ساۋدا-ساتتىق پەن ساۋىق-سايران

جۋىردا Finprom.kz سايتى بىرقاتار ستاتيستيكانى جاريالاعانى بار. ءبىزدىڭ نازارىمىزعا ەكى دەرەك ءىلىندى. ەكەۋىنىڭ دە استارىنا ۇڭىلسەك, قازاق قوعامىنىڭ كاسىپكە دەگەن كوزقاراسىن, بىزدەگى كاسىپتىڭ دامۋ باعىتىن, نارىقتاعى باعانىڭ قۇبىلۋىن, ءتىپتى قازاق قوعامىنىڭ بۇگىنگى سۇرانىسىن, تىرەك ەتەر قۇندىلىعىن كورسەتەدى. ال الگى دەرەكتەرگە توقتالار بولساق, ءبىرى ەلىمىزدەگى قوناقۇيلەر مەن شيپاجايلار سانىنىڭ وسكەنىن, ەكىنشىسى كوڭىل كوتەرۋ مەن ونەر سالاسىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمىنىڭ ارتقانىن كورسەتەتىن مالىمەتتەر. ارينە ء«وسىم بار» دەگەندى ەستىگەندە ەكونوميكانىڭ وسىناۋ سالالارى دامىپ جاتىر ەكەن دەپ قۋانىپ قالۋىڭىز مۇمكىن. بىراق بۇل دەرەكتەر ءبىزدىڭ كاسىپكەرلىككە قاتىستى ۇستانىمىمىزدا وندىرىستەن گورى قىزمەت كورسەتۋگە كوبىرەك كوڭىل بولەتىنىمىزدى ءارى قوعامدا بۇل سالالاردىڭ دامۋىنا ىڭعايلى جاعدايدىڭ قالىپتاسىپ وتىرعانىن بايقاتادى. ءتىپتى بۇل دەرەكتەر وندىرىسكە بەيىم سانانىڭ قالىپتاسپاعانىنا دا ناقتى دالەل بولادى.

19 جەلتوقسان, 2019

«بۇگىنشىل» بولىپ بارامىز-اۋ...

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەل حالقىنا ارناعان جولداۋىندا ۇكىمەتكە ماڭىزدى ءبىر تاپسىرما جۇكتەگەن-ءدى. پرەزيدەنت «جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتار وزدەرىنىڭ زەينەتاقى جيناعىنىڭ ءبىر بولىگىن بەلگىلى ءبىر ماقساتقا, سونىڭ ىشىندە باسپانا ساتىپ الۋعا نەمەسە ءبىلىم الۋ ءۇشىن پايدالانۋ ماسەلەسىن جىل سوڭىنا دەيىن پىسىقتاۋدى ۇكىمەتكە تاپسىرامىن» دەگەن ەدى. ال جىل بولسا اياقتالىپ كەلە جاتىر. بىراق ءتيىمدى مەحانيزم ازىرلەۋ تىم قيىن شارۋا بولاتىن ءتۇرى بار.

26 قاراشا, 2019

بەيجىڭنىڭ اۋاسىن مىسال ەتەمىز-اۋ...

جاقىندا ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى جاڭادان ازىرلەنىپ جاتقان ەكولوگيالىق كودەكستە قورشاعان ورتانى لاستاعاندارعا سالىناتىن اكىمشىلىك ايىپپۇلدى 10 ەسەگە ءوسىرۋ تەتىكتەرىن قاراستىرىپ جاتقانىن ەستىدىك. ءسويتىپ مەملەكەت تابيعات پەن ونىڭ رەسۋرستارىن كەلەر ۇرپاقتان «قارىزعا العان» بۇگىنگى بۋىندى ايىپپۇل ارقىلى جونگە سالۋدى كوزدەگەن ءتارىزدى. ال ءبىز 10 ەسەلىك ايىپپۇلدى قولدايمىز. ويتكەنى تابيعاتىمىزدىڭ توزىپ بارا جاتقانىن بايقاپ ءجۇرمىز. ايتپەسە تىم كوپ ايىپپۇلدىڭ نەسى جاقسى دەيسىز؟! «سەرگەكتەردىڭ» ءوزى سەلت ەتكىزەتىندەي «بەدەلگە» يە بولعالى قاشا-ا-ان؟!.

21 قازان, 2019

نەمقۇرايلى بولماساق كەرەك-ءتى

ءحىح عاسىردا سولتۇستىك امەريكا قۇر­لى­عىن ات تۇياعىنىڭ دۇبىرىنە بولەگەن مالشىلار وتكەن. بىزگە ۆەستەرن فيلمدەرى ارقىلى جاقسى تانىس «كوۆبويلار». ولار رانچو يەلەرىنىڭ مالىن باعاتىن, تابىن-تابىن سيىردى الىستاعى جايىلىمدار­دان تەمىر جول ستانسالارىنا ايداپ اپارا­تىن. ولاردىڭ داۋرەنى كادىمگىدەي باتىس مادەنيەتىندە كوۆبوي اندەرى, پوەزيا­سى, باللادالارى مەن اڭىزدارىن قا­لىپ­تاس­تىر­عانى بار.

03 قازان, 2019

مۇقتاجدىق پەن ماسىلدىق

سوڭعى كەزدەرى ءبىزدىڭ ارىپتەستەر دە, شەنەۋنىكتەر دە بۇقارانىڭ اراسىندا الەۋمەتتىك ماسىلدىق كەڭ تاراي باس­­­تاعانىن ءجيى ايتاتىن بولىپ ءجۇرمىز. دۇر­مەككە ەرەمىز بە, ويلانباي سويلەيمىز بە, ايتەۋىر شەنەۋنىكتەردىڭ اۋزىنان شىق­قان پىكىردى قۇران سوزىندەي جاتتاپ, كەيدە قايتالاپ كەتەتىنىمىز بار. اتقامىنەرلەردىڭ حالىق ءۇشىن جاساعان ءھام قازىر ىستەپ جۇر­گەن قىزمەتىندەگى ولقىلىقتى جۋىپ-شايۋ ءۇشىن كەيدە «ماسىل بولماڭدار» دەي سالاتىنىن بىلسەك كەرەك ەدى. جوق, «بيىكتەگىلەر» ايتتى دەپ ماسس-مەديا قىز­مەتكەرلەرى دە ماسىلدىق جايلى «جىر­لاپ» شىعا كەلەمىز. ال مەملەكەت باس­شىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ء«بىز مۇق­تاجدىق پەن ماسىلدىقتىڭ اراجىگىن اجىراتا ءبىلۋىمىز كەرەك. تەك ۇكىمەت تاراپىنان بولىنەتىن جاردەماقىعا قاراپ ءومىر سۇرۋگە بولمايتىنىن ءار ازامات تۇسىنگەنى ءجون» دەپ ەدى. ازىرگە مۇقتاجدىق تۋرالى ءسوز ەتۋىمىزدەن, «ماسىلدىقتان ارىلۋ كەرەك» دەۋىمىز باسىم بولىپ تۇر.

18 قىركۇيەك, 2019

يگەرۋ مەن يگىلىگىن كورۋدىڭ ايىرماسى

ەل ىشىندە «باياعىدا ابىلاي حان ەر جانىبەك, رايىمبەك ءتارىزدى باتىرلارىنا «وزەننىڭ باسىن الماي وزەگى سەنىكى بولمايدى» دەپ ەرتىس پەن ىلەنىڭ باستاۋى­نا قاراي قونىستانۋدى تاپسىرىپتى-مىس» دەيتىن اڭگىمە بار. كاسىبي تاريحشىلار ەشتەڭە دەمەگەنىمەن, بۇل اڭىز بۇقارانىڭ ارمان-اڭسارىن, يمپەريا بولىپ جۇرگەن كەزگە دەگەن ساعىنىشىن, جەرگە يەلىك ەتىپ, قونىستانۋدىڭ ماڭىزىن سەزدىرەدى. قىسقاسى, جەردىڭ يەسىز بولمايتىنىن تۇسپالدايدى. ءبىزدى ەجەلگى جۇرتتىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىن قونىس قىلۋ ماسەلەسى قىزىقتىرادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بۇگىندە كۇنگەيدەن تەرىسكەيگە باعىتتالعان كوشتىڭ جايى وزەكتى.

13 تامىز, 2019

قوريتىن دۇنيەمىز بولەك ەدى...

سوڭعى كۇندەرى الەۋمەتتىك جەلىلەردە افريكادان كەلگەن ازاماتقا تۇرمىسقا شىققان وتانداسىمىزدىڭ قادامىن تالقىعا سالىپ, سان-ساققا جۇگىرتىپ جاتقاندار كوبەيىپ كەتتى. كوبى نامىستاناتىن سىڭاي تانىتىپ جاتىر. بويجەتكەننىڭ تاڭداۋىن ءوزىنىڭ جەكە ءىسى دەسىپ جاتقاندار دا جەتەرلىك. اركىمنىڭ ءوز دەگەنى وزىنە ءجون بولىپ تۇرعان جايى بار.

29 شىلدە, 2019

قاۋىپسىزدىك سەرتيفيكاتىنان تۋعان وي

اڭگىمە «قاۋىپسىزدىك» جايلى ءححى عاسىر­دىڭ وزىندىك سىن قاتەرى بار ەكەنىن بۇقارا جاقسى بىلەدى. سونىڭ ىشىندە اق­پارات­تىق تۇرعىدا دا ءتۇرلى قاتەر ءتونۋى ءمۇم­كىن ەكەنىن مويىندايمىز. مەملەكەت ەلدىڭ اق­پارات­تىق تۇرعىداعى قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بارىن سالىپ جاتاتىنى بار. بىراق سوڭ­عى ءبىر­نەشە كۇندەگى وقيعالار اقپاراتتىق قاۋىپسىز­دىگى­مىزگە قاتىستى شارالاردىڭ ازاماتتار مەن ەل ءمۇد­دەسىنە قىزمەت ماقساتىندا ەمەس, قالىڭ بۇ­قا­را­نىڭ نە وقىپ, نەنى تىڭ­داپ جۇرگەنىن تۇتاس­تاي باقىلاۋعا باعىت­تالعان­داي كورىنگەنى بار. ءويت­كەنى بايلانىس وپەرا­تور­لارى اياق استىنان «قاۋىپس­ىزدىك سەر­تي­في­كاتىن ورناتىڭدار» دەپ جار سالا باس­تادى. ال مۇنىسى «ساسقان ۇيرەك ارتى­مەن ءسۇڭ­گيدىنىڭ» كەرى ءتارىزدى كورىنگەن. سەبەبى اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىندە سالعىرت­تىق تانىتقان بۇقارا ەمەس, مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار ەدى.

22 شىلدە, 2019

مەنىڭ ءۇنىمدى ەستىدى...

جاقىندا عانا HBO تەلەارناسىندا «چەرنوبىل» دەپ اتالاتىن ميني سەريال اياقتالعانى بار. وسىدان 33 جىل بۇرىن الەم جۇرتىن الاڭداتقان يادرولىق اپات جايلى تۋىندى ەدى. راس, كورمەگەندەر ءۇشىن سەريالدىڭ مازمۇنىن ايتقانىمىز سپويلەر بولاتىن شىعار, بىراق سول تۋىندىدا ەكى كەيىپكەردىڭ ءوزارا ديالوگى بار. ەكەۋى دە ومىردە بولعان تۇلعالار. بىرەۋى كسرو مينيسترلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بوريس ششەربينا بولسا, ەكىنشىسى اكادەميك ۆالەري لەگاسوۆ ەدى. سەريالدا وسى ەكى تۇلعانىڭ سوت ءۇزىلىسى كەزىندەگى ءبىر-ەكى اۋىز سۇحباتى بەرىلەدى. سول ديالوگتا اكادەميك ۆ.لەگاسوۆ اپات سالدارىن جويۋعا قاتىساتىن وزگە دە عالىمدار تابىلاتىنىن, بىراق بۇل جۇمىستى ۇيىمداستىرۋدا ب.ششەربينانىڭ بەدەلى مەن ءرولى زور بولعانىن ايتاتىنى بار. ءسوز سوڭىندا «مەنىڭ ءۇنىمدى ەستىدى, بىراق سەنى تىڭدادى» دەيدى. تۇسىنە بىلگەنگە ادام ءۇنىن ەستۋ مەن سول ءۇن ارقىلى جەتكەن تىلەككە, كەڭەسكە قۇلاق ءتۇرۋ, تىڭداۋ ءارى ونى جۇزەگە اسىرۋ ەكى بولەك دۇنيە.

19 ماۋسىم, 2019

سيپاتى بولەك «سىپايىلىق»

سوڭعى كۇندەرى الەۋمەتتىك جەلىلەردە كولىك­تەرىنە «ۆەجليۆىە ليۋدي» دەگەن جازۋى بار قاعاز جاپسىرىپ الاتىن ازامات­تاردىڭ سۋرەتتەرى ءجيى شىعا باستادى. كوبى كولىك­تەرىنىڭ تەرەزەسىنە جاپسىراتىنى بايقالادى. ارينە, «اركىمنىڭ جەكە مەنشىك مۇلكى عوي, ءوزى بىلەدى ەمەس پە؟» دەپ ءۋاج ايتقىڭىز كەلەتىن شىعار. بىراق «سىپايى ادامدار-ۆەجليۆىە ليۋدي» دەگەن اتاۋدىڭ قايدان شىققانىنا نازار اۋدارىپ كوردىڭىز بە؟ بۇل جازۋ ەل ازاماتتارىنىڭ قانداي نيەتتە جۇرگەنىن كورسەتەتىن بەلگى ەكەنىن بىلەسىز بە؟

22 مامىر, 2019

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

18 ناۋرىز, 2019