ۋنيۆەرسيتەت تاريحى – ەلوردا جىلناماسىنىڭ ءبىر پاراعى

نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ستۋدەنتتەرگە ديپلوم تاپسىرۋ راسىمىنە قاتىستى, دەپ حابارلادى پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى راسىمگە ستۋدەنتتەر, ولاردىڭ اتا-انالارى, قامقورشىلىق كەڭە­سىنىڭ مۇشەلەرى, سونداي-اق, ۋني­ۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسورلىق-وقى­تۋشىلار قۇرامى قاتىستى. مەملەكەت باسشىسى جينال­عان­دارعا ارناعان سوزىندە تۇلەكتەردى وقۋ ورنىن تابىستى اياقتاۋىمەن قۇت­تىقتاپ, ۋنيۆەرسيتەت جاس مامان­داردىڭ ەكىنشى لەگىن ءومىر جولىنا شىعارىپ سالىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. – بىلتىر مەن ۋنيۆەر­سي­تە­تى­مىزدىڭ العاقشى تۇلەكتەرىنە ديپ­لوم تاپسىرعان ەدىم, بۇگىندە ولاردىڭ ناتيجەلەرىن ماقتانىش ەتىپ وتىرمىز. ولار ءوز ءىسىنىڭ نا­عىز كاسىپقوي مامانى رەتىندە قا­لىپ­تاستى, قازاقستاننىڭ جانە شەتەل­دەردىڭ جەتەكشى كومپانيا­لارىندا جۇمىس ىستەپ جاتىر. كوپشىلىگى شەتەلدىك عىلىمي-زەرت­تەۋ ورتالىقتارىندا ءبىلىم الۋىن جال­عاستىردى. ال بۇگىن ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىنان «ۇلكەن ءومىر جولىنا» تاعى 638 مامان – 457 باكالاۆر جانە 181 ماگيستر اتتانعالى تۇر. ۋنيۆەرسيتەت تەك قازاقستان ءۇشىن ەمەس, كوپتەگەن دامىعان ەلدەر ءۇشىن دە سيرەك كەزدەسەتىن باعىتتار بو­يىن­شا ماماندار دايارلايدى. ول – بيوحيميالىق جانە يادرولىق ين­جەنەريا, روبوتتى تەحنيكا مەن مەحاترونيكا, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. مەملەكەت باسشىسى وقۋ ورنى ءبىلىم بەرۋدىڭ ەڭ وزىق داستۇرلەرىن ۇشتاستىرىپ, بۇكىل الەمدەگى مىق­تى وقىتۋشىلاردىڭ باسىن قوستى, ستۋدەنتتەرگە ءبىلىم الۋ ءۇشىن ەڭ زاماناۋي ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قۇ­رالدار مەن زەرتحانالاردى ۇسىن­دى. – ۋنيۆەرسيتەت الەمدىك دەڭ­گەي­دەگى عىلىم جانە ءبىلىم بەرۋ ورتا­لىعى بولىپ قالىپتاسقانىن ءبارى­مىز ماقتان ەتەمىز. ونىڭ ۇستىنە, ستۋدەنتتەر ءۇشىن وقۋ تەگىن. نازار­باەۆ ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىلىم الۋ قۇنى باكالاۆريات باعدارلاماسى بويىنشا – 4 جىلدا ورتا ەسەپپەن 87 مىڭ دوللار, ماگيستراتۋرا ءۇشىن 36 مىڭ دوللار بولادى. بۇل شى­عىستاردىڭ بارلىعىن مەملەكەت وتەيدى, ويتكەنى, بىزگە كادر­لار وتە كەرەك, – دەدى قازاقستان پرە­زيدەنتى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ 10 مىڭ­نان استام قازاقستان جاستارى «بو­لاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا الەمنىڭ ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءبىلىم العانىن جانە وقىپ جاتقانىن ەسكە سالدى. – مەملەكەت وقۋ اقىسىن, ستي­پەن­ديا جانە كولىك شىعىندارىن تولەيدى. بۇل – وراسان مول قارجى. ءما­سەلەن, «بولاشاقتىق» ءبىر ماگيس­تردى وقىتىپ شىعۋدىڭ قۇنى ۇلىبريتانيادا – جىلىنا 55 مىڭ دوللار, اقش-تا ەكى جىلدا – 136 مىڭ دوللار. PhD باعدارلاماسى ءبىر دوكتورانت ءۇشىن ۇلىبريتانيادا ءتورت جىلعا 200 مىڭ دوللار, اقش-تا بەس جىلدا – 400 مىڭ دوللار تۇرادى. مەملەكەت سىزدەردىڭ زاماناۋي جانە باسەكەگە توتەپ بەرە الاتىن ءبىلىم الۋلارىڭىز ءۇشىن قامقورلىق جاسادى. ەندى سىزدەر ونى ءوز ەلدەرىڭنىڭ يگىلىگى ءۇشىن پايدالانىپ, قىزمەت ەتۋگە تيىسسىزدەر, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ وقۋ ورنى جوعارى دەڭگەيدەگى كادرلاردى دايار­لاۋ ءۇشىن اشىلعانىنا نازار اۋدارىپ, تۇلەكتەردى ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنا بارۋعا شاقىردى. – ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى تۇلەكتەردى جۇمىسپەن قامتۋ ماسە­لەلەرى بويىنشا باعدارىن وزگەر­تىپ, قازاقستانداعى جۇمىس بەرۋ­شىلەرمەن ءوزارا بەلسەندى ىقپال­داستىق ورناتقانى ءجون. ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق حولدينگتەرى مەن كومپانيالارى, مەملەكەتتىك ورگاندار حالىقارالىق دەڭگەيدەگى وتاندىق ماماندارعا وزدەرى مۇددەلى بولىپ, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرىن قىز­مەتكە شاقىرۋ جونىندە بىرلە­سىپ جۇمىس جۇرگىزۋگە ءتيىس. ۋنيۆەر­سيتەتتىڭ قامقورشىلىق كەڭەسى مەن باسشىلىعى وسى ماسەلەلەرمەن اينالىسىپ, ۇكىمەتكە ناقتى ۇسىنىس­تار بەرۋى كەرەك, – دەدى مەملەكەت باسشىسى. قازاقستان پرەزيدەنتى ۋنيۆەر­سيتەت تاريحىنىڭ استانا جىلنا­ما­سىنىڭ ءبىر پاراعىنا اينالعانىن اتاپ ءوتتى. – استانا سان عاسىرلىق تاريحى بار وزگە كوپ قالادان يننوۆاتسيالىق رۋحىمەن ەرەكشەلەنەدى. كەلە­سى جىلى ءبىز ەكسپو-2017 حالىق­ارالىق كورمەسىن وتكىزەمىز, ونىڭ تاقىرىبى «بولاشاقتىڭ ەنەر­گياسى» بولۋىنىڭ سيمۆولدىق ءمانى زور. الەم ءبىلىم ەكونوميكاسى ءجا­نە ءتورتىنشى تەحنولوگيالىق ءتوڭ­كەرىس داۋىرىنە اياق باسىپ وتىر. XXI عاسىر – جەدەل وزگەرىستەر ۋاقىتى. بۇگىندە جۇرت وزدەرىنە 50 جىلدان سوڭ بەلگىلى بولاتىن نارسەنىڭ تەك 5 پايىزىن عانا بىلەدى. مىسالى, نەبارى جارتى عاسىر بۇرىن ءبىز ينتەرنەت, ۇيالى تەلەفون نەمەسە سىمسىز جەلى ارقىلى مالىمەت بەرۋ دەگەندى كوزگە ەلەستەتە دە العان جوقپىز. قازىر, كەرىسىنشە, ادامداردىڭ بۇگىنگى ولشەممەن العاندا تىم كولەمدى جانە باياۋ جۇمىس ىستەيتىن العاشقى تەلەتايپ­تار مەن كومپيۋتەرلەردى قالاي پايدالانعانىنا تاڭعالامىز. بۇگىندە ۇلتتىڭ باسەكەگە قابىلەت­تىلىگى گاز, مۇناي نەمەسە التىن سياق­تى ءداستۇرلى رەسۋرستارمەن ءول­شەنبەيدى. سوندىقتان جاڭا ەكو­نوميكانىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىنا باسا دەن قويۋىمىز بەكەر ەمەس. ونداعى ماڭىزدى ءرولدى بىرەگەي ءبىلىمى مەن ماشىعى بار جاڭاشىل كاسىپقويلار كوماندالارى اتقا­رادى. ۋنيۆەرسيتەتىمىز ءدال سون­داي مامانداردى دايارلاۋ ءۇشىن جۇمىس جۇرگىزەدى. ءبىزدىڭ جەتىس­تىك­تەرىمىز, جاڭالىقتارىمىز جانە يننوۆاتسيالىق يدەيالارىمىز ەلىمىزدىڭ تاريحىنىڭ ماڭىزدى بولىگىنە اينالادى دەپ سەنەمىن, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. مەملەكەت باسشىسى وسى ورايدا تۇلەكتەردىڭ تابىسقا جەتۋىنە تالىمگەرلەر مەن پەداگوگتاردىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگىن اتاپ ايتىپ, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرامىنا, سونداي-اق, قازاقستاننىڭ بارشا پەداگوگتارىنا جاڭا بۋىن قازاقستاندىقتارعا ءبىلىم مەن تاربيە بەرۋ جونىندەگى جاۋ­اپتى جۇمىستارى ءۇشىن ريزا­شىلىق ءبىلدىردى. قازاقستان پرەزيدەنتى بۇكىل الەمدىك قوعامداستىق XXI عاسىردا كۇن سايىن دەرلىك جاھاندىق, سونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك قاۋىپتەرمەن, سىن-قاتەرلەرمەن جانە اپاتتارمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعانىنا توقتالىپ ءوتتى. – بۇگىندە الەمدە 800 ميلليون­داي ادام اشتىقتى باستان ءوت­كەرۋدە. ءار جىلى اشتىقتان 6 ميلليون بالا جانە 30 ميلليون ەرەسەك ادام كوز جۇمادى. جىل سايىن الەمدە ەتنوسارالىق, كون­فەس­­سياارالىق جانە الەۋمەتتىك نەگىزدەگى اسكەري قاقتىعىستىڭ 30-دان استام وشاعى پايدا بولادى. ءدال سونداي ەلدەردە مەملەكەتتەردى تال­قانداپ, اپات اكەلەتىن تەرروريزم مەن ەكسترەميزمنىڭ تۋىن­داۋىنا قولايلى جاعدايلار قالىپتاسادى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. مەملەكەت باسشىسى بىرنەشە كۇن بۇرىن عانا قازاقستاندا ءبىرىنشى رەت اۋقىمدى تەرروريستىك شابۋىل بولعانىن ەسكە سالدى. – بۇل – ءوز حالقىنا قارسى جا­سالعان قىلمىس. وسى تەرروريستىك اكتىنى قالايدا ءبىزدىڭ ەلىمىزدى قاق­تىعىستار قۇردىمىنا قۇلاتىپ, تەررو­ريزمنىڭ بەلەڭ الۋىن كوكسەي­تىندەر جاسادى. ورىمدەي جاس پو­ليتسيا قىزمەتكەرلەرى مەن اسكەري­لەردىڭ ەرلىگى – بۇكىل جاستارىمىز ءۇشىن ۇلگى. ولار تەرروريستەر­گە تويتارىس بەرىپ, ەلدەگى بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىقتى قالپىنا كەلتىردى. تاتۋلىق, تىنىشتىق جانە قاۋىپسىزدىك – تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ەڭ باستى قۇندىلىقتارى. ونسىز ۇلتىمىزدىڭ بولاشاعى بولمايدى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسى كۇندەرى بۇكىل ەل بويىنشا مىڭ­داعان قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر ديپلوم الىپ جاتقانىنا نازار اۋداردى. ولاردىڭ وقۋ ءبىتىرۋى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا تۇسپا-تۇس كەلۋىمەن ەرەكشەلەنەدى, سوعان وراي مەملەكەت باسشىسى بارلىق قازاقستان جاستارىنا ءسوز ارنادى. – شيرەك عاسىردا ءبىزدىڭ وتانى­مىز بارشا قازاقستاندىقتار ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. بىرقاتار جاھاندىق رەيتينگتەر كورسەتكىشتەرى بويىنشا, قازاقستان قازىردىڭ وزىندە دامىعان 50 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلدى. بۇگىندە ءبىزدىڭ الدىمىزدا بۇرىنعىدان دا اۋقىمدى مىندەتتەر تۇر. الەمنىڭ دامىعان 30 ەلى قاتارىنا قوسىلۋ جونىندەگى ءورشىل ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل تۇستا سىزدەردىڭ, جاستاردىڭ ءرولى ەرەكشە. ءار ادامنىڭ ءومىرى ونىڭ توزىمدىلىگىن سىنايتىن تاعدىردىڭ توسىن وزگەرىستەرىنە تولى. ناعىز باقىت – ادامنىڭ ءوز ءومىرىنىڭ ءار ساتىندە دۇرىس تاڭداۋ جاساپ, سول ارقىلى سىرت الەممەن جانە ءوز بولمىسىمەن ۇيلەسىم تابۋى. ەگەر جاستار گۋمانيزمدى, ءبىلىمدى, جاۋاپكەرشىلىكتى, ادىلەتتىلىكتى تاڭداسا, ءاردايىم تابىسقا جەتەدى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. مەملەكەت باسشىسى ءىس-شارا بارىسىندا ماگيستراتۋرا مەن باكالاۆريات تۇلەكتەرىنە ۇزدىك ديپ­لومدار تاپسىردى. ءسوز سويلەگەن ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلار نۇرسۇلتان نازار­باەۆقا ۋنيۆەرسيتەتتە جاسالعان جاع­داي ءۇشىن العىس ءبىلدىرىپ, ەلىمىز­دىڭ دامۋى جولىنا كۇش سالاتىندارىن ايتتى. ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرىنىڭ قۇرىلعاننان بەرگى جالپى سانى جەتى مەكتەپ بويىنشا 3300-گە دەيىن جەتتى. جىل سايىن 700-دەن استام جاس ءبىلىم گرانتىنا يە بولادى. سۇرانىسقا يە ماماندىقتار – ەلەكترلىك جانە ەلەكتروندىق ينجەنەريا, بيولوگيا عىلىمدارى, ساياساتتانۋ جانە حالىقارالىق قاتىناستار, ماتەماتيكا. سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ