ەلباسى قازىرگى كەزدە ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا قاندايدا ءبىر وزگەرىستەر جاساۋدى كوپشىلىك قاۋىممەن, مۇعالىمدەرمەن كەلىسىپ شەشۋ كەرەك دەپ وتە ءبىر دۇرىس كەڭەس بەرگەن بولاتىن. ءبىز بۇگىن ءبىلىم بەرۋ ىسىندەگى جاسالىپ جاتقان شارالاردىڭ ىشىندەگى تەك جاڭارتىلعان باعدارلاماعا كوشۋ جايىن عانا ءسوز ەتكەلى وتىرمىز.
ءاربىر زاماننىڭ عىلىمى مەن تەحنيكاسىنىڭ, ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ قارقىنىنا لايىقتى وقۋ جۇيەسى مەن ءبىلىم مازمۇنىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ جاتاتىنى بەلگىلى. مەكتەپتەگى قوعامدىق-گۋمانيتارلىق پاندەردىڭ مازمۇنى ەلدەگى بولىپ جاتقان ساياسي, ءمادەني, ەكونوميكالىق جاعدايلارعا بايلانىستى جيىرەك وزگەرىسكە ۇشىراپ جاتسا, جاراتىلىستانۋ, ماتەماتيكا پاندەرىنىڭ مازمۇنى ونداي ءجيى وزگەرىسكە ۇشىراي قويمايدى. قازىرگى كۇننىڭ ءوزىندە ەلىمىزدىڭ مەكتەپتەرىندەگى جاراتىلىستانۋ-ماتەماتيكالىق پاندەر مازمۇنى الەم ەلدەرىندەگى وقۋ باعدارلامالارىنا نەگىزىنەن سايكەس كەلەدى. ارينە, كەيبىر ەلدەردىڭ وقۋ باعدارلامالارىنان ازداپ اۋىتقۋلار بولۋى ءمۇمكىن. دەمەك, ول پاندەردىڭ مازمۇنىن الەمدىك ستاندارتقا سايكەستەندىرۋىمىز كەرەك دەۋدىڭ ءوزى ارتىقتاۋ.
بىزدەگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ بەدەلدى تۇلعالارى ەكى ءسوزىنىڭ بىرىندە زامان تالابىنا ساي «ورتا ءبىلىمنىڭ مازمۇنىن جاڭارتۋ قاجەت» دەيتىن بولدى. بىراق, قازىرگى كەزدەگى مەكتەپتىڭ وقۋ مازمۇنىن جاڭارتۋدىڭ قاجەتتىگىن دالەلدەيتىن ەشبىر ناقتىلى دەرەك كەلتىرە المايدى. ەشقانداي جاپ-جاڭا مازمۇندى دا ۇسىنىپ جاتقان جوق. ايتەۋىر جاڭا باعدارلاماعا كوشۋ ناۋقانى دەگەن قارقىندى جۇرۋدە. وسى ناۋقاندى جۇزەگە اسىرامىز دەپ, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ جوعارى لاۋازىم يەلەرى مەكتەپتە جىلدار بويى قالىپتاسقان بارلىق جەتىستىكتەردى «ءبىر-اق سىلتەۋمەن» سىزىپ تاستاپ, شەتەل اسىپ, «شالا پىسكەن» نۇسقاۋلار مەن نۇسقاۋلىقتاردى كوزسىز توتەلەپ, بىزگە ناسيحاتتاپ جاتقانىنا دا ءبىراز ۋاقىت بولدى.
مىنە, قاراڭىز, العاشقى كەزدە «وقۋ جانە جازۋ ارقىلى دامىتا وقىتۋ مەن سىني تۇرعىدان ويلاۋ تەحنولوگيالارى» باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋ دەگەن ءدۇرمەك-ناۋقانمەن ءجۇرىپ, باستاۋىشتا وقۋشىلاردى دۇرىس جازۋ مەن وقي الۋدان الشاقتاتىپ الا جازدادىق. ەندىگى جەردە, مۇعالىم وقۋشىنىڭ قولىنان ۇستاپ تۇرىپ جازۋ ۇلگىسىن كورسەتۋى, كەرەك دەسەڭىز, ەجەلەپ ءتۇسىندىرۋى مەن ىجداعاتتىلىقپەن جاتتىقتىرۋى «جاڭا وقىتۋ تەحنولوگياسىنا» جات, «مۇعالىمنىڭ اۆتوريتارلىق ۇستانىمىنىڭ ءناتيجەسىندە وقۋشى بەلسەندىلىك تانىتا بەرمەيدى» دەيتىن دە بولدىق. ءالى ەركىن وقىپ-جازا المايتىن بالالاردى دەڭگەيلەر جانە باعىتتار بويىنشا وقىتامىز دەپ باستاۋىش مەكتەپ مۇعالىمىنىڭ قالىپتى جۇمىس ىستەۋىن بارىنشا تەجەپ-اق باقتىق. باستاۋىش مەكتەپتىڭ ساۋاتى دا تولىق اشىلماعان وقۋشىسىنا باعىت-باعدار بەرىپ, توپتارعا ءبولىپ قويساڭ, ولاردىڭ وزدەرى ءبىر-بىرىمەن پىكىر الماسىپ بىلىمدەردى شىعارماشىلىقپەن يگەرەدى دەپ ۇيرەتەتىن بولدىق.
ەندى, مىنە, 15 جىلدان بەرى دايىندالعان, «جاڭارتىلعان» باعدارلاماعا بيىلدان باستاپ كوشۋ قولعا الىنادى ەكەن. باعدارلاما 6 جىل (2008-13) 20 نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىندە, (نزم) ال كەيىنگى ءۇش جىلىندا (2013-16) 100 قاتارداعى مەكتەپتەردە تەكسەرۋدەن ءوتىپتى (http://edu.gov.kz/kk/news/bilim-zhne-gylym-ministri-erlan-sagadievtin-zhurtshylyk-okilderimen-esepti-kezdesudegi).
وسى قانداي جاپ-جاڭا باعدارلاما بولدى ەكەن, باستاۋىشتاعى ەڭ ماڭىزدى ءپاندەردىڭ ءبىرى – «ماتەماتيكا» باعدارلاماسىنا قىسقاشا تالداۋ جاساپ كورەلىك. ونى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترى بەكىتكەن (30.03.2015) («ماتەماتيكا. ورتا ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن جاڭارتۋ اياسىندا باستاۋىش مەكتەپكە (1-4 سىنىپتار) ارنالعان وقۋ باعدارلاماسى (30 قاناتقاقتى مەكتەپتەردە سىناقتان وتكىزۋ ءۇشىن بايقاۋ نۇسقاسى). استانا, 2015. 36 ب.).
باعدارلاماعا بۇرىنعى ۆيتسە-مينيستر ە.ن.يمانعاليەۆتەن باستاپ, ءبىراز لاۋازىمدى تۇلعالار قول قويىپ ماقۇلداعان.
باعدارلاما اۆتورلارى دا, ونى ماقۇلداپ قول قويۋشىلار دا, مۇعالىمدەرگە ارنالعان جالپى پەداگوگيكالىق, ادىستەمەلىك باعدارلاما جاساۋ مەن مەكتەپتە وقىتىلاتىن ءپاننىڭ مازمۇنىن انىقتايتىن باعىت اراسىنداعى ايىرماشىلىقتىڭ بار ەكەنىن ەسكەرمەگەندىگى كورىنىپ تۇر.
بۇل «جاڭارتىلعان» باعدارلاما وقۋ جۇيەسىن ۇيىمداستىرۋدىڭ جالپى پەداگوگيكالىق ءماسەلەلەرى بولىپ شىققان. باعدارلاما ماتىنىندە, قازىرگى كەزدە مەكتەپ مۇعالىمدەرىنە جاپپاي ناسيحاتتالىپ جاتقان, ماسەلەن, توپپەن جۇمىس ىستەۋ, سىني تۇرعىدان ويلاۋ, اقپارات كوزدەرىنەن دەرەكتەردى ىزدەستىرۋ, جەتەكشىلىك قاسيەتتەرىن كورسەتۋ, كوممۋنيكاتيۆتىك داعدىلاردى دامىتۋ, شىعارماشىلىق جانە جوبالىق جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋ, ت.ب. نەگىز ەتىپ كورسەتىلگەن. ولار تۋرالى باعدارلامانىڭ ءاربىر بولىمىندە ايتىلادى جانە كەيبىرەۋلەرى ءبىر ءبولىمنىڭ ىشىندە بىرنەشە رەتتەن قايتالانىپ تا جاتادى. ياعني, باعدارلامادا وقۋشى «نە ءبىلۋ كەرەك؟» دەگەنگە قاراعاندا «قالاي وقىتۋ كەرەك؟» دەگەن سۇراقتىڭ جاۋابىنا كوبىرەك ماڭىز بەرۋگە تىرىسقان.
جاڭا باعدارلامامەن تانىسۋ بارىسىندا بەلگىلى بولعانى, اۆتورلار باستاۋىش مەكتەپتە ماتەماتيكانى وقىتۋعا بايلانىستى عاسىرلار بويى جيناقتالعان تاجىريبە اتىمەن بولماعان ەتىپ كورسەتۋگە بارىنشا تىرىسقان. ءبارى نولدەن باستالىپ جاتقان سياقتى سىڭاي تانىتقان.
باعدارلامادا باستاۋىشتا ماتەماتيكا ءپانىن وقىتۋداعى ماتەماتيكالىق تۇسىنىكتەردى قالىپتاستىرۋ, ەرەجەلەر مەن زاڭدىلىقتاردى يگەرۋدىڭ ءادىس-تاسىلدەرى, ەسەپ شىعارۋعا ءۇيرەتۋ, جاتتىعۋلار جانە تاپسىرمالاردى ورىنداۋ, ت.ب. نەگىزگى ادىستەمەلىك ماسەلەلەر تۋرالى ەشتەڭە اتالماعان. وقۋ باعدارلامالارىنىڭ مازمۇنىندا مەكتەپتە مىندەتتى تۇردە ءوتىلۋگە (وقۋشىلار بىلۋگە) ءتيىستى ماتەريالداردىڭ قاجەتتى جانە جەتكىلىكتى ءتىزىمى كورسەتىلۋى كەرەك ەدى. ال بۇل باعدارلامادا باستاۋىش مەكتەپتەگى «ماتەماتيكا» ءپانىنىڭ مازمۇنى تىپتەن اشىلماعان. بارلىق باستاۋىش مەكتەپ ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مازمۇنى شيرەك بەتتىك كەستە تۇرىندە كورسەتىلەدى. ول كەستەنى اشىپ جازاتىن بولساق, وندا وعان بۇكىل مەكتەپ ماتەماتيكا كۋرسىنىڭ وقۋ مازمۇنىن سىيدىرۋعا دا بولادى.
وسى جاڭارتىلعان باعدارلامانىڭ «وقۋ مازمۇنىنان» باستاۋىش مەكتەپتە قانداي ماتەريالدار وقىتىلۋى كەرەك ەكەندىگى تۋرالى تولىق مالىمەت الا الماساق, «وقۋ ماقساتتارى جۇيەسىمەن» تانىسقاندا, بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا ەشقانداي وزگەرىس جوق ەكەندىگىنە كوز جەتكىزدىك. وزگەرىس, تەك باستاۋىشقا «جاي بولشەك» پەن «پايىز» ۇعىمدارىن ەنگىزۋ جانە بۇرىن 5-6 سىنىپتاردا وتىلەتىن كەيبىر گەومەتريا جانە الگەبرا ماتەريالدارىن ەشبىر نەگىزدەمەسىز تومەنگى سىنىپتا وقىتۋ ءۇشىن كوشىرىلە سالعان سياقتى. دەمەك, «جاڭارتىلعان» وقۋ باعدارلاماسى قازىرگى قولدانىستا ءجۇرگەن باعدارلامادان تۇپكىلىكتى ايىرماشىلىعى بولماسا, ەشقانداي جاڭا مازمۇن ۇسىنىلماسا, «جاڭا مازمۇنعا» كوشىپ جاتىرمىز دەپ ايتۋعا نەگىز بار ما؟ باعدارلامانى جاساۋشىلاردىڭ ءۇلكەن جەتىستىك رەتىندە كورسەتكىسى كەلەتىنى «وقۋ ماقساتتارى جۇيەسى» بولسا كەرەك. «وقۋ مازمۇنىنا» ساي ماقساتتاردى انىقتاۋ – بۇل ادىستەمەلىك ماسەلە. ونداي ماقساتتاردى مۇعالىمدەر ءار ساباق سايىن وزدەرى-اق جوسپارلاپ ءجۇر.
ال باعدارلامانىڭ سول «وقۋ ماقساتتار جۇيەسىنىڭ» ىشىندە «ءسوز ساپتاۋى» كەلىسپەي تۇرعاندارى دا, وقىتۋ ماقسات پا, الدە ادىستەمەلىك ۇسىنىس پا, جاتتىعۋلار مەن تاپسىرمالار ما – مۇنى اجىراتا المايتىندارى دا بارشىلىق. بىرىزدىلىك پەن ساباقتاستىق تا ساقتالماعان. مىنا تومەندەگى ماقساتتار جۇيەسىنىڭ تۇجىرىمدالۋىنان قانداي ءناتيجەگە جەتۋگە بولاتىنىن ويلانىپ كورىڭىزشى: «1.4.1. 9 قوسىندى مەن قالدىقتى تابۋعا بەرىلگەن ەسەپتەردى تالداۋ جانە شىعارۋ, ساندى دەرەكتەر بويىنشا جانە وعان كەرى ەسەپ قۇراستىرۋ», «2.3.2.1 گەومەتريالىق فيگۋرالاردىڭ تىزبەگىن قۇرۋ», «2.4.1.1 100-گە دەيىنگى سانداردىڭ گرافيكالىق مودەلىن قۇرۋ جانە جازۋ», «3.3.10.10 ءۇشبۇرىشتىڭ پەريمەترى (ر = a+b+c), ەسەپتەر شەشۋ ءۇشىن شامالار اراسىنداعى قاتىناستى فورمۋلالار كومەگىمەن (S=a×b), (P=(a+b) )×2) كورسەتۋ», «4.4.1.3 ءتيىستى تەرميندەردى پايدالانىپ ەسەپتەردى شىعارۋ ءادىسىن ءتۇسىندىرۋ», «4.1.2.9 ساندى قوسىندىنىڭ مانىنە ءبولۋدى ءبىلۋ», – وسىلاي سوزا بەرۋگە بولادى.
باعدارلاما بويىنشا «وقۋ ماقساتتار جۇيەسى» نەگىزىندە «ۇزاق مەرزىمدى جوسپار» تۇزىلەدى (بۇل دا ادىستەمەلىك ماسەلە). ءبىز مۇنى «ۇزاق مەرزىمدى جوسپار» دەپ اتاماي-اق, جىلدىق نەمەسە جارتىجىلدىق جوسپار دەپ ءجۇرمىز. مۇنداي جوسپاردى دا ءاربىر مۇعالىم «وقۋ مازمۇنىنا» ساي وزدەرى-اق جاساپ الادى. «جاڭارتىلعان» باعدارلامانىڭ «ۇزاق مەرزىمدى جوسپارى» وقۋ ماقساتتارىن باسقاشا رەتپەن قايتا ورنالاستىرۋ عانا بولىپ شىققان دا, ءاربىر تاقىرىپ بىرىنەن كەيىن ءبىرى تۋىندايتىن بىرىزدىلىك پەن ءوزارا ساباقتاستىق ساقتالماعان.
ورايى كەلگەندە ايتا كەتەيىك, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2012 جىلعى 25 ماۋسىمداعى №832 قاۋلىسىنا سايكەس «مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ فۋنكتسيالىق ساۋاتتىلىعىن دامىتۋ جونىندەگى 2012-2016 جىلدارعا ارنالعان ۇلتتىق ءىس-قيمىل جوسپارىنداعى» №10 «شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن ءبىرلەسىپ, كىرىكتىرىلگەن ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن (وقۋ باعدارلامالارى, ۇزاق مەرزىمدى, ورتا مەرزىمدى, قىسقا مەرزىمدى وقۋ جوسپارلارى, مۇعالىمدەرگە ارنالعان نۇسقاۋلىقتار, سىناقتان وتكىزۋ, مۇعالىمدەردى ادىستەمەلىك قولداۋ) ازىرلەۋ. نزم تاجىريبەلەرىن ەلىمىزدەگى 35 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپكە ەنگىزۋ» تۋرالى ءىس-شاراعا 7 548,1 ملن. تەڭگە جۇمسالعانىن ەسكەرەتىن بولساق, بۇل «جاڭارتىلعان» باعدارلامانىڭ شىن مانىندە قۇندى ەكەنىنە كوز جەتكىزۋگە بولادى. مينيسترلىك الدا اتالعان باعدارلامانىڭ قالاي ورىندالعانى, وعان بولىنگەن قارجىنىڭ يگەرىلۋ بارىسىنداعى ناتيجەسى تۋرالى ءلام-ميم دەمەي-اق, جاڭا باعدارلامانى قابىلداپ جىبەردى. بۇل ولارعا تۇسىنىكتى بولعانىمەن, بىزگە تۇسىنىكسىز بولىپ تۇر.
باعدارلامانى بەكىتۋگە كەلىسىم بەرگەن لاۋازىم يەلەرى, ءبىلىمدى وقۋشىعا جەتكىزۋدىڭ, ۇيرەتۋدىڭ ءادىس-تاسىلدەرىن, داعدى مەن قۇزىرەت بەرۋ كومپونەنتتەرىن كۇشەيتۋدى دە «وقۋ مازمۇنىن جاڭارتۋ» دەپ تۇسىنەتىن بولسا كەرەك. ال بۇل پەداگوگيكالىق جانە ادىستەمەلىك ماسەلەلەر مۇعالىمنىڭ بىلىكتىلىگى مەن شەبەرلىگىنە بايلانىستى شەشىلەدى.
مەكتەپ مۇعالىمدەرى ءۇشىن قازىرگى كەزدە وقىتۋدىڭ بۇكىل ادىستەمەسى – سىندارلى وقىتۋ نەمەسە كەمبريدج ءتاسىلى بولىپ قالعان سياقتى. كەمبريدج ءتاسىلى بىزگە تاڭسىق ەمەس ەكەندىگى تۋرالى ءوز پىكىرىمىزدى بىلدىرگەنبىز («ەگەمەن قازاقستان» (19.03.14), «ايقىن» (24.09.14)). بىراق ءبىر كەرەمەتى سول, پىكىرلەرىمىزگە قۇزىرلى ۇجىمدار نە ايتىپ تۇرسىڭ دەمەدى-اۋ. كەرىسىنشە, «يدەيا» تەرەڭدەي تۇسۋدە.
مىنە, قاراڭىز, «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دببۇ پەداگوگيكالىق شەبەرلىك ورتالىعىنىڭ Əدىستەمەلىك كەڭەسى ۇسىنعان باعدارلاما جاريالاندى. ءبىر كەرەمەتى, مۇندا دا, باستاۋىش مەكتەپتە وقىتۋ تاجىريبەسى بىزدە بۇرىن تىپتەن بولماعانداي ەتىپ كورسەتۋگە بارىنشا تىرىسىپ-اق باققان.
باعدارلامادا پايدالانۋعا ۇسىنىلعان ادەبيەتتەر تەك قانا اعىلشىن تىلىندە. نزم عالىمدارى باعدارلاما ءماتىنىن قازاقشاعا اۋدارىپ جازۋعا شامالارى كەلمەگەنى بىلاي تۇرسىن, باستاۋىش مەكتەپتە وقىتۋعا بايلانىستى وزىمىزدەگى بار ادەبيەتتەردى قوسىپ قويا سالۋدى دا ويلاماپتى. كەرەك دەسەڭىز, 30 قاناتقاقتى مەكتەپكە ارنالعان وقۋلىقتار دا تىزىمدە جوق! مۇعالىمدەر وقۋلىقسىز قالايشا دايارلىقتان ءوتتى ەكەن دەپ تاڭعالاسىڭ.
مەكتەپكە ۇسىنىلىپ جاتقان وسى وقۋ باعدارلامالارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2015 جىلعى 25 ءساۋىرىندەگى №327 قاۋلىسىمەن ەنگىزىلگەن «باستاۋىش ءبىلىم بەرۋدىڭ مەملەكەتتىك جالپىعا ءمىندەتتى ستاندارتى» نەگىزىندە جاسالعان.
ستاندارتتاعى باسقا پاندەر تۋرالى پىكىر ايتا المايمىن, ال ماتەماتيكا پانىنە بايلانىستى «ساننىڭ بولشەگى», «بىردەي دارەجەلى بولشەكتەردى قوسۋ جانە ازايتۋ قاعيدالارىن» بىلەدى, «زاتتاردى ولاردىڭ بەلگىلەرى مەن كەڭىستىكتەگى ورنالاسۋىنا قاراي سىنىپتاۋىشىن جيناقتايدى» (14-باپ), «ەسەپتەر شىعارۋدىڭ جالپى امالدارىن, ولشەم جانە ەسەپتەۋ داعدىلارى نەگىزىندە لوگيكالىق پايىمداۋلار تۇزە ءبىلۋ ماشىقتارىن دامىتۋعا»; (37-باپ) دەگەن سياقتى تۇسىنىكسىز سوزدەر مەن ءسوز تىركەستەرىن مەملەكەت تاراپىنان بەكىتىلگەن قۇجاتتان كورگەندە ۇيالادى ەكەنسىڭ.
بەكىتىلگەن بۇل قۇجات باستاۋىش مەكتەپ ءبىلىم بەرۋ ستاندارتى بولا تۇرا, باستاۋىشتا وقىتۋ ەرەكشەلىكتەرىنە لايىقتالعان جالپى ماقساتتار دا تۇجىرىمدالماعان. ستاندارتتا باستاۋىش مەكتەپ ءبىلىم مازمۇنىنا قويىلاتىن تالاپتار دا ايقىن كورسەتىلمەگەن. ماسەلەن, باعدارلامانىڭ 37-بابىندا جازىلعانداردى باسشىلىققا الا وتىرىپ باستاۋىشتا وقىتىلاتىن ماتەماتيكا ءپانىنىڭ ءبىلىم مازمۇنىن انىقتاۋ تىپتەن مۇمكىن ەمەس. ستاندارتتا وقۋشىلاردى تاربيەلەۋ دە كومەسكى كورىنىس تاپقان. مەكتەپتە جانە مەكتەپتەن تىس جۇمىستاردا جۇرگىزىلەتىن تاربيە تۋرالى ستاندارتتا ەشقانداي ماعلۇمات جوق. 6-باپتىڭ 3-تارماعىندا «ساباقتان تىس ءىس-ارەكەت» دەگەن تۇسىنىكسىز ۇعىمعا «تۇسىنىكتەمە» بەرۋگە تىرىسقانىمەن, ونىڭ مازمۇنى ستاندارتتىڭ ەشبىر بابىندا ناقتىلانباعان. جالپى, وسى 6-باپتاعى «انىقتامالار» ەشقانداي لوگيكالىق تالاپتارعا جاۋاپ بەرمەيدى.
ستاندارتتاعى ءفورماتيۆتى جانە ىشكى جيىنتىق باعالاۋدىڭ انىقتامالارىن وقىپ, مىنا ايتىپ تۇرعاندارى ءوزىمىزدىڭ كۇندەلىكتى باعالاۋ مەن تاقىرىپتىق باعالاۋ ەكەن عوي دەپ كوڭىلىڭ كونشىپ قالادى. بىراق وزىمىزدەگى كۇندەلىكتى جۇمىس تاجىريبەمىزدە باردى باسقا سوزبەن اتاعاننان ستاندارت جاپ-جاڭا بولىپ قالماق پا؟
قازىرگى كەزدە وسى سارىنمەن نەگىزگى جانە ورتا جالپى ءبىلىم ستاندارتتارى دايىندالىپتى. ولاردىڭ مازمۇنىندا كەيبىر باپتاردى ءبىر بولىمنەن ەكىنشىسىنە اۋىستىرىپ قويعانى بولماسا, نەگىزگى ءماتىن باستاۋىش مەكتەپ ستاندارتىمەن پارا-پار سياقتى. جاڭالىعى «باستاۋىش» دەگەندى «نەگىزگى» نەمەسە «ورتا» دەپ الماستىرعانى عانا.
مىنە, وسى ايتىلعان ماسەلەلەردى قۇزىرلى ۇيىمدار نازارعا الىپ, تۇزەتۋ شارالارىن جۇرگىزبەسە, وندا كەلەشەكتە ساپالى ءبىلىم بەرۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرۋ قيىن بولايىن دەپ تۇر.
دوسىمحان راحىمبەك,
پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور,
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ماتەماتيكا مۇعالىمدەرى مەن وقىتۋشىلارى قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى
شىمكەنت