ميراس • 04 قىركۇيەك, 2024
ەجەلگى كوشپەلىلەردىڭ جاۋىنگەرلىك ونەرىن زەرتتەگەن ورىس عالىمى ا.ي.مازاەۆ جانە موڭعول وقىمىستىسى و.نامناندورجىلاردىڭ ەڭبەگىندە ەرتەدەگى عۇن, ساق داۋىرىندە ەل ىشىندەگى مەرگەندەردى سىنايتىن: تەڭگە اتۋ, جەبە جارىستىرۋ نەمەسە وق وزدىرۋ, كەرگەن تەرى اتۋ (سارانپاي), جالاۋ اتۋ, سۇر (قايىس) اتۋ دەگەن سايىس تۇرلەرى بولعان دەپ جازادى.
جادىگەر • 29 تامىز, 2024
ەجەلگى تۇرىكتەر قونىستانعان ولكەنىڭ ءبىرى – قازىرگى باي-ولكە دالاسى. 2009 جىلى موڭعوليا عىلىم اكادەمياسى «تۇركىتانۋ» ورتالىعى ازىرلەپ, ۇلانباتىر قالاسىندا جارىق كورگەن «باي-ولكە ايماق تەرريتورياسىنداعى تاريحي ەسكەرتكىشتەر» اتتى البوم-كىتاپقا اتالعان ولكەدەن تابىلعان 80-نەن استام ءارتۇرلى پوشىمداعى بالبال تىزىمگە الىنىپتى.
ميراس • 28 تامىز, 2024
قىرعىز حالقىنىڭ اتاقتى جىرى «ماناس» ەپوسىنىڭ ەكىنشى كىتابىنداعى «كوكەتايدىڭ اسى» اتتى بولىمدە: «جايساڭبايدىڭ ماڭع ۇلى, تۇيە ۇستىنەن وق اتتى, كۇركىرەتە بوراتتى, تۇيە مىلتىق كۇركىرەپ, جاۋعان وققا بەتتەمەي, نەسقارانىڭ اسكەرى, جوسىپ بەردى دۇركىرەپ...» دەيتىن جولدار بار. سول سياقتى قازاقتىڭ ۇلكەن اقىنى ءىلياس جانسۇگىروۆ «كۇيشى» پوەماسىندا: «ات سايلاپ, قىلىش قايراپ, سارباز ەرلەر, زەڭبىرەك اتانعا ارتقان نايزاگەرلەر, جارقىلداپ سىبىزعىلى كۇي تارتقانداي, الاتاۋ بەرىك قورعان جۇماق جەرلەر» دەپ جىرلاعان ەكەن. سول سياقتى اكادەميك الكەي مارعۇلان ەرتەدە قازاقتار جاۋعا قارسى تۇيە مىلتىق قولدانعانى تۋرالى دەرەك كەلتىرىپ (مارگۋلان, 1987. ت-1. 167-ب), بۇل قارۋلار قازىرگى تاڭدا ومبى قالاسىندا مۋزەيدە تۇر دەپتى.
تانىم • 27 تامىز, 2024
بۇرىنعى زاماندا اتالارىمىز ەل قورعاۋدىڭ قامى ءۇشىن ارقيلى جاۋىنگەرلىك جاتتىعۋلار جاسايتىن بولعان. سونىڭ ءبىرى ساربازداردىڭ – مەرگەندىك ونەرىن شىڭداۋ ءتاسىلى. مىسالى, كورنەكتى جازۋشى Iلياس ەسەنبەرلين «كوشپەندىلەر» تاريحي تريلوگياسىندا: «مەرگەندەر جامبى اتىپ, كەرىلگەن تەرى اتىپ سايىسقا ءتۇستى» دەپ جازادى.
جادىگەر • 22 تامىز, 2024
حالقىمىزدىڭ اۋىزەكى تۇرمىستىق سوزىندە «سىرگەلى تايىنشا» دەگەن تىركەس بار. مۇنداعى «تايىنشا» اتاۋىن ءبارىمىز بىلەمىز. ال كەلەسى ءسوز «سىرگە» حاقىندا ايتار بولساق, «قازاقتىڭ ەتنوگرافيالىق كاتەگوريالار, ۇعىمدار مەن اتاۋلاردىڭ ءداستۇرلى جۇيەسى» اتتى بەستومدىق ەنتسيكلوپەديانىڭ ءتورتىنشى تومىنىڭ 308-بەتىندە: «سىرگە – ەنەسىن ەمۋگە مۇمكىندىك بەرمەۋ ءۇشىن ءتولىنىڭ تۇمسىعىنا تاعىلاتىن قۇرىلعى», دەگەن انىقتاما بەرىلىپتى.
ميراس • 21 تامىز, 2024
بۇل – قازاقتىڭ مەرگەندىك ونەرىنىڭ ءبىر ءتۇرى. سايىسقا تەك ناعىز سىنالعان مەرگەندەر قاتىساتىن بولعان. ويتكەنى الاقانداي تەڭگەنى اتىپ ءتۇسىرۋ ءۇشىن مەرگەن ۇزاق جىل جاتتىققان, ابدەن ىسىلعان, ساداق كوزدەۋدىڭ قىر-سىرىن جەتىك مەڭگەرگەن ءارى تەڭگە اتۋ كەزىندەگى اۋا رايىنىڭ قۇبىلىسىن, جەلدىڭ باعىتىن جانە اۋانىڭ ىلعالىن تاعى باسقا جاناما فاكتورلاردى تەرەڭ مەڭگەرگەن بولۋعا ءتيىس.
تانىم • 20 تامىز, 2024
قازاقتىڭ مەرگەندىك ونەرىندە وق وزدىرۋ نەمەسە جەبە جارىستىرۋ دەيتىن ءۇردىس بار. بۇل سايىستىڭ باستى قاعيداتى – جەبە نىسانعا تيۋ ماڭىزدى ەمەس, قارسىلاسىنان وعىن وزدىرۋ, ياعني جەبەسىن الىسقا قاداۋ باستى شارت. وسى سايىس ارقىلى كوشپەلى بابالارىمىز مەرگەندەردىڭ وعى جەتكەن قاشىقتىقتى ەسكە الا وتىرىپ, مەرگەندەر قوسىنىن جاساقتايتىن بولعان, ياعني 75 قۇلاشتىق, 100 قۇلاشتىق, 150 قۇلاشتىق, 200 قۇلاشتىق ء(بىر قۇلاش شامامەن 165-175 سم) ساداقشىلاردى ىرىكتەپ الىپ, مەرگەندەر شەبىن جاياتىن بولعان.
جادىگەر • 15 تامىز, 2024
دومبىرا – حالقىمىزدىڭ ءتول مۇراسى, عاسىرلار بويى قازاقتىڭ مۇڭى مەن شەرىن تارقاتىپ, كوڭىلىن جەڭىسىنە شارىقتاتىپ, جەڭىلىسىندە دەمەگەن, ارمانىن اسقاقتاتىپ, ورىستەتكەن اسپابى. مىسالى, قارا ولەڭدە «دومبىرام ەكى ىشەكتى, بەتىڭ قاقپاق, وزىڭە پەرنە بايلاپ ىشەك تاقپاق, باسىڭا ۇكى قاداپ جەلپىلدەتىپ, قىزىعى – كۇمبىرلەتىپ قولمەن قاقپاق», دەپ سيپاتتايدى.
تالبەسىك • 12 تامىز, 2024
تۇرىمتاي (Falco columbarius) – سۇڭقارتەكتەستەر توبىنا جاتاتىن ءوز الدىنا دارا تۇقىم. ونىڭ جاراتىلىس ءتۇرى يتەلگى مەن سۇڭقارعا ۇقسايدى. ايىرماشىلىعى – ولاردان دەنە-تۇرپاتى كىشى, جاعالتايمەن شامالاس. ءتۇس-رەڭى جاعىنان: اق, قۇبا, قىزىل شۇبار بولىپ ۇشكە بولىنەدى.
جادىگەر • 09 تامىز, 2024
قازاقتان شىققان عۇلاما, قازاق كسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ءھام تۇڭعىش پرەزيدەنتى, مينەرالوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى قانىش ساتباەۆتىڭ دومبىراسى الماتى قالاسىنداعى مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەي قورىندا «كپ 16730/1» رەتتىك نومىرمەن ساقتاۋلى تۇر.
