ەل ايبىنىن اسىرعان كورمە

كەشە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ IV حالىقارالىق «KADEX-2016» قارۋ-جاراق جانە اسكەري-تەحنيكالىق م ۇلىكتەر كورمەسىنىڭ اشىلۋ راسىمىنە قاتىستى مەملەكەت باسشىسى ءىس-شارا باس­تالار الدىندا قارۋ-جاراق, وتان­دىق جانە شەتەلدىك ءوندىرۋشى­لەردىڭ اسكەري تەحنيكالارى نازارعا ۇسىنىلعان بىرقاتار پاۆيلونداردى كورىپ شىقتى. قازاقستان پرەزيدەنتى اشىلۋى­نا قاتىسقان كورمە بارىسىندا تمد-داعى بىردەن-ءبىر تاۋلى-ەگەر پولكىنىڭ, قارۋلى كۇشتەردىڭ 36-شى دەسانتتىق-شابۋىل بريگاداسىنىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى, كاسكادەرلەر توبى مەن ۇرىس كورىنىستەرىن قويا­تىن مەكتەپ وقۋشىلارى ءوز شەبەر­لىكتەرىن كورسەتتى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇقا­را­لىق اقپارات قۇرالدارىنا ار­نالعان بريفينگ بارىسىندا تاۋەل­­سىزدىك جىلدارى قازاقستان ءوز قا­رۋلى كۇشتەرىن دامىتۋ باعى­تىندا اۋقىمدى جۇمىس اتقار­عانىن, قازاقستاندىق اسكەري قىز­مەتشىلەردى قورعانىس مينيستر­لىگىنىڭ وقۋ ورىندارىندا وقىتۋعا زور كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسى قازاقستان ارمياسىن ماتە­ريالدىق تۇرعىدان جابدىقتاۋ جۇيەسىن بۇدان ءارى دامىتا ءتۇسۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. – نەگىزىنەن, ءبىز وزىمىزدە بار جانە كەڭەستىك اسكەري-ونەركاسىپتىك كەشەنمەن بايلانىستى اسكەري تەحنيكانى قولدانامىز. سونىمەن بىرگە, وزگە ەلدەرمەن ىقپالداستىقتىڭ, اتاپ ايتقاندا, ۇقشۇ اياسىنداعى تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ كەشەندى شارالارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. رەسەي فەدەراتسياسىمەن قارۋ-جاراق شىعارۋ جانە كەيبىر كاسىپورىنداردى قازاقستانعا كوشىرۋ ءۇشىن بىرلەسىپ جۇمىس جۇرگىزۋ جونىندە كەلىسىم بار. ەۋروپانىڭ كوپتەگەن ەلدەرىمەن دە ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلگەن. ءبىز قازاقستاندا ەڭ ءتاۋىر قۇرال-جابدىقتاردى قولدانا وتىرىپ, ءوزىمىزدىڭ قورعانىس-ونەركاسىپتىك كەشەنىمىزدى دامىتۋدامىز. ءبىر جاعىنان, بۇل ايتارلىقتاي شى­عىن اكەلەدى. ەكىنشى جاعىنان, اسكەري ونەركاسىپ ەلدى يندۋستريا­لان­دىرۋدىڭ ىشكى جالپى ءونىم وسىمىنە ۇلەس قوساتىن ءبىر سالاسى بولىپ سانالادى. جالپى, بۇل كور­مە بىزگە الەمنىڭ ەڭ زاماناۋي قارۋ-جاراقتارىن كورۋگە مۇمكىندىك تۋدىرادى. ءبىزدىڭ اسكەريلەرىمىز ءۇشىن, جالپى قازاقستان ءۇشىن بۇل ءىس-شا­رانىڭ ماڭىزى زور دەپ ويلايمىن, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. ەندى «KADEX-2016» كورمەسى جونىندە كەڭىرەك ايتىپ وتەيىك. بۇل كۇنى تاڭسارىدەن باستاپ قارۋلى كۇشتەردىڭ اۆياتسيالىق بازا­سىنىڭ 8 پاۆيلونىندا وتان­دىق جانە شەتەلدىك ءوندىرۋ­شىلەردىڭ قارۋ-جاراعىن, اسكەري جانە اۆياتسيالىق تەحنيكاسىن كور­سەتۋ باستالدى. بيىلعى كورمە سەك­تسيالارىنىڭ سانى 7-گە دەيىن كەڭەيتىلگەن ەكەن. بۇل سەكتسيا­لار اۆياتسيالىق تەحنيكالار, ۇشقىش­سىز ۇشۋ اپپاراتتارى جانە عا­رىشتىق تەحنولوگيالار, قۇرلىق اسكەرلەرى مەن اسكەري-تەڭىز كۇش­تەرىنىڭ قارۋ-جاراعى مەن اسكەري تەحنيكاسى, اشقق جۇيەلەرى مەن قۇرالدارى, اسكەرلەردى تىلدىق جانە تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ مۇلكى, IT-تەحنولوگيالار, بايلانىس جۇيەلەرى مەن قۇرالدارى, اسكەري سالاداعى روبوتتى تەحنيكا, اسكەري سالادا قولدانىلۋى ىقتيمال بالامالى قۋات كوزدەرى باعىتىنداعى سونى جاڭالىقتارعا ارنالعان. كورمەنىڭ جالپى اۋدانى 90 مىڭ شارشى مەتردەن استام اۋ­ماقتى الىپ جاتىر. وعان 350-دەي قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك كومپانيا, 40-تان استام ەل, 3,5 مىڭ ادام قاتىسىپ, 50 مىڭ ادام كەلىپ كورەتىن بولادى. ناقتىلاي ايتقاندا, KA­DEX-2016 كورمەسىنىڭ ءمانى مەن ماز­مۇنى جىل سايىن جوعارىلاپ كەلەدى. ماسەلەن, 2010 جىلى كورمەگە قازاقستان مەن شەتەلدەردەن 156 كاسىپورىن, 2012 جىلى 253, 2014 جىلى 300 اسكەري ءونىم شىعا­راتىن كاسىپورىن قاتىسقان. وسى ارادا ەرەكشە توقتالا كەتەر جايت, كورمەدە العاش رەت قازاق­ستاندا قۇراستىرىلعان «ار­لان» اتتى بروندى ماشينا مەن «بارىس» بروندى ترانسپورتەرى كورسەتىلدى. بۇل ۇرىس ماشينالارى قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قاجەتتىلىگىن وتەۋ ءۇشىن وتاندىق كاسىپورىندا شىعارىلعان بولاتىن. بۇگىندە رەسپۋبليكامىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىندە مۇنداي تەحني­كا­لاردىڭ بالامالارى جوقتىڭ قاسى. بۇل ۇرىس ماشينالارى قا­رۋلى كۇشتەردىڭ مۇقتاجدىعى ءۇشىن وتاندىق كاسىپورىندا شىعا­رىلادى. كورمەنىڭ اشىلۋى بارىسىندا ءوز ەكسپوزيتسيالارىن ۇسىناتىن پاۆيلوندارمەن تانىستىرۋ ءوتتى. بۇعان قوسا, ىسكەرلىك باعدارلاما, ياعني حالىقارالىق اسكەري عىلىمي-تەحنيكالىق كونفەرەنتسيا, تۇساۋ­كەسەر, دوڭگەلەك ۇستەلدەر بولدى. دەمونستراتسيالىق جانە ىسكەرلىك باعدارلامالار نەگىزگى مىندەتكە قول جەتكىزۋگە, ياعني قورعانىس-ونەركاسىبى كەشەنىنىڭ ۇدەمەلى, قارقىندى دامۋىنا, ينۆەستيتسيانى تارتۋعا, جەتەكشى حالىقارالىق وندىرۋشىلەرمەن اسكەري-تەحني­كالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعاي­تۋعا باعىتتالعان. ماسەلەن, يتا­ليانىڭ «Beretta» كومپانياسى ءوز ءونىمىن – ARX160A3, ARX300 شا­بۋىلداۋ ۆينتوۆكالارىن, APX تاپان­شاسى مەن وزگە دە اتىس قارۋ-جاراعى جانە جەكە قورعانىس قۇ­رال­دارىن كورسەتتى. سونداي-اق, Sako (Tikka TRG 22/42 TRG -M10) مەرگەن ۆينتوۆكالارى مەن وعان قوسا بەرىلەتىن وزگە دە كەرەك-جاراقتار ۇسىنىلدى. اشىق الاڭداردا اسكەري تەحنيكانىڭ ەڭ سوڭعى ۇلگىلەرى نازارعا ۇسىنىلدى. مەيماندار مەن قاتىسۋشىلار دۇركىن-دۇركىن اتاتىن زىمىران جۇيەلەرىنىڭ ەڭ سوڭعى ۇلگىلەرىن, زاماناۋي راديوەلەكتروندىق كۇرەس جانە اۆياتسيالىق تەحنيكانىڭ ءارتۇرلى تيپتەرىن تاماشالادى. «بۇگىن ءبىز «گراد» ۇم-21 دازج جاڭعىرتىلعان ۇرىس ماشينا­سىن ۇسىندىق. ول بارلىق زاما­ناۋي ستاندارتتارعا ساي كەلەدى. جاڭعىرتۋ بارىسىندا قا­زىرگى زامانعى تەحنولوگيا قول­دانىلعان. تولىققاندى اۆتوماتتان­دىرىلعان, وق اتۋدىڭ دالدىگى جوعار­لاتىلعان, سپۋتنيكتىك جانە اۆتو­ماتتاندىرىلعان جۇيەسى دە بار. ۇرىس الاڭىنداعى توزىمدىلىگى ال­دىڭعى ماركاعا قاراعاندا الدەقايدا جوعارى. سىنامادان وتكىزگەن سوڭ ءبىز ونى ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرى ۇرىس ماشينالارىنىڭ سەرياسىنا كىرەدى دەپ كۇتۋدەمىز. كورمە وڭىرلەرگە جانە وزگە دە ەلدەرگە شىعۋ مۇمكىندىگىن بەرەدى. مۇنداي ءىس-شارالار وتە پايدالى. بۇل جەردە وزگە ەلدەردىڭ اسكەري ءونىمىنىڭ جاڭا ۇلگىلەرىمەن تانىسىپ, ولاردان تاجىريبە جيناقتاپ, ناتيجەسىندە ءوز مۇمكىندىكتەرىمىزدى ارتتىرۋعا ابدەن بولادى», – دەدى بىزبەن اڭگىمەسىندە «قازتەحنولوگيالار» كوم­پانياسىنىڭ باس مامانى اندرەي كارىپوۆ. كورمەگە, سونداي-اق, شەتەلدىك سەرىكتەستەر مەن ەنشىلەس ۇيىم­داردىڭ شىعارعان اسكەري ونىمدەرى, اتاپ ايتساق, ءارتۇرلى مو­ديفيكاتسياداعى مي-17 تىك­ۇشاعى, ت-72A, T-72ب تانكتەرى قويىلىپتى. كورمەنىڭ باعدارلاماسى بويىنشا قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ ارنايى بولىمشەلەرى جانە اسكەري بولىمدەردىڭ جاراقتاندىرۋىندا تۇرعان جاۋىنگەرلىك تەح­ني­كا­لار- دىڭ قاتىسۋىمەن كورسە­تىلىمدەر بولدى. ال KADEX-2016 كور­مەسىنىڭ ماڭىزىن ارتتىرا ءتۇس­كەن كورسەتىلىمدەر كوپشىلىكتىڭ كوڭى­لىنەن شىققانى ءسوزسىز. ويتكەنى, بۇل كۇنى كوپتەگەن اسكەري شوۋلار ۇسىنىلدى. وسى جىلى وسىناۋ عالامات قور­عانىس-ونەركاسىبى كەشەنىنىڭ ءمۇم­كىندىكتەرىن تاماشالاۋدىڭ ەرەك­شەلىگى ۇسىنىلىپ وتىرعان تەح­نيكانىڭ الۋان تۇرلىلىگى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, كورمەگە ورايلاستىرىلعان قىزىقتى بىرە­گەي اكتسيالار بولىپ تابىلادى. قازاقستان ارمياسىنىڭ اسكە­ري قىزمەتشىلەرى اسكەري اۆتوموبيل­دەردە وزدەرىنىڭ كاسىبي شەبەرلىك­تەرىن كورسەتتى. «حاممەر» اتتى 30 اۆتوكولىكتى تىزگىندەگەن اسكەري قىز­مەتشى­لەر الاڭدا «KADEX» جازۋىن «جازدى». وسىلايشا, قازاقستان­دىقتاردى KADEX-2016 كورمە­سىنىڭ باستالۋىمەن قۇتتىقتاپ, جا­راقتاندىرۋىمىزدا تۇرعان تەح­نيكانىڭ قۋاتتىلىعىن پاش ەتتى. سونداي-اق, ءداستۇرلى «KADEX» قارۋ-جاراق پەن اسكەري-تەحنيكالىق م ۇلىك كورمەسى قو­ناقتار مەن قاتىسۋشىلاردى اۆيا­شوۋمەن دە تاڭعالدىرا ءبىلدى. دالىرەگى, الەمدەگى ەڭ سالماقتى ەكى قوزعالتقىشى بار تىكۇشاق بو­لىپ تابىلاتىن, سونداي-اق, اۆيا­تسيا تاريحىنداعى سالماقتى تىك­ۇشاقتاردىڭ تىزىمىنە كىرەتىن مي-8 اسكەري جاڭعىرتىلعان تىكۇشاعى ءوزىنىڭ جاۋىنگەرلىك قاسيەتتەرىن پاش ەتتى. سونىمەن قاتار, كوك اس­پاندا تاريحي بوياۋى بار ياك-130 وقۋ-جاۋىنگەرلىك ۇشاعىن باي­قاماۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. بۇل ماشي­نا كوپ فۋنكتسيالى, وندا قازاق­ستان قارۋلى كۇشتەرى اۋە اۆيا­تسيا­سىنىڭ ۇشقىشتارىن دايىندايدى. KADEX-2016 كورمەسىندەگى اۆياشوۋعا قاتىسىپ جاتقان تەحنيكا قازاقستاندىق ءوندىرىستىڭ اۆيا­تسيالىق كەروسينىندە اسپانعا كوتەرىلەتىنىن ايتا كەتەيىك. پيلو­تاج توپتارىنىڭ قاتىسۋىمەن اۆياشوۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ مۇناي ءوندىرۋ زاۋىتىمەن بارلىعى 405 توننا اۆيا­وتىن جانە 670 كيلوگرامم ارنايى سۇيىقتىق جەتكىزىلەدى. KADEX-2016 كورمەسىنە مۇنداي دەمەۋشىلىك قولداۋدى ال­عاش رەت اۆياوتىنمەن قامتا­ماسىز ەتۋ سالاسىنداعى مامان­دان­دى­رىل­عان وتاندىق كومپانيا «قاز­مۇناي­گاز-اەرو» جشس كور­سەتىپ وتىر. بارلىق ءونىم كورمەگە قاتىسۋ­شى­لارعا اقىسىز نەگىزدە ۇسىنىلادى. «KADEX-2016» كورمەسى اياسىندا اۆياشوۋدىڭ وتكىزىلۋىنە بايلا­نىستى حالىقارالىق اۋەجايدا ۇشۋ­­لاردىڭ ۋاقىتتىق رەجىمى ەنگى­زىلدى. ۇشۋلار كەلىسىلىپ, ۇيلەس­تىرى­لۋدە, ال اۋەجاي ادەتتەگى كۇن ءتار­تىبى بويىنشا جۇمىس جاساپ تۇر. كورمەنىڭ العاشقى كۇنى ىسكەرلىك باعدارلاما بويىنشا شەتەلدەردىڭ قورعانىس ۆەدومستۆولارىمەن بىرقاتار ماڭىزدى شارتتارعا قول قويىلدى. تاراتا ايتار بولساق, بيىلعى جىلى «قازاقستان ينجينيرينگ» ۇك» اق ۋكراينا جانە بەلارۋس ەلدەرىمەن 3 ماڭىزدى كەلىسىمشارت جاساستى. سونىمەن, قازاقستاندىق جى­ل­ۋ ۆيزيالىق كامەرالاردى بەلا­رۋسكە ەكسپورتتاۋ جوسپارلانۋدا. «كاە» قازاقستاندىق كومپانيا­سى بەلورۋسسيالىق «پەلەنگكە» ولاردى ءارى قاراي كوزدەۋىش كەشەندەرىنە ورناتۋ ءۇشىن جىلۋ ۆيزيالىق كامەرالارىن جەتكىزۋگە نيەت ءبىلدىرىپ وتىر. «كاە» جشس باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ءا.الشىمباەۆ پەن «پەلەنگ» ااق باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى س.ليتۆياكوۆ «KADEX-2016» حالىق­ارالىق قارۋ-جاراق پەن اسكەري-تەحنيكالىق م ۇلىك كورمەسىنىڭ الاڭىندا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى ءتيىستى مەموراندۋمعا قول قويدى. ۋكراينالىق «موتور سيچ» اق «قازاقستان اۆياتسيالىق يندۋستريا­سى» (قاي) جشس-ىنە مي-20 جانە مي-8 تىكۇشاقتارىن جاڭعىرتۋ جانە مي-8 تىكۇشاقتارىنا ارنالعان قوزعالتقىشتاردى كۇردەلى جوندەۋ بويىنشا تەحنولوگيالاردى بەرەدى. ءتيىستى ليتسەنزيالىق كەلىسىمگە «موتور سيچ» اق پرەزيدەنتى ۆ.بوگۋسلاەۆ پەن «قاي» جشس باس ديرەكتورى ق.جاۋحانوۆ قول قويدى. بۇدان باسقا, بەيسەنبى كۇنى «قاي» جشس كەلەشەكتە مۇن­داي جۇمىستاردى اتو-دا ۇيىم­داس­­تىرۋمەن بەلورۋسسيالىق «558-اۆيا­­جوندەۋ زاۋىتى» اق-تا سۋ-25 ءۇل­گى­­سىندەگى ۇشاقتى كۇردەلى ءجون­دەۋ ءجا­نە جاڭعىرتۋ ءۇشىن كەلى­سىم­گە كەلدى. قازاقستاننىڭ «قازتەح­نو­لو­گيالار» كومپانياسى پاترون زاۋى­تىنىڭ بولاشاق ءونىمىن جەتكىزۋ جونىندە بىرىككەن اراب ءامىر­لىك­تەرى, ۇلىبريتانيا جانە بولگا­ريامەن 3 مەموراندۋمعا قول قويدى. سونىمەن قاتار, ارتيللەريالىق وق-دارىلەردى – د-30 گاۋبيتساسىنا جارىقشاقتى-فۋگاستى سناريادى بار 122 مم وق اتۋ جونىندە «قالقان 7» جشس-مەن بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرۋ تۋرالى قۇرىلتاي شارتىنا, رەسەي فەدەراتسياسىمەن «گراد» ۇم-21 ازج قۇرىلعىسىن جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا شارت ءتۇزىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنە ارنالعان زىمىران-ارتيللەريالىق كورابلدى ساتىپ الۋ جونىندە «ديارسان» تۇرىك كومپانياسىمەن مەموراندۋم بەكىتىلدى. بۇدان بولەك, «قازاقستان ASELSAN ينجينيرينگ» جشس-پەن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋ­را­زيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى ءوزارا ىق­پالداستىق جونىندەگى مەمو­ران­دۋمعا قول قويدى. ايتا كەتەيىك, قورعانىس مي­نيسترلىگى ۇيىمداستىرىپ جات­قان ءتورتىنشى حالىقارالىق KADEX-2016 كورمەسى اعىمداعى جىل­دىڭ 5 ماۋسىمىنا دەيىن جال­عاسادى. سوڭعى ەكى كۇندە, ياعني 4 جانە 5 ماۋسىمدا كورمە بارلىق كە­لۋشىلەر ءۇشىن ەسىگىن ايقارا اشادى. ەلوردا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى كورمە پاۆيلوندارىندا بولىپ, اقىسىز نەگىزدە اۆياتسيالىق جانە وزگە دە اسكەري تەحنيكانىڭ جاۋىن­گەرلىك مۇمكىندىكتەرىنىڭ كورسە­تىلىمدەرىن تاماشالاي الادى. جولدىباي بازار, «ەگەمەن قازاقستان» سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ, ءا.دەڭگەلباەۆا