مىنەز دەگەننەن شىعادى, ادامنىڭ مىنەزى ومىردە كوپ نارسەنى شەشىپ, وزگەرتىپ, ءتىپتى تاعدىرىنا, ومىرىنە ەرەكشە اسەر ەتىپ جاتاتىنى بەلگىلى. مەنىڭ ءبىر ەسكى تانىسىم:
– مەن قانعا سىڭگەن تىك ءمىنەزىمنىڭ تاقسىرەتىن تارتىپ ءجۇرمىن. ءتىپتى ودان وسى كۇنگە دەيىن «تاياق جەپ ءجۇرمىن» دەسەم دە بولادى. باسقالار سياقتى ويعا كەلگەن پىكىرىمدى سىرتقا شىعارماي, بۇگىپ قالا المايمىن, بەتكە ايتامىن. نەسىن جاسىرام, ونى ءوزىڭ دە بىلەسىڭ عوي, اقتى – اق, قارانى قارا دەپ تۋرا ايتۋدان ەش تايىنعان ەمەسپىن. ول مىنەزىم بىرەۋگە جاعادى, ال بىرەۋگە جاقپايدى. مەنىمەن قىزمەتتى قاتار باستاعان, مىنەزدەرى جۇرتقا جايلى جىگىتتەر ەڭبەك ساتىسىمەن تەز-اق كوتەرىلىپ, قازىر ءبىر-ءبىر مەكەمەنىڭ باستىعى بولىپ, ايدارلارىنان جەل ەسىپ ءجۇر. ال مەن بولسام, باياعى قىزمەتتە تاپجىلماي ونداعان جىل وتىرمىن. وعان رەنجيسىڭ بە, الدە رەنجىمەيسىڭ بە؟ مەنىڭ كوڭىلگە تۇيگەنىم, تىك مىنەزدىك ادامدى العا سۇيرەمەيدى ەكەن. ءتاڭىر سىيلاعان, سۇيەككە سىڭگەن مىنەزدى وزگەرتۋ قيىننىڭ قيىنى كورىنەدى. ءسىرا, ەندى ونى وزگەرتە دە المايمىن-اۋ... ولە-ولگەنشە سول مىنەز. وعان نە امال بار؟ – دەپ اۋىر كۇرسىنگەن.
– مەنىڭ بىلۋىمشە, ومىردە ءمىنەزدىڭ «تاقسىرەتىن» كورگەندەردىڭ ءبىرى ءبارىمىز بىلەتىن مايدانگەر-جازۋشى باۋكەڭ, باۋىرجان مومىش ۇلى ەمەس پە ەدى؟! ەگەر وزىنە ءتان تىك مىنەزى بولماسا, ول باياعىدا-اق گەنەرال, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى بولار ەدى عوي. مىنەزىمەن, بىربەتكەيلىگىمەن, نامىسشىلدىعىمەن كەيبىرەۋگە جاقپاي, وزىنە ءتيىستى جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتتەن, اتاقتان, ماراپاتتان شەت قالعان جوق پا؟ بىراق حالقى ونى سول وجەتتىگى, نامىسشىلدىعى, ەشكىمگە باسىن يمەگەنى ءۇشىن, ءوز حالقىنا, ەلىنە دەگەن ەرەكشە ماحابباتى ءۇشىن ءسۇيدى, سىيلادى, قۇرمەتتەدى, ارداقتادى. كەش بولسا دا كوپتىڭ تىلەگىمەن وعان باتىر اتاعى بەرىلدى. بۇل كۇندەرى ونىڭ ەسىمىمەن مەكتەپتەر, كوشەلەر, اسكەري ۋچيليششە اتالادى, بىرنەشە قالاعا (استانا, تاراز) ەسكەرتكىشتەر ورناتىلدى. ونىڭ دۇنيەگە كەلىپ, كىندىك قانى تامعان جامبىل وبلىسى جۋالى اۋدانىنىڭ ورتالىعى بۇرىنعى بوراندى (بۋرنوە) اۋىلى قازىر باۋىرجان مومىش ۇلى اتىمەن اتالادى. 2010 جىلدىڭ باسىندا رەسەيدىڭ استاناسى ماسكەۋ قالاسىنداعى ءبىر مەكتەپكە باۋكەڭنىڭ اتى بەرىلىپ, «لەگەندارنىي باتىر» دەگەن كىتاپ باسپادان شىقتى. بىربەتكەي, شالكەس مىنەزىنە قاراماي, اتقارعان ءىسى, حالقىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى, وتانسۇيگىشتىگى باۋكەڭدى ەلگە سىيلى ەتتى, حالقى ونىڭ اتىن كوزى ءتىرى كەزىندە-اق اڭىزعا اينالدىردى, – دەپ مەن دە الگى تانىسىما مىنەز تۋرالى ءوز پىكىرىمدى جەتكىزدىم.
– جۇرتتىڭ ءبارى باۋىرجان ەمەس قوي. ءارى ول كىسىنىڭ ءومىر سۇرگەن زامانى باسقا بولاتىن, – دەگەن الگى كىسى ەندى جاستار تاربيەسىندەگى ولقىلىققا قاراي ويىسقان. مۇنى قالاي ايتپايسىڭ ەندى دەدى.
ونىسى راس, قازىرگى ءبىراز جاستاردىڭ ءبىلىمنىڭ قادىرىن باعالاي الماي, دۇنيە قۋدى الدارىنا ماقسات ەتىپ, اقشا تابۋدى مانساپقا اينالدىرعانى قىنجىلتادى. شىركىندەردىڭ ءبارى كاسىپكەر, قارجىگەر بولسا, سوندا باسقا جۇمىستى كىم ىستەيدى؟ ولاردىڭ بار ەسىل-دەرتى ءبىر تەڭگەنى ەكى تەڭگەگە, ءجۇز تەڭگەنى مىڭ تەڭگەگە اينالدىرۋ. ومىردەگى قۇندىلىقتىڭ بارلىعى ولار ءۇشىن اقشاعا بارىپ تىرەلەدى. رۋحاني دۇنيە ولار ءۇشىن مۇلدەم كەرەك ەمەس. اقشا ءجۇرگەن جەردە ارام پيعىل كوپ. بايۋدى عانا كوزدەۋ جاقسىلىققا اپارمايدى. سونى سەزىنبەيتىندەرى, قۇلقىن قۇمار مىنەزدەرى, اشقاراق پەيىلدەرى كوپشىلىككە جۇمباق ءدۇنيە. ءتىپتى, ولاردى ءتۇسىنۋ قيىن, كەيدە ولاردى شىنىمەن-اق ايايسىڭ...
بۇكىل الەمگە اتاق-داڭقى كەڭ تاراعان الەكساندر ماكەدونسكي ولەر الدىندا: «مەنىڭ ەكى قولىمدى تابىتتىڭ ەكى جاعىنا شىعارىپ كومىڭدەر. حالىق مەنىڭ و ءدۇنيەگە ەشتەڭە الماي, بوس كەتىپ بارا جاتقانىمدى كورسىن», دەپتى دەيدى ءبىر اڭىزدا. جيعان-تەرگەن مول دۇنيەڭ, قابات-قابات اسەم ءۇي-جايىڭ, ماسايراپ مىنگەن س ۇلىكتەي تەمىر تۇلپارىڭ, سان جەتپەيتىن اقشاڭ... بارلىعى, بارلىعى بۇل جارىق ءدۇنيەنىكى ەكەنىن ۇققان ءجون. بايلىقتى ەشكىم وزىمەن بىرگە الىپ كەتپەيدى.
ومىردە بولىپ جاتقان سان ءتۇرلى وزگەرىستەر مەن قوعامدىق قۇبىلىستار جايلى ءجيى وي بولىسەتىن زامانداسىم, تارازدىق جازۋشى نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلى جازعان «مىنەز» دەگەن اڭگىمە ەسىمە ءجيى تۇسەدى. اعايىندى ەكى جىگىت قۋ تىرلىكتىڭ جەتەگىندە ءجۇرىپ, ءبىرىن-بىرىمەن اراعا 4-5 جىل سالىپ كەزدەسەدى. داستارقان باسىندا ەكەۋىنىڭ اراسىنداعى اڭگىمە جەلىسى ءار ادامنىڭ جەكە مىنەزى جايلى ءوربىپ, «ءبىزدىڭ تۇبىمىزگە سول... مىنەز جەتەدى» دەگەن اعاسىنا حاكىمجان ءىنىسى وزىنشە اقىل قوسپاق بولىپ, ءاڭگىمەنى ءارى قاراي تارقاتىپ اكەتەدى. مىنەزدىڭ ءومىردە پايداسى مەن زيانى جايلى پىكىر الماسادى, ءوتكەن كۇندەردى ەسكە الادى. ىمىراعا, كەلىسىمگە كەلمەي قيسايىپ, كەرتارتپالىققا بوي ۇرۋ كەيدە ادامنىڭ بولاشاعىنا ەداۋىر اسەر ەتەتىنى, ياعني قىرسىعىپ, قاسارىسىپ الاتىن مىنەز, ونىڭ كەسىرى جايلى, شىندىقتى ايتام دەپ اعايىنعا جاقپاي, ەندى پالەنباي ۋاقىت جۇمىسسىز سەندەلىپ جۇرگەن اعاسى تۋرالى ءسوز بولادى.
«تۇرىپ تەرەزەدەن سىرتقا كوز سالىپ ەدى. اعاسى قورانىڭ الدىندا قازدىڭ ءجۇنىن بۇرقىراتىپ جۇلىپ جاتىر. «ءبىزدىڭ انا ولگەن قازدان قانشا ايىرمامىز بار», دەپ ويلادى حاكىمجان. جابىلا ءجۇندەي ءتۇتىپ, جالاڭاشتاپ جاتىر عوي. قۇدايدىڭ قۇدىرەتى: قيا باسپا, داۋىسىڭدى شىعارما. دەمەك, كورسەتپە كىم ەكەنىڭدى. بۇعاسىڭ با, قاشاسىڭ با, ايتەۋىر, ءوزىڭدى وزىڭە تىعىپ قوي. سوندا وزىڭە-ءوزىڭ تىعىپ قويىپ تا ءومىر سۇرە الا ما ادام؟ ول قانداي ءومىر؟ نەسى تىرلىك؟ «ەمەس!» – دەپ كۇبىرلەپ قالدى حاكىمجان. – ەمەس! ءبىزدىڭ سىرىمىز سول ەمەستى ايداي الەمگە ايعاي سالىپ ايتا الماي, ءوزىمىزدى وزىمىزگە تىعىپ تاستاپ, ءتىرى جۇرە بەرەتىن مىنەزسىزدىگىمىزدە. سولاي...» دەيدى جازۋشىنىڭ كەيىپكەرى.
ءيا, مىنەزسىزدىك, ويلاپ وتىرساڭ, ادام ءۇشىن ۇلكەن قاسىرەت. ادام بولعاننان سوڭ اركىمنىڭ ءوز ويى, ءوز پىكىرى, بايلامى, تۇيسىگى بولعانى جاقسى. ويسىز, پىكىرسىز, ايتارعا اۋزىندا ءسوزى جوق ادام ايداۋدا جۇرگەن ءتىرى جانعا, تەك ءوزى ءۇشىن تىرشىلىك ەتىپ جاتقان قاۋقارسىز جاي پەندەگە اينالادى. ويسىز, جىگەرسىز, ءبىلىمسىز, ءمۇلايىمسىپ ءومىر كەشىپ, قور بولادى. اۋىردىڭ ۇستىمەن, جەڭىلدىڭ استىمەن ءجۇرىپ, جالپىلداپ, جاعىمپازدانىپ, بىرەۋگە قولجاۋلىق بولىپ تىرشىلىك ەتۋ ناعىز بەيشارالىق, ءتىپتى, مۇساپىرلىك دەپ ۇققانىمىز ءجون.
ساعىندىق وردابەكوۆ, دارىگەر-حيرۋرگ, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.
تاراز.