قاراعاندىلىق كەنشىلەردىڭ ەڭبەكاقىسى كەشەۋىلدەپ جاتىر
«تۇيەنىڭ ارقالاعانى التىن, جەگەنى جانتاق». ءدال وسىنداي كەپتى بۇگىنگى كۇندە قاراعاندىلىق «گەفەست» كاسىپورنىنىڭ كەنشىلەرى كيىپ وتىر. جەتى قات جەر استىندا كومىر قىرتىسىن قوپارعان جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقى دەگەندى كورمەگەندەرىنە, مىنە بىرنەشە ايدىڭ ءجۇزى بولىپتى.
زادى «گەفەست» كومىر ونەركاسىبى كاسىپورىندارىنىڭ قاۋىمداستىعىنىڭ قۇرامىنا باقانداي 29 كاسىپورىن كىرەدى ەكەن. مىنە, وسى كاسىپورىنداردىڭ كوبىسىن ەكى جىلدان بەرى مازاسىزدىق جايلاعان. بۇلاي بولماي قايتسىن, «گەفەسىڭ» قول استىنداعى جۇمىسشىلارىنىڭ ەڭبەكاقىعا دەگەن 82 ميلليون تەڭگە قارىزىن قالاي قايتارارىن بىلمەي دال بولىپ وتىرسا...
شىدامنىڭ دا شەگى بار, تاياۋدا قاشان جابىلامىن دەپ كۇن ساناپ وتىرعان «كيروۆ» شاحتاسىنىڭ كەنشىلەرى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ باس كوتەردى. بۇل شاحتا قاراعاندىداعى بايىرعى كەن ورىندارىنىڭ ءبىرى – قابىرعاسى 1934 قالانعان. ال «گەفەستىڭ» قۇرامىنا كاسىپورىن 2007 جىلى ەنگەن بولاتىن.
ەڭبەگى ەش, تۇزى سور كەنشى قاۋىمىن دا تۇسىنۋگە بولادى: ەگەر دە اقىسىز ەڭبەك دەمالىسىنا كەتەر بولساق, تاباناقى, ماڭدايتەرمەن تاپقانىمىزدىڭ ءوزىن الا الماي سورلاپ قالامىز با دەپ قاۋىپتەنەدى ولار. سودان, انشەيىندە قارا جەر قوزعالسا دا قوزعالمايتىن كەنشى اعايىن ەرەۋىلگە ەندى شىعايىن دەپ جاتقانىندا, كاسىپورىنعا قاراعاندى قالاسىنىڭ اكىمى نۇرلان ءاۋباكىروۆ پەن كومپانيا باسشىلىعى ساۋ ەتىپ كەلە قالسىن.
قالا اكىمى مەن ابدەن اشىنعان كەنشىلەر اراسىندا قالىپتاسقان احۋالدى قىزۋ تالقىلاعان اڭگىمەنىڭ وربىگەنى راس ەدى. اكىم اۋباكىروۆتىڭ ايتۋىنشا, كاسىپورىننىڭ ەڭبەكاقى جونىندەگى قارىزىنىڭ ءوزى 82,2 ميلليون تەڭگەگە جەتكەن. بۇعان الەۋمەتتىك جانە زەينەتاقى بويىنشا تولەمدەردى, بانك قارىزدارى مەن كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە دەگەن بەرەشەكتى قوسىڭىز. جاعدايدىڭ بۇلايشا قالىپتاسۋىنا كورشى ەلدەگى ءرۋبلدىڭ دەۆالۆاتسياعا ۇشىراپ, ونداعى كومىر جانە كوكس قوسپاسى نارىعىنىڭ كوزدەن بۇل-بۇل ۇشۋى بىردەن-ءبىر سەبەپكەر كورىنەدى. دەسە دە, تاياۋدا كاسىپورىن قىستان بەرگى ۇزىلىستەن كەيىن «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» كومپانياسىنا تام-تۇمداپ ءونىم جەتكىزە باستاعان. بىراق بۇل تىربانعان ارەكەتتىڭ تىعىرىقتان الىپ شىعا قويۋى ەكىتالاي.
اڭگىمە بارىسىندا قالا اكىمى ماسەلەنى توتەسىنەن قويدى. «بۇگىنگى كۇندە «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اق-تىڭ دەبيتورلىق قارىزى 40 ملن. تەڭگەنى قۇرايدى. وعان قوسا, مامىر ايىندا جونەلتىلگەن ءونىمگە تولەنەتىن العاشقى ترانش 13 ماۋسىم كۇنى تۇسە باستايدى. بۇل كەزدە ءساۋىر ايىنداعى ەڭبەكاقى بويىنشا قارىز تولىقتاي جابىلۋى ءتيىس», – دەپ شەگەلەدى قالا اكىمى.
جالپى, اتقارۋشى بيلىك شىعار-شىقپاس جانى بار كاسىپورىن دەگەندە قولدان كەلگەن كومەكتەن ايانىپ جاتقان جوق. ماسەلەن, مونوپوليستەرمەن كەلىسسوزدەر ءجۇرگىزىلىپ, «گەفەس» كەنشىلەرىنىڭ كوممۋنالدىق قىزمەتتەر الدىنداعى قارىزدارى ءۇشىن ەلەكتر ەنەرگياسىن قيدىرماۋعا قول جەتكىزىلدى. سونان سوڭ كاسىپورىننىڭ وزىنە ەلەكتر ەنەرگياسىن جەتكىزۋشى كومپانيامەن مامىلەگە كەلۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. سونىڭ ناتيجەسىندە مونوپوليست تولەم كەستەسىنىڭ مەرزىمىن تالاي بۇزعان بيزنەسمەنگە قارىزىن ءبولىپ-ءبولىپ تولەگەنشە كەشىرىممەن قاراي تۇرماق. سونداي-اق, قاراعاندىلىق بيلىك «گەفەست» ءۇشىن ەلەكتر ەنەرگياسىن جەتكىزۋ ءتاريفى مەن تاسىمالداۋ تولەمىن تومەندەتۋ جونىندە ۇكىمەتتىڭ وزىنە ۇسىنىسپەن شىقپاقشى. بىراق تا بۇل شارالاردىڭ شيەلەنىسكەن ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن ءبىرجولاتا تابا قويارىنا ءدال قازىرگى ۋاقىتتا سەنىم از...
شىنتۋايتىنا كەلگەندە, ماسەلەنىڭ تىم تەرەڭگە تامىر تارتىپ كەتكەنىن مويىنداماسقا امالى قالماعانداي اكىم مىرزانىڭ: «ءونىمدى ارتتىرمايىنشا, كاسىپورىن مەن بايىتۋ فابريكاسىنىڭ قىزمەتىن جانداندىرىپ, جەتىلدىرمەيىنشە جانە دە كوكس قوسپاسىن شىعارۋ كولەمىن كوبەيتپەيىنشە كاسىپورىننىڭ بولاشاعى بۇلدىر. سوندىقتان ءبىز قازىردىڭ وزىندە الداعى جاعدايدىڭ پەسسيميستىك باعىتتا ءوربيتىن جولىن دا قاراستىرىپ جاتىرمىز. ول دەگەنىڭىز, جۇمىسشىلاردى قىسقارتۋ جانە ولارعا ەڭبەكپەن قامتۋ باسقارماسى ارقىلى الداعى ۋاقىتتا جۇمىس تاۋىپ بەرۋ. قازىردىڭ ءوزىندە اتالعان باسقارماعا ءار جۇمىسشىنىڭ ۇيىندەگى بالالار مەن ستۋدەنتتەر سانىن جانە دە كەنشىلەردىڭ بىلىكتىلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ولاردىڭ الەۋمەتتىك پورترەتتەرىن جاساۋ تاپسىرىلعان», – دەۋىنىڭ ءوزى وسىلايشا توپشىلاۋعا نەگىز بەرەدى.
اڭگىمە بىلايشا وربىگەندە كاسىپورىننىڭ باسشىلىعى دا قاراپ قالماي ءوز ءۋاجىن ايتا وتىردى. «ءبىز جۇمىس ىستەپ تۇرعان جانە كومىر تاسيتىن تەحنيكانى ەسەپكە الماي وتىرمىز. ديزەل وتىنىن, ماتەريالدى ساتىپ الۋ كەرەك, – دەدى كاسىپورىننىڭ قارجى ديرەكتورى ناتاليا يۆانوۆا. – سىزدەر ءبىزدىڭ شىعىندارىمىز تەك ەڭبەكاقى مەن سالىقتان عانا تۇرادى دەپ ويلايسىزدار ما؟ مەن سىزدەرگە بىردەن ايتايىن: ەگەر ءبىز 13 ماۋسىمعا دەيىن سىزدەردىڭ ەڭبەكاقىلارىڭىزدى جاباتىن بولساق, وندا كومىر تيەۋدى توقتاتۋعا ءماجبۇر بولامىز. ناتيجەسىندە شىلدە ايىنىڭ باسىندا ءتۇسۋى ءتيىس اقشا مۇلدە تۇسپەيتىن بولادى...».
البەتتە, قالا اكىمىنە مۇنداي اۋانداعى اڭگىمەنىڭ ۇناماعانى راس. «سىزدەر ۆاگونداردى دا جونەلتەسىزدەر, ءساۋىردىڭ ەڭبەكاقىسىن دا تولەيتىن بولاسىزدار! سول ءۇشىن دە سىزدەر باسشى بولىپ وتىرسىزدار! ال مۇنى مەنەدجەرمەن قوسىلىپ قالاي ىستەيسىزدەر, وندا جۇمىسشىلاردىڭ شارۋاسى جوق!», – دەپ قالا اكىمى ءاۋباكىروۆ اڭگىمەنى شورت كەستى.
راس, سول كۇنى كەنشىلەردىڭ قولىنا ناۋرىز ايىنىڭ ەڭبەكاقىسى تۇگەلىمەن ءتيدى. ال قالعان قارىزدىڭ قاشان وتەلەتىنىن اكىم دە, كاسىپورىننىڭ اكىمشىلىگى دە تاپ باسىپ ايتا المادى...
قايرات ءابىلدينوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى