الەم مويىنداعان كينولار نەگە كورەرمەنسىز قالادى؟

فەستيۆال كينوسى مەن پروكات اراسىنداعى الشاقتىق

فەستيۆالدىك كينونىڭ تابيعاتى جاپپاي تۇتىنۋعا ەمەس, كوركەم ويدىڭ تەرەڭدىگىنە, اۆتورلىق كوزقاراستىڭ دەربەستىگىنە نەگىزدەلەدى. مۇنداي فيلمدەر وقيعانى تىكەلەي بايانداپ, دايىن ماعىنا ۇسىنۋدان گورى, فورما, پاۋزا, بەينە جانە ۇنسىزدىك ارقىلى كورەرمەن ساناسىندا سۇراق تۋعىزۋدى ماقسات ەتەدى. سوندىقتان ول تەز اسەر بەرەتىن ەموتسياعا ەمەس, ۇزاق ويلانۋعا, ىشكى تولعانىسقا جەتەلەيدى. ال كەڭ پروكات جۇيەسى كوبىنە دراماتۋرگياسى انىق, قارقىنى جىلدام, ەموتسيانى بىردەن جەتكىزەتىن ونىمگە باسىمدىق بەرەدى. وسى ايىرماشىلىق فەستيۆالدىك كينو مەن جاپپاي كورەرمەن اراسىنداعى العاشقى كەدەرگىنى قالىپتاستىرادى.

«فەستيۆالدىك كينو – كوڭىل كوتەرەتىن كونتەنت ەمەس, بۇل بىرەگەي تۋىندى. ول كورەرمەن كوڭىلىنە ساۋال تاستايدى, سويتە وتىرىپ وعان جاۋاپ ىزدەۋگە ۇمتىلدىرادى», دەيدى كينوسىنشى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ايبارشا بوجەەۆا.

وسى تۇرعىدان العاندا, كينوفەستيۆال تەك فيلم كورسەتىلەتىن الاڭ ەمەس, اۆتورلىق ويدى ساقتاپ قالۋعا, جاڭا ەسىمدەردى تانىتۋعا باعىتتالعان مادەني ينستيتۋت رەتىندە كورىنەدى. فەستيۆالدەر كورەرمەندى بىردەن كوپتەپ جيناۋدى ەمەس, كينوعا دەگەن سەنىمدى, ويلى قاۋىم قالىپتاستىرۋدى كوزدەيدى. بۇل – جاپپاي پروكات لوگيكاسىنان وزگەشە, ۇزاق مەرزىمدى مادەني ميسسيا. وسى ميسسيانىڭ ءمانىن Raindance كينوفەستيۆالىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ەلليوت گروۋۆ بىلاي تۇسىندىرەدى:

«تابىستى كينوفەستيۆالدە جۇمىس ىستەۋ ادامعا ەرەكشە جىگەر بەرەدى. تاڭەرتەڭ توسەكتەن تۇرىپ, قۇلشىنىسپەن جۇمىسقا اسىقتىراتىن باستى سەزىم – بۇكىل كوماندا بولىپ الەمدى ءسال دە بولسا جاقسارتۋعا ۇلەس قوسىپ جاتىرمىز دەگەن سەنىم. ءبىزدىڭ ۇجىمنىڭ ءبىر بولىگى فەستيۆالگە كەلىپ تۇسكەن فيلمدەردى سۇزگىدەن وتكىزەدى. ەكىنشى بولىگى ولاردى تانىتۋ مەن تاراتۋ جولدارىن ويلاستىرادى. مەن فەستيۆالدى باستاعاندا, ءاربىر تاس پەن ءاربىر جاپىراقتىڭ استىندا بۇكىل الەمگە ايتۋعا تۇرارلىق تالانت بار دەپ ءبىلدىم. ول سەنىمىم بۇگىن دە وزگەرگەن جوق. دارىندى جاڭا ەسىمگە كەرەگى – از عانا نازار مەن جىگەر بەرەتىن بىرنەشە اۋىز ءسوز. ءدال وسى ۇستانىم مەنى 1998 جىلى بريتاندىق تاۋەلسىز كينو ماراپاتتارىن قۇرۋعا جەتەلەدى».

ءيا, مۇحتار شاحانوۆ ايتپاۋشى ما ەدى:

ء«بىر جاس دارىن كوتەرىلسە مىنبەگە,
جۇرت تۇسىنبەي قالماسا ەكەن دەپ تۇرام».

كينونىڭ باسەكەلەستەرى كوپ

بۇگىنگى كينو تەك ءوز ىشىندەگى باسەكەمەن شەكتەلىپ وتىرعان جوق. ول ويىن يندۋسترياسىمەن, ۆەب-سەريالدارمەن, ستريمينگ پلاتفورمالارىمەن جانە سان الۋان جاڭا مەديا ونىمدەرمەن ءبىر الاڭدا كورەرمەن نازارىن بولىسۋگە ءماجبۇر. قاراپايىم كورەرمەننىڭ ۋاقىتى دا, نازارى دا شەكتەۋلى. سوندىقتان سول نازاردى ۇستاپ قالا الاتىن فيلمگە ەڭ الدىمەن تارتىمدى, شىمىر ستسەناري كەرەك. الايدا ءدال وسى تۇستا كينو وندىرىسىندەگى ەڭ ءالسىز تۇس كوزگە تۇسەدى. دارىندى ستسەناريستەر مەن تاجىريبەلى رەداكتورلار ءالى كۇنگە دەيىن ەڭبەگىنە ساي اقى الا الماي كەلەدى. سونىڭ سالدارىنان قابىلەتتى قالامگەرلەر كينوعا ەمەس, تابىسى جوعارى ويىن يندۋسترياسىنا, جارناماعا نەمەسە ونلاين-سەريالدار جاساۋعا بەت بۇرىپ جاتىر.

ء«ابىلدىڭ» قابىلى كىم؟

ماسەلەن, ەلزات ەسكەندىردىڭ رەجيسسەرلىگىمەن تۇسىرىلگەن ء«ابىل» تولىقمەتراجدى كوركەم ءفيلمىن الايىق.

قاڭتاردىڭ 10-18-ءى ارالىعىندا Dhaka International Film Festival اياسىندا وتكەن بايقاۋدا ءفيلمنىڭ قويۋشى-وپەراتورى يولانتا دىلەۆسكا «ۇزدىك قويۋشى-وپەراتور», ال باستى ءرولدى سومداعان ەرلان تولەۋتاي «ۇزدىك اكتەر» اتالىمدارىنا يە بولدى. 

بيىل 24-رەت ۇيىمداستىرىلعان داككا حالىقارالىق كينوفەستيۆالى – بانگلادەشتەگى ەڭ ءىرى ءارى بەدەلدى كينو الاڭدارىنىڭ ءبىرى. بايقاۋدىڭ قازىلار القاسىنا نورۆەگيالىق كينوپروديۋسەر ينگريد ليلل حيوگتۋن, يتاليالىق پروديۋسەر ءارى ديستريبيۋتور ليديا گەنچي, بانگلادەشتىك بەلگىلى اكتريسا سايەدا تۋحين ارا كاريم, جاپونيالىق رەجيسسەر ماساحيرو وتو, تۇركيالىق رەجيسسەر رەيس چەليك ەندى. كونكۋرستىق باعدارلامادا قىتاي, يران, ءۇندىستان, قىرعىزستان جانە وزگە دە ەلدەردىڭ فيلمدەرى باق سىنادى.

ء«ابىلدىڭ» كەزەكتى جۇلدەسىنە ءارى ءفيلمنىڭ الەمدىك كورەرمەن كەڭىستىگىندەگى اۋقىمىنىڭ كەڭەيىپ جاتقانىنا بەك قۋانىشتىمىز», دەيدى رەجيسسەر.

فيلم حح عاسىر سوڭىنداعى وتپەلى كەزەڭدى ارقاۋ ەتەدى. كەڭەس جۇيەسى كۇيرەپ, كولحوز بەن سوۆحوز تاراعان, مەنشىك قايتا بولىنگەن, قوعامنىڭ ىرگەسى بوساپ تۇرعان تۇستاعى قازاق اۋىلىنىڭ كۇيى سۋرەتتەلەدى. ء«ابىل» جەكە ادامنىڭ تاعدىرى ارقىلى تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ پسيحولوگيالىق احۋالىن اشادى. ءوز جەرىندە وگەي كۇي كەشكەن جۇرتتىڭ كۇيزەلىسى, قۇندىلىقتاردىڭ كۇيرەۋى, سوتسياليزمنەن كاپيتاليزمگە ءوتۋ كەزىندەگى ەكىۇداي سەزىم, ادام ءومىرىنىڭ ارزانداۋى مەن ادىلەتسىزدىكتىڭ بەلەڭ الۋى – ءفيلمنىڭ ىشكى وزەگىنە اينالعان. ۇلكەن تاريحي وزگەرىستەر اياسىنداعى قاراپايىم ادامنىڭ ءۇنسىز قاسىرەتى كورەرمەنگە تۋرا ۇرانمەن ەمەس, ىشكى دراماتيزم ارقىلى جەتەدى.

رەجيسسەر ەلزات ەسكەندىردىڭ پايىمداۋىنشا, بۇل – كەزدەيسوق تاڭدالعان تاقىرىپ ەمەس, ونەرگە دەگەن كوزقاراستىڭ ناتيجەسى.

«كينو دەگەنىمىز – ەڭ الدىمەن ونەر. ال ونەر – كوركەمدىك, كونتسەپتسيا جانە تەرەڭدىكتىڭ توعىسۋى. ونىڭ ەڭ باستى تىرەگى – گۋمانيزم, ادامنىڭ جانى مەن جۇرەگى, قاقى مەن قۇقى. فرانتسۋزدار كينونى كوركەم ادەبيەت دەڭگەيىندە قابىلداۋدى ۇيرەندى. ولار كينونى قىزىقشىلىق ءۇشىن ەمەس, ويدىڭ ونەرى رەتىندە تانىدى. بۇل جولدا ۇزاق كۇرەس ءجۇردى. جەكەلەگەن تۇلعالاردىڭ ىقپالىمەن باستالعان ىزدەنىس كەيىن ينستيتۋتسيونالدىق سيپات الدى. ينستيتۋتتار كينونىڭ ونەر رەتىندەگى الەۋەتىن كوتەردى», دەيدى رەجيسسەر.

وقي وتىرىڭىز: 2026 جىلى قانداي تاقىرىپتاردا كينو تۇسىرۋگە بولادى؟

«فەستيۆالدىك كينو – كينوتەاتر ءۇشىن شىعىن»

بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاڭالىق بولىپ قانا جاريالانىپ جۇرگەن ء«ابىل» سەكىلدى فيلمدەر وتە كوپ. ال ولاردىڭ كورسەتىلۋىنە كينوتەاترلاردىڭ ىقىلاسى بەك كەرەك نارسە. بىراق ولاردىڭ دا ىجداعاتى اسىپ-تاسىپ بارا جاتقان جوق. كينوتەاتر وكىلدەرى بۇل ماسەلەنى ەڭ اۋەلى ەكونوميكالىق تۇرعىدان قاراستىرادى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, فەستيۆالدىك فيلمدەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىق بىردەن قالىپتاسپايدى, ال كينوتەاتر جۇمىسى كورەرمەن سانى مەن زال تولىمىنا تىكەلەي تاۋەلدى. 

«كينوتەاتر – مادەني كەڭىستىك قانا ەمەس, كۇندەلىكتى جۇمىس ىستەپ تۇرعان بيزنەس. ءبىز رەپەرتۋاردى جاساعاندا كورەرمەن سۇرانىسىن ەسكەرۋگە ءماجبۇرمىز. فەستيۆالدىك فيلمدەر ساپاسىز بولعاندىقتان ەمەس, ولاردى كورۋگە دايىن اۋديتوريا از بولعاندىقتان كەڭ پروكاتقا بىردەن شىعا المايدى. مۇنداي فيلمدەرگە ارنايى ۋاقىت, ارنايى زال جانە الدىن الا جۇمىس قاجەت. ەگەر كورەرمەنمەن جۇيەلى بايلانىس بولماسا, زال بوس قالادى. ال بوس زال – كينوتەاتر ءۇشىن شىعىن», دەيدى كينوتەاتر جەلىلەرىنىڭ قىزمەتكەرى. 

بەيداۋا بيۋروكراتيا

وسى تۇستا كورەرمەن سانى عانا ەمەس,  بيۋروكراتيا, ماركەتينگ ءتاسىلى جانە ينۆەستيتسيانىڭ قايتارىمى سەكىلدى فاكتورلار اسەر ەتەتىنى داۋسىز. جوعارىدا پىكىرىن بىلدىرگەن رەجيسسەر ەلليوت گروۋۆ وسى تۋرالى تاعى ءبىر تۇشىمدى ويلارى بار.

ونىڭ پىكىرىنشە, بيۋروكراتيا – كينو سالاسىنا عانا ءتان ەمەس, بۇكىل الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جۇيەنىڭ اجىراماس بولىگى. ودان قاشىپ قۇتىلۋ مۇمكىن ەمەس.

«قاي مەكەمەمەن, قاي ۇيىممەن جۇمىس ىستەسەڭىز دە, بەلگىلى ءبىر راسىمدەر مەن شەكتەۋلەرگە تاپ بولاسىز. مۇنداي جاعدايدا كينوگەردىڭ الدىندا ءۇش-اق تاڭداۋ بار: ءۇنسىز كونە سالۋ, اشىق قارسىلاسۋ نەمەسە سول جۇيەمەن جۇمىس ىستەۋدى ۇيرەنۋ. ال بارىنەن قيىنى – قاشان ىمىراعا كەلىپ, قاشان قارسى تۇرۋ كەرەگىن اجىراتا الماۋ. ويتكەنى ءبىر مەزەتتە ەكەۋىن قاتار جاساۋ مۇمكىن ەمەس», دەيدى ول.

ەلليوت گروۋۆ كينونىڭ كورەرمەنگە جەتپەۋىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبىن ماركەتينگكە دەگەن قاتە كوزقاراستان كورەدى. كوپ جاعدايدا فيلم تۇسىرۋگە جانە ونى پروكاتقا شىعارۋعا بار كۇش جۇمسالادى دا, كورسەتىلىم اياقتالعان سوڭ جارناما مەن ناسيحات تا بىرگە توقتايدى. كامپانيالىق ويلاۋ وسىلايشا ءفيلمنىڭ عۇمىرىن قىسقارتادى.

ال شىن مانىندە, ءفيلمدى شىعارۋ – قىسقا مەرزىمدى ناۋقان ەمەس, ۇزاق ۋاقىتقا ارنالعان كورەرمەن قالىپتاستىرۋدىڭ باستاۋى. رەجيسسەردىڭ ءار ءفيلمى ءبىر-بىرىنەن وقشاۋ تۇرماي, ورتاق ماقساتقا قىزمەت ەتۋى ءتيىس. بۇل ماقساتقا جەتۋدىڭ باستى جولى – مىقتى ستسەناري مەن تۇراقتى اۋديتوريا.

ول ۇلىبريتانيادا كەن لوۋچ, شەين مەدوۋز, كريستوفەر نولان, مايك لي سەكىلدى رەجيسسەرلەردىڭ, ال اقش-تا كۆەنتين تارانتينونىڭ وسى جولدى سانالى تۇردە تاڭداعانىن اتاپ وتەدى. ولار ءار ءفيلمدى جەكە ءونىم رەتىندە ەمەس, ءوز كورەرمەنىمەن ۇزاق بايلانىس ورناتاتىن تۇتاس دۇنيەنىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە قارايدى. الايدا مۇنداي ويلاۋ جۇيەسى كينوگەرلەر اراسىندا ءالى دە كەڭ تارالا قويعان جوق. 

وقي وتىرىڭىز: كينويندۋستريانىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسى قانداي؟

گروۋۆتىڭ ايتۋىنشا, تاعى ءبىر كەڭ تارالعان قاتە تۇسىنىك – «جاقسى فيلم تۇسىرسەك, كورەرمەن ءوزى-اق كەلەدى» دەگەن سەنىم. ول مۇنى ەڭ قاۋىپتى يلليۋزيالاردىڭ ءبىرى سانايدى. سەبەبى ءفيلمدى كورۋدەن بولەك, ونى ساتىپ الۋ, جالعا الۋ – بولەك پروتسەسس. ال رەجيسسەر فيلم ءتۇسىردى دەلىك. سول ءفيلمدى كورەرمەنگە جەتكىزىپ, كينوعا اينالدىراتىن – ديستريبۋتسيا. بۇگىندە فيلم جازىپ, قارجىلاندىرىپ, ءتۇسىرىپ بولعان سوڭ ديستريبيۋتورلاردىڭ وزدىگىنەن ەسىك قاعاتىن زامانى وتكەن. ەگەر رەجيسسەردىڭ اتى, تاجىريبەسى جانە ءوز ماركەتينگ ستراتەگياسى بولماسا, ءفيلمنىڭ تاعدىرى فەستيۆال شەڭبەرىندە قالىپ قويۋى ابدەن مۇمكىن.

اقىرىندا, ماسەلە ينۆەستيتسيانىڭ قايتارىمىنا تىرەلەدى. ينۆەستور ءۇشىن كينو – ونەر عانا ەمەس, قارجى سالىمى. ال سوڭعى جىلدارى كوپتەگەن تاۋەلسىز فيلمدەر بۇل سەنىمدى اقتاي الماي وتىر. دارىندى ادامدار ءوز ويىن ەركىن ايتىپ, ونى تاراتۋعا قاجەتتى رەسۋرسقا يە بولمايىنشا, كينو سالاسىنداعى تابىس ورتاشا دەڭگەيدەن اسپايدى.