كينو • 22 قاڭتار, 2026
الەم مويىنداعان كينولار نەگە كورەرمەنسىز قالادى؟
لەۆ تولستوي ءوز داۋىرىندەگى دىبىسسىز كينەماتوگرافيانىڭ العاشقى قادامدارىنا زور قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, ونى «مىقتى مىلقاۋ» دەپ اتاعان. اسىلىندە, كۇندەردىڭ كۇنى دال وسى «مىقتى مىلقاۋعا» ءتىل ءبىتىپ, ونەردىڭ ءورىسىن كەڭەيتەتىن الەۋەتى بارىن بولجاسا كەرەك سۇڭعىلا جازۋشى. بىراق بۇگىنگى گاپ ول تۋرالى ەمەس. تولستوي ايتقان «مىلقاۋ» كينو ۋاقىت وتە ءتىل قاتقانىمەن, بۇگىنگى تاڭدا ونىڭ كەيبىر تۋىندىلارى كورەرمەن نازارىنا جەتە الماي قايتادان ىشتەي تىنىپ جاتقانعا ۇقسايدى. ءسوز الەمدىك كينوفەستيۆالدەردە جۇلدە الىپ, سىنشىلاردىڭ جوعارى باعاسىنا يە بولعان فيلمدەردىڭ وتاندىق كينوتەاترلاردان كورسەتىلمەۋى حاقىندا. سونىمەن ماسەلەنىڭ مانىنە ءۇڭىلۋ ءۇشىن, كينو مەن كورەرمەن اراسىنداعى بىرنەشە كەدەرگىنى زەردەلەپ كوردىك.
قوعام • 08 قاڭتار, 2026
اق شاشتى قوعام: قارتايىپ بارا جاتقان ادامزات قايتسە امان قالادى؟
ادامزات جاڭا كەزەڭگە قادام باستى. بۇل حالىق سانىنىڭ ازايۋ ءداۋىرى. ءبىر قوزى تۋسا, ءبىر ءتۇپ جۋسان ارتىق شىعادى دەگەن تۇسىنىك بايىرعى تۇسىنىككە اينالىپ بارادى. ويلاپ قاراڭىز, جەر بەتىندەگى تۇرعىندار سانى XIV عاسىردان بەرى العاش رەت ىندەتتىڭ, سوعىستىڭ سالدارىنان ەمەس, بالالاردى دۇنيەگە اكەلۋدەن سانالى تۇردە باس تارتۋدىڭ ناتيجەسىندە كۇرت كەمىگەن. بۇل نەگە اپارادى؟ قوعامنىڭ قارتايۋىنا, جاستار مەن ەڭبەككە قابىلەتتى ادامداردىڭ تاپشىلىعىنا. بۇل دەموگرافيالىق قۇلدىراۋ ەكونوميكاعا, الەۋمەتتىك جۇيەلەرگە جانە جاھاندىق تەپە-تەڭدىككە وتە قاتتى ىقپال ەتەدى. وتباسىدان باستاپ, مەملەكەتتەرگە دەيىن سىن-قاتەردەن امان قالمايدى. ايتسە دە, دەپوپۋليزاتسيا ءداۋىرى ادامزاتتىڭ قۇردىمى دەۋدەن اۋلاقپىز, بىراق بۇل زامان – ءسىز بەن ءبىزدىڭ بولاشاعىمىزدى قايتا بايىپتايتىن ۋاقىت.
ەكونوميكا • 31 جەلتوقسان, 2025
جاڭا جىل الدىندا اقشانى قالاي جوسپارلاعان دۇرىس؟
جەلتوقسان ايى – جىلدىڭ ەڭ شىعىندى كەزەڭى. سىيلىق, مەرەكەلىك داستارحان, باسقوسۋلار, جول ءجۇرۋ مەن دەمالىس وتباسى بيۋدجەتىنە سالماق تۇسىرەدى. ءدال وسى ۋاقىتتا ادامدار ويلانباي اقشا جۇمساپ, قاجەتسىز نەسيە الىپ نەمەسە الاياقتاردىڭ قۇربانى بولادى. سوندىقتان بيۋدجەتتىك بەرەكەنى ساقتاي وتىرىپ, مەرەكەنى لايىق دەڭگەيدە اتاپ وتۋگە قاجەت چەك-ءليستتى دايىنداپ كوردىك.
ادەبيەت • 30 جەلتوقسان, 2025
شىعارماشىلىق زەرتحانا: ايت-مان نە ايتقىسى كەلەدى؟
كوركەم شىعارمانى ءتۇسىنىپ وقۋ – ونى جازۋعا كەتكەن ەڭبەكپەن پارا-پار ۇدەرىس. اۆتور بەينەلەپ وتىرعان ءومىر ءوزىنىڭ دە ساناسىندا جاڭعىرىپ, ءوزى دە سول ءومىردىڭ بولشەگىنە اينالۋى ءۇشىن وقىرمان دا ساناسىنا سالماق ءتۇسىرۋى قاجەت. «مەنى قىزىقتىر», «نە ايتقىڭ كەلگەنىڭدى ءتۇسىندىر» دەيتىن ادامدار گوگولدىڭ سيقىرشى كەيىپكەرى پاتسيۋكتىڭ تاماق ىشكەنىن ەسكە تۇسىرەدى. ول بۇعان كەلگەندە مۇلدە قينالمايتىن. ونىڭ الدىندا ءبىر تارەلكە ۆارەنيك پەن قايماق تۇراتىن. الگى ۆارەنيكتەر سيقىردىڭ كۇشىمەن ءوزى كوتەرىلىپ, قايماققا كۇمپ ەتىپ الىپ پاتسيۋكتىڭ اۋزىنا قاراي اعىلا بەرەتىن. بىراق وقۋ پروتسەسى پاتسيۋكتىڭ تۇسكى اسىنا تۇك تە ۇقسامايتىن قۇبىلىس. مۇندا ەشقانداي سيقىر يدەيانى قارا ءسوزدىڭ قايماعىنا ماتىرىپ اسقازانىڭا جونەلتپەيدى. شىعارمانى وقۋ ناتيجەلى بولۋى ءۇشىن وقىرمان ءوزى ەڭبەك ەتۋى كەرەك, ءارى ەشقانداي عاجايىپ ونى بۇل جۇمىستان بوساتا المايدى. ماتىندەگى كۇردەلى سوزدەردى تۇسىنۋدەن بولەك, ونداعى ءماندى قابىلداي الۋ ءۇشىن وقىرمان دا شىعارماشىلىق ەڭبەككە ارالاسۋ قاجەت.
قوعام • 27 جەلتوقسان, 2025
الەۋمەتتىك ماسىلدىقتىڭ ءمانى نەدە؟
مەملەكەت اعزاسى – قوعام, ال ونىڭ ءاربىر جاسۋشاسى – ادام. جەكە ادامنىڭ بولمىسىنداعى جاقسى-جامان قاسيەتتەر قوعامنىڭ دا احۋالىنان حابار بەرەدى. ادام بويىنداعى جالقاۋلىق, توعىشارلىق, ماسىلدىق سياقتى مىنەز كەسەلدەرى حالىق ساناسىنا دا ءسىڭىپ, بۇگىندە رۋحاني دەرتتىڭ ايقىن بەلگىلەرىنە اينالدى. عىلىم تىلىندە مۇنداي قۇبىلىس «الەۋمەتتىك پارازيتيزم» دەپ اتالادى.
ءبىلىم • 26 جەلتوقسان, 2025
انتيكادان استاناعا دەيىن: كىتاپحانالار قالاي جاڭارتىلىپ جاتىر؟
ادامزات تاريحىنا ۇڭىلسەك تانىم ۇدەرىسى جىلدان-جىلعا كۇردەلەنە بەرگەنىن بايقايمىز. ونى «ەكىنشى تابيعاتتان», ياعني ادام جاساعان مادەني نىسانداردان انىق اڭعارۋعا بولادى. كەزىندە بىرقاتار سورە, پارتا, ورىندىق بولسا, ول بولمە وپ-وڭاي «كىتاپحانا» اتانا بەرەتىن. ول ۋاقىتتا كىتاپحانانىڭ باستى مىندەتى كىتاپتى ساقتاۋ, ال وقىرماندىكى ونى وقۋمەن عانا شەكتەلەتىن. بۇل تۇسىنىك بۇگىن تۇبەگەيلى وزگەردى. قازىر ادام اقپاراتقا ەمەس, كەڭىستىككە ءزارۋ. العان ءبىلىمىن بولىسەتىن, پىكىر الماساتىن جەر ىزدەيدى. شىعارماشىلىق ورتاعا ەنگىسى كەلەدى. سايىپ كەلگەندە ىشكى الەمىن رەتكە كەلتىرەتىن مەكەنگە مۇقتاج. وسى سۇرانىس كىتاپحانانىڭ مازمۇنىن كەڭەيتتى. ول ەندى جاي عانا كىتاپ ساقتايتىن ورىن ەمەس, الەۋمەتتىك, مادەني, زياتكەرلىك ۇدەرىستەر توعىساتىن ءتىرى اعزاعا اينالدى.
قوعام • 25 جەلتوقسان, 2025
كەلەر كۇننەن ءۇمىت ەتىپ, جاڭا جىلدان جارىلقاۋ كۇتۋ – ادامزات تابيعاتىندا ەجەلدەن بار ءۇردىس. ونى تەك ءار حالىق ءوز دۇنيەتانىمىنا, عۇرپىنا ساي جاسايدى. ماسەلەن, ءبىزدىڭ زامانىمىزداعى تاريحي جادىگەرلەردى ساناماعاندا, جاڭا جىلدى تويلاۋ تۋرالى دەرەكتەر ەجەگى مەسوپوتاميا مەن مىسىر ەسكەرتكىشتەرىندە ساقتالعان. ال ءسىز بەن ءبىزدىڭ كوزىمىز ۇيرەنگەن جاڭا جىل فورماتى قالاي قالىپتاستى؟ شىرشا اعاشىنىڭ سيمۆولدىق ءمانى قانداي؟ زەردەلەپ كوردىك.
تۇلعا • 24 جەلتوقسان, 2025
2025 جىلى قانداي تۇلعالارمەن قوش ايتىستىق؟
دۇنيەنىڭ باسى – سايران, اياعى – ويران. تاۋداي تۇلعالارىن باقيعا جونەلتكەن حالقىمىز جىلان جىلىن جىلاپ اياقتاپ وتىر. كۇنى كەشە قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, حالىق ءارتىسى ءاسانالى ءاشىموۆتى جەر قوينىنا تاپسىردىق. وتكەنگە سالاۋات ايتىپ, 2025 جىلى مارقۇم بولعان ارداقتىلاردى ەسكە تۇسىرەيىك.
ەكونوميكا • 17 جەلتوقسان, 2025
تاۋ-كەن ءىسىنىڭ دامۋىنا نە كەدەرگى؟
ەلىمىزدە گەولوگيالىق بارلاۋ سالاسى كۇردەلى كەزەڭگە اياق باستى. ەل ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى ۇستىندارىنىڭ ءبىرى سانالاتىن بۇل باعىتتا جۇيەلى رەفورمالار مەن اۋقىمدى ينۆەستيتسياسىز العا جىلجۋ قيىن, دەپ جازادى Egemen.kz.
قوعام • 28 قاراشا, 2025
بالانى كيبەرشابۋىلدان قالاي قورعايمىز؟
تسيفرلى تەحنولوگيالاردىڭ كەرنەۋى كۇننەن كۇنگە كۇشەيىپ بارادى. بۇل زاماندا ينتەرنەت – اقپارات الۋ كوزى عانا ەمەس, ءومىر ءسۇرۋ كەڭىستىگىنە اينالىپ ۇلگەرگەن. بالالار وسى كەڭىستىكتە ءوسىپ كەلەدى. وينايدى, ءبىلىم الادى, دوستاسادى, رەنجىسەدى, ءبارى دە – ونلاين. الايدا تەحنولوگيانىڭ بەرەتىن مۇمكىندىكتەرىمەن قاتار, ودان كەلەتىن قاۋىپ تە جوق ەمەس. الگوريتم جۇيەسى ادامنىڭ جاس ەرەكشەلىگىن تولىق اجىراتاتىن دەڭگەيگە جەتكەن جوق, ال تسيفرلى پلاتفورمالار جاسوسپىرىمدەردى مانيپۋلياتسيادان, اگرەسسيادان, ءتىپتى قىلمىسكەرلەردەن قورعاۋعا كەلگەندە قاۋقارسىز.
