكرالاس بولعان­دىق­تان, كەدەن وداعىنىڭ ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەرىمىز ءۇشىن پايدالى تۇستارى جەتەرلىك. سەبەبى, ەل مەن ەل قوڭسى وتىرعاننان كەيىن ارا­داعى الىس-بەرىسپەن, بارىس-كەلىس­پەن ىسكەرلىك قارىم-قاتىناس جا­ساي­تىن كاسىپكەرلەرىمىز كوپ. قا­زاقستان, رەسەي, بەلارۋس ەلدەرى باسشىلارىنىڭ ورتاق كەلىسىمىنەن سوڭ كەدەن وداعىنىڭ قۇرىلۋى شەكاراداعى ءتۇرلى كەدەرگىلەرگە شەك قويىپ وتىر. بۇل اسىرەسە, رەسەيدە, بەلورۋسسيادا وندىرىلگەن ونىمدەردى قازاقستانعا تاسىمال­داي­تىن كاسىپكەرلەر ءۇشىن ءتيىمدى بولعانى داۋسىز. ەلارالىق شەكارادان تاۋار تاسىمالداۋدىڭ ءاسى­رەسە, رەسەيمەن شەكارالاس وتىر­عان وبلىستارداعى كاسىپكەرلەردىڭ ءىسىن العا باستىرار بولسا, قازاق­ستاندىق كاسىپكەرلەرىمىزگە دە ءوز­دە­رى وندىرگەن ونىمدەرىن كورشى ەلدەرگە كەدەرگىسىز وتكىزۋىنە مۇمكىن­دىك اشىلدى. ەندى وتاندىق ءونىم ءوندىرۋشى كاسىپكەرلەر كورشىلەس ەلدەرگە سا­پا­لى تاۋار شىعارۋدىڭ قامىن قاراستىرۋى قاجەت دەپ ويلايمىن. ويتكەنى, رەسەيدە, نە بەلورۋسسيادا سۇرانىسقا يە بولاتىنداي ءبا­سە­كەگە قابىلەتتى ونىمدەر وندىرۋگە بەت بۇرۋىمىز كەرەك. ول قانداي ونىمدەر بولۋى مۇمكىن؟ بۇل ءۇشىن الدىمەن, ارينە, كورشى ەلدەر رىنوگىنا مونيتورينگ جۇرگىزىلۋى قاجەت شىعار. قالاي بولعاندا دا, قازاقستاندىق برەندتى تانىتاتىن ءوتىمدى تاۋار بولعانى دۇرىس. سو­نى­مەن بىرگە, كەدەن وداعى رەسەيدە, بەلورۋسسيادا شىعارىلاتىن ءتۇرلى تەحنيكا, وزگە دە جابدىق­تاردى قازاقستاندا قۇراستىرا­تىن­داي بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇ­رۋدىڭ ورايىن كەلتىرىپ وتىر. ءويت­كەنى, وسى ەلدەردەن قاجەتتى جابدىقتاردى, قوسالقى بولشەك­تەردى شەكارادان وتكىزۋگە كەدەرگى جوق. دەمەك, رەسەي, بەلارۋس ەلدەرىندەگى ءوزىمىزدىڭ رىنوكقا قا­جەتتى ونىمدەردى قازاقستاندا شى­عا­رۋدىڭ مۇمكىندىگى كەلىپ تۇرعان سىڭايلى. مىنە, كەدەن وداعىنىڭ ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزدىلىعى وسىن­داي ءتيىمدى تۇستارىمەن بايقالا­دى. ەل مەن ەل اراسىنداعى كاسىپ­كەر­لەردىڭ الىس-بەرىسى مولايىپ, بارىس-كەلىسى كوبەيە تۇسكەلى وتىر.

ءاليا بەكقوجيەۆا, اتىراۋ وبلىستىق كاسىپكەرلەر مەن جۇمىس بەرۋشىلەر وداعىنىڭ ءتورايىمى.

اتىراۋ وبلىسى.

* * *

اۋەسقوي-ۇشقىش كۋالىكتەرى تاپسىرىلدى

كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا ءمينيسترى ابىلعازى قۇسايىنوۆ پەن سەنات دەپۋتاتى مۇحتار التىنباەۆ مەملەكەتتىك اۆياتسيا ورتالىعىنىڭ 25 تۇلەگىنە اۋەسقوي-ۇشقىش كۋالىگىن تاپ­سىردى. ۇشقىش كۋالىگىنە يە بولعان ورتا مەكتەپتىڭ جوعارى سىنىپ جانە كوللەدجدىڭ وقۋشىلارى 9 اي بويى جەڭىل اۆياتسيا ۇشۋ اپپاراتتارىن باسقارۋ تەوريا­سىن مەڭگەرىپ, كەم دەگەندە 40 ساعات, ونىڭ ىشىندە 25 ساعات ءوز بەتىمەن ۇشىپ ۇلگەردى. كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگى ازاماتتىق اۆياتسيا كوميتەتىنىڭ مەملەكەتتىك اۆياتسيا ورتالىعى 2006 جىلعى قا­راشادا قۇرىلعان. ورتالىقتى قۇرۋدىڭ ماقساتى – قازاقستان­نىڭ ازاماتتىق اۆياتسياسى مەن اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنە ما­مان­داردى ازىرلەۋمەن شۇعىلدا­نا­تىن ۇيىمدار ءۇشىن ۇشقىش­تار­دى العاشقى دايىندىقتان ءوت­كىزۋدىڭ بازاسىن قالىپتاس­تى­رۋ ەدى. ورتالىق دارىگەرلىك-ۇش­قىش­تىق ساراپتامالىق كوميس­سيانىڭ قورىتىندىسى بويىن­شا دەنساۋلىعى جاعىنان ۇشۋعا جارامدى دەپ تانىلعان 16-18 جاس ارالىعىنداعى ۇل-قىزدار­دى دايىندايدى. ءبىلىم بەرۋ تەگىن, بيۋدجەتتىك قارجى ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلادى. دايىندىقتىڭ ءوزى ەكى كەزەڭ­نەن تۇرادى: تەوريالىق كۋرس, ۇشۋ جانە وندىرىستىك تاجىريبە­دەن ءوتۋ. ورتالىقتىڭ ۇشقىش-نۇسقاۋشى جانە ينجەنەر-تەحنيكتەر قۇرامى جوعارى دەڭگەي­لى تاجىريبەلىلىگىمەن جانە بىلىكتىلىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. اۋە قور­عانىسى كۇشتەرىنىڭ زاپاس­تاعى وفيتسەرلەرى, ۇشقىشتارى مەن ينجەنەرلەرى ءوز ءبىلىمىن كەيىنگى ۇرپاققا ۇيرەتىپ, ولاردى وتانسۇيگىشتىككە باۋليدى. تاجىريبەلىك وقىتۋ كۋرسىن تولىققاندى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن چەحيادا شىعارىلعان ەكى ورىن­دىق 8 «تل-2000» جانە «تل-3000» ۇشاقتارى, ولاردى ساقتاپ قىزمەت كورسەتەتىن انگارلار, ۇشۋ-قونۋ الاڭى, وقۋ-ءتاجىري­بەلىك شەبەرحانالار مەن ار­نايى اۆتوموبيل تەحنيكاسى بار. مەكتەپ قابىرعاسىندا ءجۇر­گەن جاس جەتكىنشەكتەردى العاش­قى ۇشۋ دايىندىعىنان وتكىزۋ ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىندا­عى ماڭىزدى ماقساتتاردىڭ ءبىرى – اۋە ماماندارىنا دەگەن قا­جەتتىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كادر بازاسىن قۇرۋعا كومەك­تەسەدى.

ايناش ەسالي.

* * *

تيىمدىلىگى جوعارى جوبا

قازاقستاننىڭ باتىس ايما­عى­نىڭ  باستى بايلىعىنىڭ ءبىرى –  ىلەسپە گاز. الايدا, وسى كەزگە دەيىن الاۋعا جاعىلىپ كەلگەن گاز­دىڭ يگىلىگىن ەندى-ەندى كورە باس­تاعانىمىز دا راس. قازىر اق­تو­بە­لىكتەر تۇتىناتىن گاز باس­قا ءوڭىر­لەرگە قاراعاندا اناعۇر­لىم ارزان. وسى ارزان گازدىڭ يگىلىگىن ەلى­مىزدىڭ وڭتۇستىك اي­ماقتارىنىڭ كورۋىن ەلباسى ۇدايى نازاردا ۇستاپ كەلەدى. سونىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى كۇنى كەشە قۇرىلىسى باس­تالعان «بەي­نەۋ-بوزوي-قىزىل­ور­دا-شىم­كەنت» ماگيسترالدى گاز قۇبىرى دەسەك ارتىق ايتقاندىق بولا قويماس, ءسىرا. بۇل جوبانىڭ تەح­نيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىن «قازترانسگاز» اق تاپ­سىرىسى بويىنشا «كينگ» اكتسيونەرلىك قوعامى جاساعان. جوبا جۇزەگە اسقاندا ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك ايماقتارى «كوگىلدىر وتىنمەن» تۇراقتى قامتاماسىز ەتىلىپ, گازدان شەتەلدەرگە تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلادى. قۇبىردىڭ پايدالانۋ مەرزىمى – 30 جىل. ول تولىق قۋاتىندا پاي­دالانۋعا بەرىلگەندە قىزىل­ور­دا, وڭتۇستىك قا­زاقستان, جام­بىل جانە الماتى وبلىس­تارىنا بەرىلەتىن گاز بىرنەشە ەسە ارتادى. قۇ­بىردىڭ العاش­قى كە­زەڭىنىڭ ءوت­كىزۋ مۇمكىندىگى جىلىنا 6 ميلليارد تەكشە مەتر گازدى قۇرايدى. 2016 جىلى ەكىن­شى كەزەڭى ىسكە قوسىلعاننان كەيىن قۇبىردىڭ وتكىزۋ مۇمكىندىگىن 15 ميلليارد تەكشە مەترگە دەيىن ارتتىرۋ كوزدەلۋدە. جوبانىڭ قۇنى 500 ميلليارد تەڭگە تۇرادى. قۇبىر ەلىمىزدىڭ 400-گە جۋىق ەلدى مەكەنىن باسىپ وتەدى, ءسويتىپ, «كوگىلدىر وتىننىڭ» يگىلىگىن 1,5 ميلليوننان استام ادام كورەتىن بولادى. بۇل جوبا «قازاقستان-قىتاي» ماگيسترالدى قۇبىرىنىڭ ءبىر بولىگى. «بەينەۋ-بوزوي-قىزىلوردا-شىمكەنت» ماگيسترالدى گاز قۇ­بىرى اسا ماڭىزدى ستراتە­گيالىق نىسان بولىپ تابىلادى. قۇبىر­دىڭ قۇرىلىسىنا 3500-گە جۋىق جۇمىسشىلار تارتىلادى. ال, ونى پايدالانۋ كەزىندە 600 مامان تۇراقتى جۇمىس ىستەيدى. وسى ءبىر اۋقىمدى جوبا قا­زاق­ستاندى, تۇركىمەنستاندى, ءوز­بەك­­ستاندى جانە قىتايدى بىرىكتىرەدى. جوبانى «قازترانس­گاز» اق پەن قىتاي مۇناي گاز كوم­پانياسى تەڭ قۇقىق­تى ءارىپ­تەستىكتە جۇزەگە اسىراتىن  بو­لادى. ونى ازيا مەم­لەكەتتەرىنىڭ ءوزارا ىن­تى­ماقتاس­تى­­­عىن ارت­تى­­را­تىن عاسىر جو­باسى دە­­سە دە بول­­عانداي. ساتىبالدى ءساۋىرباي. اقتوبە وبلىسى.