كەشە يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگىندە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ قاتىسۋىمەن 2010 جىلدىڭ قورىتىندىلارى مەن الداعى مىندەتتەردى تالقىلاعان كەڭەيتىلگەن القا ءماجىلىسى بولىپ ءوتتى. وعان وبلىس اكىمدەرىنىڭ ورىنباسارلارى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ۇكىمەت پەن مينيسترلىكتىڭ, باسقا دا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى شاقىرىلدى.
ماجىلىستە بايانداما جاسالعان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆتىڭ ايتۋى بويىنشا قازاقستاننىڭ ونەركاسىپ كاسىپورىندارى 2010 جىلدىڭ قورىتىندىسىندا سالاداعى ناقتى ءونىم كولەمىن 11 تريلليون 557 ميلليارد تەڭگەگە جەتكىزگەن. بۇل وتكەن جىلعىدان 10 پايىزعا ارتىق. ءونىم كولەمى نەگىزىنەن جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ارقىلى نەعۇرلىم وزىندىك قۇنى جوعارى جاڭا ونىمدەردى يگەرۋ ەسەبىنەن ءوسىپ وتىرعاندىعى بايقالادى.
تاۋ-كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبىندە ءونىم ءوندىرۋ 7 ميلليارد 215 ميلليون تەڭگەنى قۇراپ, وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىندەگىدەن 5,3 پايىزعا وسە تۇسسە, كومىر ونەركاسىبىندە ءوسىم 109,9 پايىز بولعان. وڭدەۋ ونەركاسىبىندە 3 تريلليون 722,4 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 118,4 پايىزدى قۇراعان.
ينۆەستيتسيا تارتۋ ءىسىنىڭ دە جاقسارا تۇسكەندىگى بايقالادى. 2010 جىلدىڭ 3-توقسانىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار كولەمى 13,1 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرادى. بۇل 2009 جىلدىڭ وسى مەرزىمىندەگىدەن 1,1 پايىزعا ارتىق. سونىڭ ىشىندە شيكىزاتتىق ەمەس سالاعا تارتىلعان ينۆەستيتسيالار 1,25 ميلليارد دوللار بولدى. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىندەگىدەن 2 ەسەگە ارتىق. وسى كورسەتكىش ەلىمىزدە شيكىزاتتىق ەمەس سالاعا ينۆەستيتسيا تارتۋ ءىسىنىڭ بارىنشا جاقسارا تۇسكەندىگىن كورسەتەدى.
2010 جىل بويىنا جاڭا ءوندىرىستەردى ىسكە قوسۋ جالعاسىن تاپتى. تەك يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا عانا 8 ميلليارد تەڭگە سوماعا 152 جوبا پايدالانۋعا بەرىلىپ, 24 مىڭعا تارتا جۇمىس ورنى اشىلدى. سونىمەن قاتار اسەت يسەكەشەۆ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا جالپى قۇنى 8 تريلليون تەڭگەنى قۇرايتىن 294 جوبا ەنگىزىلىپ وتىرعاندىعىن ايتتى. مۇنىڭ سىرتىندا تاعى دا 224 جاڭا جوبا قاراستىرىلۋ ءۇستىندە.
ەلىمىزدەگى يندۋستريالاندىرۋ ءىسىنىڭ بىرتە-بىرتە قارقىن الا ءتۇسەتىندىگىن مىنا ءبىر كورسەتكىش ايقىن اڭعارتاتىنداي. ەگەر 2009 جىلى وسى باعىت بويىنشا 500 ميلليارد تەڭگە قارجى يگەرىلسە, 2010 جىلى ول 800 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. ال 2011 جىلى 1,3 تريلليون تەڭگە قارجى يگەرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
مينيسترلىك ەسەپتى كەزەڭ ىشىندە شيكىزاتتىق ەمەس سەكتوردى قولداۋ ءماسەلەسىنە كوپ كوڭىل بولگەن. وسى جىلى العاش رەت ەكسپورتقا ءونىم شىعاراتىندار شىعىندارىنىڭ ءبىر بولىگىن وتەۋ تەتىگى ىسكە قوسىلدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە 43 وتاندىق ەكسپورتتاۋشىلارعا 141 ميلليون تەڭگەنىڭ كومەگى كورسەتىلدى. سولاردىڭ اراسىندا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن, مۇناي-گاز تەحنيكاسى مەن مەديتسينا جابدىعىن, اككۋمۋلياتورلار مەن ترانسفورماتورلاردى, كوندەنساتورلاردى, دارىلىك زاتتاردى گەرمانياعا, پولشاعا, قىتايعا, تمد ەلدەرىنە جانە باسقا دا ەلدەرگە ەكسپورتتاۋشىلار بار. اتالعان ساياساتتىڭ ناتيجەسى دە جامان ەمەس. 2010 جىلى شيكىزاتتىق ەمەس سەكتوردىڭ ءونىم كولەمى 2009 جىلمەن سالىستىرعاندا 28 پايىزعا ءوسىپ, 13,6 ميلليارد دوللاردى قۇرادى.
قازاقستاندىق ۇلەستى دامىتۋ باعىتىندا ەداۋىر جۇمىستار ءجۇرگىزىلدى. ءۇشىنشى توقسان قورىتىندىسى بويىنشا جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ تاۋارلاردى, جۇمىستار مەن قىزمەتتەردى ساتىپ الۋىنىڭ جالپى كولەمى 2 تريلليون 500 ميلليارد تەڭگەنى قۇراسا, مۇنىڭ 1 تريلليون 400 ميلليارد تەڭگەسى قازاقستاندىق تاۋارلار, جۇمىستار مەن قىزمەتتەر ۇلەسىنە ءتيدى.
ارنايى ەكونوميكالىق جانە يندۋستريالىق ايماقتاردى قۇرىپ, دامىتۋ ءىسى ودان ءارى جالعاستى. جالپى, قازاقستاندا 6 ارنايى ەكونوميكالىق ايماق بار. ولاردىڭ جۇمىسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا پارلامەنت قاراۋىنا جاڭا زاڭ جوباسى ەنگىزىلدى. وندا ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتاردى باسقارۋ ءىسىن جەتىلدىرۋ, ينۆەستورلارعا كورسەتىلەتىن جەڭىلدىكتەر تىزبەسىن ۇلعايتۋ قاراستىرىلعان.
ەلىمىزدە ونەركاسىپتىڭ ءوسىپ, قاتارعا جاڭا يندۋستريالىق جوبالاردىڭ قوسىلۋىنا بايلانىستى ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ ءماسەلەسى اسا وزەكتى بولىپ وتىر. بىلتىر ەلىمىزدە 82,3 ميلليارد كۆت-ساعات ەلەكتر قۋاتى وندىرىلگەن ەكەن. بۇل 2009 جىلعى كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا 4,9 پايىزعا ارتىق. ال ەلەكتردى تۇتىنۋ كولەمى 83,62 ميلليارد كيلوۆاتت ساعاتتى قۇراپ, 2009 جىلعى كورسەتكىشتەن 7,3 پايىزعا ارتا ءتۇسكەن. دەمەك, وندىرۋدەن تۇتىنۋ باسىم ءتۇسىپ وتىر. سوندىقتان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا جالپى قۇنى 753,2 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 13 ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جوبانى ءجۇزەگە اسىرۋ مىندەتى تۇر. وسىلاردى جۇزەگە اسىرۋ ءجانە سالاداعى ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتى ارتتىرۋ ءۇشىن قۋات رىنوگىنىڭ قازاقستاندىق مودەلىن قالىپتاستىرۋدى كوزدەيتىن جاڭا زاڭ جوباسى ءازىرلەنىپ, ۇكىمەتتىڭ قاراۋىنا تاپسىرىلىپتى.
ونىمدەر مەن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا تەحنيكالىق رەتتەۋ جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرە تۇسۋگە ەرەكشە ءمان بەرىلۋدە. بۇگىندە 94 تەحنيكالىق رەگلامەنت قابىلدانىپ, ولاردىڭ 68-ءى قولدانىسقا ەنگىزىلىپتى. سونىمەن قاتار 3578 وتاندىق كاسىپورىن حالىقارالىق ستاندارتتارعا ءسايكەس مەنەدجمەنت جۇيەسىن ەنگىزىپ, ءتيىستى سەرتيفيكاتتارىن الدى. 2014 جىلعا دەيىن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا 2464 ستاندارت ازىرلەۋ جوسپارلانعان.
كەڭەيتىلگەن القا ماجىلىسىندە ءبىرقاتار جاۋاپتى ازاماتتار ءسوز الدى. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, «قازاقستاننىڭ ماشينە جاساۋشىلار وداعى» بىرلەستىگىنىڭ باسقارما توراعاسى مەيرام پىشەمباەۆ بيىلعى جىلدى اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينە جاساۋ سالاسىنداعى ماڭىزدى جىل دەپ اتادى. ويتكەنى, وسى سالادا بىرقاتار شارالار ءجۇزەگە اسپاق. جالپى, الداعى 5 جىلدا ەلىمىزدىڭ ماشينە جاساۋ سالاسىنىڭ ءونىم كولەمى 2 ەسە وسەتىن بولادى. «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسشىسى ۆلاديمير شكولنيك وتكەن جىلى 17 مىڭ توننادان استام ۋران ءوندىرىلگەنىن ايتتى. ال 2011 جىلى 19 مىڭ 600 توننا ۋران ءوندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. قازاقستاننىڭ فارماتسەۆتىك جانە مەديتسينالىق ءونىمدەرىن ءوندىرۋشىلەر اسسوتسياتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى سەرىك سۇلتانوۆ ەلىمىزدە ءدارى-دارمەك ءوندىرىسىنىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقاندىعىنا توقتالدى. ماسەلەن, 2009 جىلى قازاقستاندا 10 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءدارى-دارمەك ونىمدەرى وندىرىلسە, وتكەن جىلى بۇل كورسەتكىش 19 ميلليارد تەڭگەنى قۇراعان. وسى باعىتتا 8 زاۋىت سالىنۋدا, 10 زاۋىت قايتا جارىقتاندىرىلۋدا. ءوندىرىستىڭ دامۋىنا كەدەن وداعىنىڭ تيگىزىپ وتىرعان اسەرى ۇلكەن كورىنەدى. «ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق قور» اق باسقارماسىنىڭ توراعاسى ايدىن قۇلسەيىتوۆ يننوۆاتسيالىق گرانتتاردى بەرۋ بويىنشا بيۋدجەت باعدارلاماسىنىڭ ىسكە اسىرىلا باستاعاندىعىن ايتتى. ونى الۋ ءجونىندە 336 ءوتىنىم ءتۇسىپ, ونىڭ 307-ءسى قاراۋ ءۇشىن ىرىكتەلىنىپ الىنعان. ءتاۋەلسىز كوميسسيانىڭ ۇسىنىمدارى نەگىزىندە 38 جوباعا 1,7 ميلليارد تەڭگەنىڭ يننوۆاتسيالىق گرانتتارىن بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان. «قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى» اق-تىڭ باسقارما توراعاسى عالي ەسقاليەۆ بانكتىڭ نەسيە قورجىنى ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا 2,9 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ, 48 پايىزعا وسە تۇسكەندىگىن ايتتى. ال جالپى اكتيۆتەردىڭ كولەمى 6,5 ميلليارد تەڭگەگە جەتىپ وتىر. 2010 جىلى بانك جالپى قۇنى 1,35 ميلليارد دوللاردى قۇرايتىن 6 جاڭا ينۆەستيتسيالىق جوبانى قارجىلاندىرعان. ولاردىڭ قاتارىندا اتىراۋ مۇناي ءوڭدەۋ زاۋىتىن قايتا جاڭعىرتۋ, مويناق گەس-ءىنىڭ ەكىنشى كەزەگىن سالۋ, شاردارا گەس-ءىنىڭ قۋاتىن ارتتىرۋ سەكىلدى جوبالار بار. ال 2011 جىلى بانك جيىنى 2,4 ميلليارد دوللاردىڭ 18 جوباسىن قارجىلاندىرۋدى جالعاستىرماق. مۇنىڭ 5-ءى جاڭادان باستالاتىن جوبا.
كەڭەيتىلگەن القا ءماجىلىسىن ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ قورىتىندىلاپ, مينيسترلىكتىڭ الدىندا تۇرعان بىرقاتار جاڭا مىندەتتەرگە قولداۋ ءبىلدىردى. ولاردىڭ قاتارىندا ەلىمىزدىڭ مينەرالدى شيكىزات كەشەنىن نىعايتۋعا, كەن ورىندارىن ىزدەستىرۋ مەن بارلاۋعا باعىتتالعان كوپتەگەن جوبالار بار. مينيسترلىك جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ ىسىنە مونيتورينگ جۇرگىزىپ, تالداۋ ءىسىن جالعاستىراتىن بولادى. سونىمەن قاتار ەلىمىزدىڭ 393 ەلدى مەكەنىن اۋىز سۋمەن قامتۋ ءۇشىن جەراستى سۋلارىنا بارلاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەك.
ۇكىمەت باسشىسى 2010 جىلدىڭ باستى ماسەلەسى جاڭا يندۋستريالاندىرۋ ءىسىنىڭ باستالعاندىعى بولعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. وسىنىڭ اياسىندا كوپتەگەن جاڭا جوبالار جۇزەگە اسىپ, ولار ەلباسىنىڭ وڭ باعاسىنا يە بولدى. داعدارىس تۇسىندا جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ءىسىن كوبىنەسە مەملەكەت موينىنا الدى. ەندىگى كەزەكتە وسىعان جەكە سەكتوردىڭ كۇش-قۋاتىن قوسۋ قاجەت.
سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر الدىمىزداعى سەنبىدەگى سەلەكتورلىق كەڭەستە باعا جونىندە ماسەلە قوزعالاتىنىن, ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ ءالى دە قالىپقا كەلمەي تۇرعاندىعىن, بۇل ىستە كەيبىر ءوڭىرلەردەگى جۇمىستىڭ سىلبىر ەكەندىگىن مالىمدەپ, وسىعان وراي قاتاڭ جاۋاپكەرشىلىك سۇرالاتىندىعىن جەتكىزدى.
سۇڭعات ءالىپباي.