شاڭى بۇرقىراعان, شۋىنان قۇلاق تۇناتىن تسەحتا تابان اۋدارماستان ىستەپ, تۇتاس عۇمىرىن وتكىزىپ كەلە جاتقان لاززاتقا تانىستارى, قۇربى-قۇرداس, تۋىستارى تاڭعالادى. ويتكەنى, بۇل تسەح جۇمىسىنا ەكىنىڭ ءبىرى بارا بەرمەيدى, بارعاندار دا كوپ تۇراقتامايدى. العاشىندا «ەكى قولعا ءبىر كۇرەك» دەپ كەلگەندەردىڭ ءوزى شىداس بەرمەيدى. «شاڭنىڭ اراسىنان نە تاۋىپ الدى ەكەن؟» دەيتىندەرگە ءلاززاتتىڭ «شاڭنىڭ اراسىنان باقىتىمدى تاپتىم» دەگەن جاۋابىن ونىڭ وزىنە دەگەن سەنىمدىلىگى, جاقسى تۇرمىسى, جايدارى قالپى ايتىپ تۇرعانداي ەدى. ەڭبەك پەن تاباندىلىق باقىتقا بارار جول ەكەنىن ىسىمەن دالەلدەگەننىڭ ءبىرى – ءلاززات باقتياروۆا.
سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگىندەگى ۋچاسكەلەردىڭ قايسىسىندا دا جەڭىل جۇمىس جوق. اسىرەسە, تاس مايدالاۋ ۋچاسكەسىنىڭ جۇمىسى اۋىر. ماشينا مايدالاپ جاتقان تاستىڭ شىقىرلاپ, شۋىلداعان دىبىسى ميىڭنان شىعادى. شۋ مەن شاڭ كىمنىڭ دە بولسا جۇيكەسىن توزدىرادى, ءبارى دە شارشاپ جۇرەدى. لەنتادا تۇرىپ قالعان تاستى «يتەرىپ جىبەر» دەپ نۇسقاعاندى تۇسىنبەگەن جاس قىزعا ليۋبا دەگەن جۇمىسشى ايەلدىڭ ايقاي سالعانى بار ەدى. جۇمىسقا جاڭا كەلگەن ورىمدەي قىز شاڭ اراسىنان ليۋبا اپايىنىڭ ايقايى ەستىلگەندە قازاقى تاربيەسى مەن توزىمدىلىگىنە سالىپ ۇندەمەيتىن. ول وزگە جاستار سەكىلدى ءلاززات تا جۇمىستى تاستاپ كەتەدى دەپ ويلاعان. ليۋبا اپايى وسى جولى قاتەلەسكەن ەدى. «كەتسە كەتسىن, مەنىڭ ايقايىما عانا ەمەس, مىنا شاڭعا ءوزى دە شىداماس. جاپ-جاس قىزعا باسقا جەردە ورىن جەتپەي قالدى ما, مەكتەپكە, اۋرۋحاناعا نەگە بارمايدى؟ قايتا وسى ارادان كەتىپ, جولىن تاپسىن» دەيتىن ىشتەي ول جىلامسىراپ تۇرعان قىزعا ءبىر قاراپ قويىپ. بەينەتتەن جاۋىر تورىداي بولعان قاراپايىم ەڭبەك ادامى ەمەس پە, ليۋبانىڭ تىز ەتپە مىنەزى بولعانىمەن, قايتىمى تەز ايەل بولاتىن. ءلاززاتتى ىشىنەن اياپ تۇردى, مىنا شاڭنان كەتسە كەتىپ قالسىن دەپ ويلادى. ال ەگدە جۇمىسشى ۆيكتور ميحايلوۆيچ ماحاچيۋك تالدىرماش قارا قىزدىڭ بويىنان وجەتتىك بايقايتىن. ۇندەمەي, جۇمساعان ىسكە شاۋىپ كەتەتىن ەلگەزەكتىگىن قايتەرسىڭ. جۇمىستىڭ قىر-سىرىن تەزىرەك ۇيرەنۋى ءۇشىن ول ءلاززاتتى «انا جەردە تاس كەتتى, مىنا جەردىڭ لەنتاسىن قارا», دەپ ءجيى جۇمساي بەرەتىن. ورىسشاسى ناشار قىزدىڭ قازاق اۋىلىنان ەكەنىن تسەحتاعى ورىستىلدىلەر شامالادى. «ۇياڭدىعىنا قاراعاندا كوپ بالالى وتباسىنان بولار. اتا-اناسى مۇندا نەگە جىبەردى ەكەن؟» دەپ تاڭداناتىن ۆيكتور ميحايلوۆيچ. وسى تسەحقا كەلگەن تالاي جاس شاڭ مەن شۋعا شىداماي, ءبىر اي وتەر-وتپەستەن قاراسىن كورسەتپەي كەتەتىن. تسەحتاعىلار العاشقى كۇنى-اق جىلاعان ءلاززاتتى «ءاي, ەرتەڭ تاڭەرتەڭ كەلمەيتىن بولار» دەگەن. ال قارا قىز كەلەسى اۋىسىمدا تسەحقا بارىنەن بۇرىن كەلىپ, جۇمىس كيىمىن كيىپ الىپ, ولاردى كۇتىپ تۇرعان ەدى.
وسىدان 30 جىل بۇرىنعى وسى كورىنىستەر ءلاززات باقتياروۆا ءۇشىن قازىر ەرتەگى ىسپەتتى. راسىندا, ءلاززاتتىڭ وسى تاس مايدالاۋ ۋچاسكەسىنە كەلگەنى ءبىر تاعدىردىڭ ءىسى بولدى. ول سوناۋ امانگەلدى اۋدانىنداعى يمانوۆ كەڭشارىندا تۋدى. ول كەزدە امانگەلدى اۋدانى تورعاي وبلىسىنا قارايتىن. وتكەن عاسىردىڭ 70-ءشى جىلدارى «شۇبارتاۋلىقتار باستاماسى» دەگەندى جەلەۋلەتىپ, اۋىل جاستارىن مەكتەپتەن كەيىن مال شارۋاشىلىعىنا الىپ قالاتىن. ءلازاتتىڭ اكەسى ابدىعۇل مال باقتى, بىراق ول بالالارىنىڭ وقىعانىن قالايتىن. «قىزدارىما قوي باقتىرمايمىن» دەپ بۇلقىنسا دا, ءوزى كوممۋنيست بولعان سوڭ, قاتاڭ جۇيەگە قارسى ءسوز ايتا الماي ىشتەن تىنعان. ءبىر جينالىستا اۋىلدىڭ مەكتەپ ءبىتىرىپ جاتقان بالالارىنا قوي باقتىرۋ ماسەلەسى تاعى قارالدى. «وقيتىن بالاعا وبال جاسامايىق» دەگەن ونىڭ ءسوزىن ەستىر قۇلاق بولمادى. ول مالدىڭ ءبارىن تاستاپ, ءبىر تۇندە قوستاناي قالاسىنا كوشىپ كەتتى. ابدىعۇلدىڭ التى قىز, ەكى ۇلى بولاتىن, قوستانايعا كەلگەن سوڭ, تاعى دا ەكى قىزى دۇنيەگە كەلدى. ءلاززات ى.التىنسارين اتىنداعى مەكتەپ-ينتەرناتتا وقىدى. مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ رۋدنىي قالاسىندا تۇراتىن اپاسىن جاعالاپ كەلىپ, سونداعى پەداگوگيكا ۋچيليششەسىنە قۇجات تاپسىردى. ەمتيحاندا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتتەن جاقسى ءوتتى دە, ماتەماتيكادان «قۇلادى». ەسىكتىڭ سىرتىندا جىلاپ تۇرعان قىزدىڭ قاسىنا ەكى ايەل كەلىپ, «جىلاما, ۋچيليششەگە تۇسە الماساڭ, تەحنيكۋمعا ءتۇس. حيميادان قالايسىڭ؟» دەيدى. «جاقسىمىن, ۋچيليششەگە تۇسە الماي تۇرعاندا تەحنيكۋمعا قالاي تۇسەمىن؟» دەيدى وكسىگىن باسا الماي تۇرعان ءلاززات. ەكى ايەل ونى قولىنان جەتەكتەپ اكەلىپ, يندۋستريالىق تەحنيكۋمنىڭ «پايدالى قازبالاردى بايىتۋ» بولىمىنە «ءتۇسىرىپ جىبەرەدى». كەيىن ويلاسا, تەحنيكۋمعا بالا جەتپەيدى ەكەن عوي.
ونى قولىنان جەتەكتەپ وقۋعا تۇسىرگەن ەكى ايەلدىڭ ءبىرى ۇستازى ليۋبوۆ نيكولاەۆنا دانيلوۆا ەكەن. ورىس تىلىندە ءبىر اۋىز ءسوزدى دۇرىس ايتا المايتىن لاززاتقا وقۋدى بىتىرگەنشە كومەكتەستى. «سەنىڭ تالپىنىسىڭا ريزا بولامىن» دەيتىن. فاكۋلتەتتە ءوزى سەكىلدى ورىمدەي جاس قىزدار از بولعان جوق. بارلىعىمەن دوستاسىپ كەتتى. ستۋدەنتتىك كوڭىلدى كۇندەر زۋلاپ وتە شىقتى. مىنە, سودان بەرى ءلاززاتتىڭ بار ءومىرى تابان اۋدارماي وسى شاڭى بۇرقىراعان تسەحتا ءوتىپ كەلەدى. ءومىردىڭ اششى-تۇششىسىن دا تاتتى. تۇرمىس قۇردى, بالا ءسۇيدى. قازىر بولاتى ازامات بولىپ ءوستى, ءتارتىپ ساقشىسى. بۇگىندە اۋىسىمداعى ۇجىمى ءوزىنىڭ تۋعاندارىنان كەم ەمەس. ءلازاتتىڭ ۇستازى ليۋبا اپايى دا, ليۋبوۆ نيكولاەۆنا دا, ۆيكتور ميحايلوۆيچ تە ەمەس, ءومىردىڭ ءوزى بولدى. قازىر وسى شاڭى بۇرقىراعان تسەحقا جەتكەنشە اسىعادى, شارشاعاندا بىرىنە ءبىرى سۇيەۋ, قۋانىشىنا دا ورتاقتاسادى. ءومىر دەگەن ۇستازى وعان ادامداردى ۇلتى, ءدىنى, ءتىلى ەمەس, ادامگەرشىلىگى, ادال نيەتى جاقىنداستىرادى دەپ ۇيرەتتى.
– بۇگىندە ەشنارسەدەن كەم ەمەسپىن. مۇرىنعا, قۇلاققا شاڭنان, شۋدان قورعايتىن قورعانىش كيىپ الامىز. اۋىسىمنان شىققان سوڭ جۋىناتىن جىلى سۋ بار. جاعداي بولعان سوڭ ەڭبەكتىڭ بارلىعى بىردەي ەمەس پە؟ كەز كەلگەن جۇمىستىڭ قيىندىعى دا, بەرەكەتى دە بولادى, – دەيدى ءلاززات.
قازىر ءوزى دە شاكىرت تاربيەلەيتىن كانىگى مامان بولىپ الدى. قۇلاقتى تۇندىرعان شۋدىڭ اراسىنان قانداي كولەمدەگى تاستىڭ كەلە جاتقانىن, قانداي كولەمدەگى تاستىڭ لەنتادان وتپەي قالعانىن, قانداي تەتىككە تاستىڭ تىعىلىپ قالعانىن كوزىن جۇمىپ تۇرىپ ايتىپ بەرەدى. شاكىرتتەرى تاڭعالادى. تاستىڭ ءوزى دە تازالىقتى سۇيەدى, شاڭدى جاز ايىندا سۋمەن جۋىپ تۇرادى, قىستا سىپىرىپ, تاستىڭ جولىن اشادى. وسى تسەحتاعى شاڭنان وكپەسى قابىنىپ اۋرۋحانادا جاتقان كۇندەرى دە بولدى. تۇندە ۇيىقتامايدى. مەدبيكە كەلىپ: «نەگە ۇيىقتامايسىز, ءبىر جەرىڭىز اۋىرىپ تۇر ما؟», دەپ سۇرايدى. «ەش جەرىم اۋىرمايدى, بۇگىن مەنىڭ تۇنگى اۋىسىمعا شىعاتىن كۇنىم عوي, ادەتتەنىپ قالعانمىن, تۇندە ۇيىقتاي المايمىن», دەپ جاۋاپ بەرەدى. ءبىر تسەحتا, ءبىر فابريكادا تابانى كۇرەكتەي 30 جىل جۇمىس ىستەگەن ءلاززات باقتياروۆانى سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگىندەگىلەردىڭ بارلىعى بىلەدى دەسەك بولار. دوڭگەلەك ءجۇزدى سۇلۋشا ايەلدىڭ ەسىمى قۇرمەتكە لايىق كەنشىلەر قاتارىندا اتالادى, قۇرمەت تاقتاسىنان تۇسپەيدى. مەرەكەلەردە «سسكوب» اكتسيونەرلىك قوعامى باسشىلىعى تاراپىنان تالاي رەت العىس حات الدى. ارقادان قاققاندا ەڭبەك تورىسىنا دا قانات بىتكەندەي, ول ءوزىن باقىتتى سەزىنەدى.
تاس مايدالاۋ ۋچاسكەسىندە ءوندىرىلىپ جاتقان قيىرشىق تاستاردى ەلىمىزدەگى جول, ءۇي قۇرىلىستارىنا, قۇرىلىس ماتەريالدارىن جاسايتىن زاۋىتتاردا پايدالانادى. جولسىز دا, ءۇيسىز دە دامۋ جوق. قيىرشىق تاستار سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگىنەن ۆاگوندارعا ارتىلىپ, ەلىمىزدىڭ شالعايلارىنا كەتىپ جاتادى. ال ول تاستاردىڭ ءناپ-نازىك ايەل قولىنان شىققانى ەشكىمنىڭ ويىنا كەلە قويمايدى.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان»
رۋدنىي