پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بەس ينستيتۋتتىق رەفورماسىنىڭ «ەسەپ بەرەتىن مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋ» اتتى بەسىنشى باعىتىن داريعا نازارباەۆا باسقاراتىن جۇمىس توبى ازىرلەگەن زاڭدار ىسكە اسىرۋعا ءتيىستى بولاتىن. وسى «100 ناقتى قادامنىڭ» ىشىندەگى 94, 95, 96-قادامداردى ىسكە اسىرۋ تەتىكتەرىن قامتاماسىز ەتەتىن «اقپاراتقا قول جەتكىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەگەن جۇمىس توبىن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ باسقاردى. ءبىز دەپۋتاتتان وسى زاڭ تۋرالى ايتىپ بەرۋىن سۇراپ اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– ماۋلەن ساعاتحان ۇلى, الدىمەن ەلىمىزدە دەموكراتيالىق جۇيە قۇرۋ ۇدەرىسىن جاڭعىرتا تۇسەتىن «اقپاراتقا قول جەتكىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ بارىسىنداعى جۇمىستارىڭىزعا توقتالىپ وتسەڭىز.
– پرەزيدەنتتىڭ «ەسەپ بەرەتىن مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋ» اتتى بەسىنشى رەفورماسىن ىسكە اسىرۋدىڭ 94, 95 جانە 96-قادامدارى «اشىق ۇكىمەت» اتتى باستامانى قازاقستانعا ەنگىزۋگە باعىتتالعان. ءبىز «اقپاراتقا قول جەتكىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ بارىسىندا كوپتەگەن مەملەكەتتەردىڭ ءتاجىريبەسىن زەرتتەدىك. ويتكەنى, مۇنداي زاڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزگە عانا ەمەس, دەموكراتيالىق باعىتتى ۇستانعان بارلىق ەلدەرگە دە ءتان. شەتەلدىكتەردىڭ وتكەن جولدارىن, تاجىريبەلەرىن ءبىلۋ – وتە ماڭىزدى. سونداي-اق, ءبىز ولاردىڭ زاڭ جاساۋ باعىتىندا ەڭبەكتەنەتىن ماماندارىنىڭ, ساراپشىلارىنىڭ پىكىرلەرىن دە تىڭدادىق, ولاردىڭ اراسىنان بىرنەشە كەڭەسشى الدىق. اسىرەسە, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنا (ەىدۇ) مۇشە مەملەكەتتەردىڭ تاجىريبەلەرىن قاراستىردىق. سونىڭ ىشىندە ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, اقش, رەسەي مەملەكەتتەرىنىڭ وسىنداي زاڭىن زەرتتەپ, تاجىريبەلەرىن ەسكەردىك. سونداي-اق, ەقىۇ, ەىدۇ جانە حالىقارالىق جۋرناليستەر ۇيىمىمەن دە وسى زاڭنىڭ توڭىرەگىندە پىكىر الماستىق.
شەتەلدىكتەردىڭ تاجىريبەسىمەن قاتار, ءوز ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ ءتارتىبىندە, ساياسي جۇيەسىندە شەتەلدىكتەرگە ۇقسامايتىن, ءوزىمىزدە عانا قالىپتاسقان كەيبىر ەرەكشەلىكتەرى بار ەكەنىن دە ەسكەردىك. زەرتتەۋلەردىڭ ءناتيجەسىندە وسى زاڭ بويىنشا وزىمىزگە قولايلى وزىق مەحانيزمدەردى تابۋعا تىرىستىق. ايتا كەتەتىن جايت, بۇل زاڭ جوباسىن دايىنداۋعا ماجىلىستەگى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ فراكتسياسى باستاماشى بولىپ, ونى ازىرلەۋدى بىزگە جۇكتەدى. زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ بارىسىندا دەپۋتاتتارمەن قاتار, ءبىز ۇكىمەتتەن دە, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار قاتارىنان دا ماماندار تارتتىق. سوندىقتان, بۇل زاڭ كوپپەن كەلىسىلىپ, بارلىق پىكىرلەر مەن ۇسىنىستار ەسكەرىلىپ, تولىققاندى بولىپ تۋعان زاڭ دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار.
– «كەلىسىپ پىشكەن تون كەلتە بولماس» دەگەندەي, بارلىق تاراپتاردىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرى ەسكەرىلگەن ەكەن, ەندەشە ول حالقىمىزعا زور پايداسىن تيگىزەتىن زاڭ بولار دەگەن ۇمىتتەمىز. ەندى وسى زاڭنىڭ ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز.
– زاڭنىڭ ەڭ ءبىرىنشى ەرەكشەلىگى سول – وندا قانداي اقپاراتتاردى اشىق الۋعا مەملەكەت شەكتەۋ قويمايدى دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرىلىپ, ولاردىڭ ناقتى ءتىزىمى دە بەرىلگەن. سونىڭ ىشىندە ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن دەنساۋلىعىنا قاتەر توندىرەتىن توتەنشە جاعدايلار مەن اپاتتار جانە ولاردىڭ سالدارلارى, سانيتاريانىڭ, دەموگرافيانىڭ, كوشى-قوننىڭ, ءبىلىم بەرۋدىڭ, مادەنيەتتىڭ, الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ, سونداي-اق قىلمىستىق احۋالدىڭ جاي-كۇيى, تەرروريزم اكتىلەرى, ەكولوگيانىڭ, ءورت قاۋىپسىزدىگىنىڭ جاي-كۇيى, سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق جانە رادياتسيالىق جاعداي, تاماق ءونىمدەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگى, جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارعا مەملەكەت بەرەتىن ارتىقشىلىقتار, وتەماقىلار مەن جەڭىلدىكتەر, ۇلتتىق بانكتىڭ التىن-ۆاليۋتا قورىنىڭ مولشەرى, مەملەكەتتىك قۇپيالاردان باسقا نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ ءماتىنى مەن ولاردىڭ جوبالارىن قامتيتىن اقپاراتتار جانە ت.ب. تۋرالى مالىمەتتەرگە ەشقانداي شەكتەۋ قويىلماي, ءبارى دە قولجەتىمدى بولدى. بۇل تىزبەنى بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ شەنەۋنىكتەرى اقپارات بەرۋدەن جالتارىپ, شىعارىپسالما جاۋاپ بەرمەس ءۇشىن ادەيى ناقتىلاپ جازدىق. زاڭنىڭ بۇل تالابى – ونىڭ نەگىزگى نورمالارىنىڭ ءبىرى.
وسى زاڭدا ءبىز نەگىزىنەن ەكى جاڭا ۇعىم ەنگىزدىك. ونىڭ ءبىرىنشىسى – «اقپارات پايدالانۋشىلار». بۇل اقپاراتتى سۇراتاتىن نەمەسە پايدالاناتىن بارلىق جەكە نەمەسە زاڭدى تۇلعالار. قاراپايىم ءتىلمەن ايتقاندا حالىقتىڭ بارلىق وكىلدەرى. ەكىنشىسى – «اقپارات يەلەنۋشىلەر». وعان مەملەكەتتىك ورگاندار, مەملەكەتتىك ۇيىمدار, مەكەمەلەر, كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ سۋبەكتىلەرى جاتادى. سونىمەن قاتار, مەملەكەت تاراپىنان قارجى الاتىن زاڭدى تۇلعالار مەملەكەتتەن الاتىن قارجىنىڭ پايدالانۋ ماسەلەلەرىنە بايلانىستى اقپاراتتى حالىققا شەكتەۋسىز بەرۋگە مىندەتتى. بىزدە تابيعي مونوپوليستەر بار ەكەنىن بىلەسىزدەر, سولاردىڭ باعانى قالاي قالىپتاستىرىپ جاتقانى تۋرالى اقپاراتتار دا سۇراعان حالىققا شەكتەۋسىز كورسەتىلۋى كەرەكتىگى زاڭدا جازىلدى.
وسى زاڭنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى سول, وندا اقپاراتقا قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ناقتى تاسىلدەرى ايتىلىپ, ولار سانامالاپ كورسەتىلدى. اتاپ ايتقاندا, اقپاراتتار سۇراۋ سالۋ بويىنشا, اقپارات يەلەنۋشىلەر ورنالاسقان ءۇي-جايلاردا جانە وسى ماقساتتاردا ءبولىنىپ بەرىلگەن وزگە دە ورىندارعا اقپاراتتى ورنالاستىرۋ ارقىلى بەرىلەدى. سونداي-اق, پارلامەنت پالاتالارى وتىرىستارىن, وبلىستاردىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ وكىلەتتى ورگاندارىنىڭ وتىرىستارىن, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جىل قورىتىندىلارى بويىنشا وتكىزىلەتىن القا وتىرىستارىن ينتەرنەت-رەسۋرستارىندا ونلاين رەجىمى ارقىلى اشىق كورسەتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى اقپاراتتار اشىق جەتكىزىلەدى.
زاڭ بويىنشا, بارلىق ورتالىق اتقارۋشى ورگاندار (قورعانىس مينيسترلىگىنەن باسقا) مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگان باسشىلارىنىڭ, اكىمدەردىڭ جانە ۇلتتىق جوعارى وقۋ ورىندارى باسشىلارىنىڭ ەسەپتەرىن تىڭداۋ مەن تالقىلاۋلار اشىق تۇردە وتكىزىلىپ, پايدالانۋشىنىڭ قالاۋىنشا اقپارات تولىعىمەن بەرىلەدى. سونىمەن قاتار, اقپاراتتار باق, اقپارات يەلەنۋشىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىنا, «ەلەكتروندى ۇكىمەت» ۆەب-پورتالىنىڭ ءتيىستى قۇرامداستارىنا ورنالاستىرۋ ارقىلى اشىق بولىپ, بارلىق پايدالانۋشىعا قولجەتىمدى بولادى.
– جاسىراتىنى جوق, ءبىزدىڭ كوپتەگەن زاڭدارىمىزدىڭ ىسكە اسىرۋ تەتىكتەرى ناقتى بەلگىلەنبەگەندىكتەن, ونىڭ ورىندالماي جاتاتىن كەزدەرى دە كەزدەسەدى. «اقپاراتقا قول جەتكىزۋ تۋرالى» زاڭ وسىنداي ولقىلىقتارعا جول بەرمەس پە ەكەن؟
– جوق, ءبىز ونداي دۇنيەلەردىڭ بولاتىنىن الدىن الا ەسكەرىپ, زاڭنىڭ جەمىسىن حالىق تولىعىمەن كورۋىن قامتاماسىز ەتتىك دەپ ايتا الامىن. اتاپ ايتقاندا, ءبىز اقپاراتقا قول جەتكىزۋدىڭ ناقتى تەتىكتەرىن شيراتىپ تۇرىپ جازدىق. راس, بىزدە كەيبىر زاڭداردىڭ ورىندالۋ تەتىكتەرى كورسەتىلمەگەندىكتەن, ونىڭ تالاپتارىنىڭ ورىندالۋىنا قول جەتكىزۋ قيىن بولىپ جاتادى. ءبىز سونداي ولقىلىقتاردى قايتالاماۋ جاعىن قاتاڭ تۇردە ەسكەردىك. مىسالى, ءبىر ازاماتىمىز مەملەكەتتىك ورگانعا اقپارات العىسى كەلىپ سۇراۋ بەرسە, وعان جاۋاپ قانشا كۇندە كەلۋى كەرەك, كىم جاۋاپتى, جاۋاپ قانداي تۇردە بەرىلۋى كەرەك, اۋىزشا نە سۇراۋعا بولادى, جازباشا سۇراۋلار قانداي تۇردە بولادى – ءبارى شيراتىلىپ, وسى زاڭنىڭ تالاپتارىندا قاراستىرىلدى.
سونىڭ ىشىندە اۋىزشا سۇراۋ سالۋشىعا اقپارات يەلەنۋشىلەردىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرى, پوشتالىق جانە ەلەكتروندى مەكەنجايى, انىقتاما قىزمەتتەرىنىڭ تەلەفوندارى, سونداي-اق ولاردىڭ باسشىلارى تۋرالى ءمالىمەتتەر, اشىق كونكۋرستىق ساۋدا-ساتتىقتار (اۋكتسيوندار, تەندەرلەر) وتكىزۋ ۋاقىتى مەن ورنى, بوس قىزمەتتىك ورىنداردى بىلە الاتىن تەلەفون ءنومىرلەرى جانە ت.ب. اقپاراتتاردىڭ بەرىلەتىندىگى ناقتى ايتىلدى. وسىعان دەيىن مۇنداي اقپاراتتاردى اۋىزشا سۇراعانعا كوبىنەسە ەشكىم جاۋاپ بەرمەيتىن. زاڭنىڭ 11-بابىندا وسى ماسەلەلەر تولىعىمەن قامتىلدى.
– «زامانىڭ تۇلكى بولسا, تازى بولىپ شال» دەگەندەي, ءبۇگىنگى جاستار ينتەرنەت-رەسۋرستاردى قالاي قولدانۋدى مەڭگەرىپ, ونىڭ سۇيەگىن شاعىپ, مايىن ىشەتىن بولىپ الدى. سوندىقتان, ينتەرنەت-رەسۋرستاردا اقپاراتتار ورنالاستىرۋدىڭ ماڭىزى زور. زاڭدا وسى ماسەلە ەسكەرىلدى مە؟
– البەتتە. زاڭنىڭ 16-بابىنا ءبىز وسى ينتەرنەت-رەسۋرستاردا اقپاراتتاردى قالاي ورنالاستىرۋ نورمالارىن تولىعىمەن كىرگىزدىك. وندا اقپارات يەلەنۋشىلەر مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ۇيىمدىق قۇرىلىمى مەن باسشىلارى تۋرالى مالىمەتتەردى, رەسمي جاڭالىقتاردى, الدا بولاتىن وقيعالاردىڭ كۇنتىزبەلەرىن, باسشىلارىنىڭ رەسمي سويلەگەن سوزدەرى مەن مالىمدەمەلەرىنىڭ ماتىندەرىن ۆەب-سايتقا ورنالاستىرۋعا مىندەتتى ەكەنى ايتىلدى. سونداي-اق, مەملەكەتتىك جانە سالالىق باعدارلامالار, تۇجىرىمدامالار مەن دوكترينالار, ايماقتاردى دامىتۋ جوسپارلارى, سالانى دامىتۋ ستراتەگيالارى جانە ت.ب. اشىق كورسەتۋ تالاپ ەتىلگەن. رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر, ۇلتتىق قور قاراجاتتارىنىڭ پايدالانىلۋى تۋرالى اقپاراتتار, نىسانالى جانە وزگە دە باعدارلامالارعا قاتىسۋ, ت.ب. تۋرالى اقپاراتتار بەرىلۋى نورمادا كورسەتىلگەن.
وسى زاڭدى دايىنداعان مامانداردىڭ ويىنشا, ينتەرنەت ارقىلى اقپارات بەرۋ الداعى ۋاقىتتا اقپاراتقا قولجەتىمدىلىكتىڭ نەگىزگى ءتاسىلدەرىنىڭ ءبىرى بولادى. سوندىقتان, ءبىز وسى نورمادا ءبارىن دە قامتۋعا تىرىستىق. سونىمەن قاتار, «ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ» ۆەب-پورتالىنا بايلانىستى ماسەلەلەر دە وسى زاڭعا كىرگىزىلدى. ونى «قازاقستاندىق نوۋ-حاۋ» دەپ ايتساق تا ارتىق بولمايدى دەپ ويلايمىن. «ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ» ۆەب-پورتالىندا ءتورت ىشكى پورتال بولادى. ونىڭ ءبىرىنشىسى اشىق دەرەكتەر, ەكىنشىسى اشىق بيۋدجەتتەر, ءۇشىنشىسى اشىق نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر جانە ءتورتىنشىسى مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ ينتەرنەت-پورتالدارى.
وسىنىڭ بىرىنشىسىنە بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ستاتيستيكاسى, ياعني ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك دەرەكتەرى شوعىرلاندىرىلىپ, ورنالاستىرىلاتىن بولادى. مىسالى, بىرەۋگە ەكونوميكالىق ماسەلەلەرگە بايلانىستى اقپاراتتار كەرەك بولسا, سونىڭ ءبارى ءبىر جەردەن تابىلادى. بۇل جۋرناليستەرگە عانا ەمەس, جەكە كاسىپپەن اينالىساتىن ازاماتتارىمىزعا جانە جالپى حالىققا دا ءتيىمدى بولادى دەپ ويلايمىز.
ەكىنشى, ۆەب-پورتالدا بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەرى جاريالانادى. سونىڭ ءىشىندە وبلىستىق, قالالىق, اۋداندىق اكىمدىكتەردىكى دە بار. جالپى, بيۋدجەتكە قاتىستى بارلىق مالىمەتتەر, قاراجاتتاردىڭ كىرىسى مەن شىعىسى بارىنشا اشىق بولۋى كەرەك. سونداي-اق, بيۋدجەت جوبالارى دا اشىق بولادى. وسى جوبالار بويىنشا حالىقتىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەر ايتۋىنا مۇمكىندىك بەرىلەدى. مىسالى, ءبىر جول سالۋ ماسەلەسى بويىنشا جوعارىدان جاسالعان جوبادان گورى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ۇسىنىسى ورىندى ءارى ءتيىمدى بولۋى مۇمكىن.
ءۇشىنشى ماسەلەگە كەلسەك, زاڭدى ازىرلەگەن بارلىق ماماندار بۇكىل نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ ءبىر جەرگە شوعىرلانعانىن قالايتىنىن ايتتى. سول ەسكەرىلىپ, زاڭدارمەن قاتار, ۇكىمەتتىڭ بارلىق قاۋلىلارى, اكىمدىكتەردىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق سيپاتى بار بارلىق قۇجاتتارى وسى پورتالعا ورنالاستىرىلاتىن بولادى. بۇل دا جۇرتتىڭ بارىنە ءتيىمدى بولادى دەپ ويلايمىز.
ءتورتىنشى, مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ ينتەرنەت-پورتالىندا باعا بەرۋ جۇيەلەرى تۋرالى اقپاراتتار ورنالاستىرىلادى. سونىمەن قاتار, حالىقتىڭ تاراپىنان باعالاۋ جۇيەلەرى دە كىرگىزىلەدى. ونىڭ تەتىكتەرى قازىر ويلاستىرىلىپ جاتىر. ول كوممەنتاري نەمەسە رەيتينگ تۇرىندە بولۋى مۇمكىن. نەمەسە ساۋالداما جۇرگىزۋ تۇرىندە دە بولۋى ارتىق بولماس ەدى. وسىنى زاڭدى ورىنداۋشىلار قازىر قاراستىرىپ جاتىر.
– وسى زاڭنىڭ بارىنشا پايدالى ءارى ءتيىمدى بولۋى ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك دەپ ويلايسىز؟
– ول ءۇشىن زاڭنىڭ جەتىستىكتەرىن, ىسكە اسىرىلۋ تەتىكتەرىن حالىققا جاپپاي ءتۇسىندىرۋىمىز كەرەك. سونىڭ ىشىندە باق قىزمەتكەرلەرىنە ارتىلاتىن جۇك از ەمەس. الدىمەن جۋرناليستەردىڭ ءوزى وسى زاڭدى پايدالانىپ, اتالعان پورتالدارمەن جۇمىس ىستەي ءبىلۋى كەرەك. ونىڭ جۇمىسىنا باعا بەرىپ, كەم-كەتىگى بولسا جازىپ, حابارلارىنا ءتۇسىرىپ, حالىققا جەتكىزگەنى دۇرىس. ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وكىلدەرى دە وسى زاڭنىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىنە اتسالىسقاندارى ءجون بولار ەدى. قوعامدىق ۇيىمدار وسى ءتورت پورتالدىڭ مۇمكىندىكتەرىن الدىمەن وزدەرى پايدالانىپ, سوسىن ونىڭ ءتيىمدىلىگى تۋرالى حالىققا ايتۋلارى كەرەك.
مىسالى, بيۋدجەت جوباسى تالقىلانىپ جاتسا, ۆەب-پورتالدان ونداعى دەرەكتەردى بىلەتىن قوعامدىق ۇيىمدار وزدەرىنىڭ ۇسىنىستارى مەن پىكىرلەرىن ايتسا دۇرىس بولار ەدى. مىنە, وسىلاي دەموكراتيالىق ۇردىستەردى ىسكە اسىرۋ تەتىكتەرىن حالقىمىز جاپپاي قولداناتىن بولسا عانا ونى ءتيىمدى پايدالانا الامىز.
– زاڭدى ىسكە اسىرۋ باعىتىندا قازىر قانداي ناقتى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر؟
– بۇگىنگى تاڭدا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىندە اقپاراتقا قولجەتىمدىلىك جانە ونىڭ ارەكەتىن انىقتاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ارنايى كوميسسيا قۇرىلىپ جاتىر. سول كوميسسياعا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى عانا ەمەس, ۇەۇ مەن جۋرناليستەر قاۋىمىنىڭ وكىلدەرى دە كىرەتىن بولادى. بۇل كوميسسيا وسى زاڭدى ىسكە اسىرۋدا جالپى باعىتتى ايقىنداپ, وزدەرىنىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرىن بەرىپ وتىرادى جانە زاڭنىڭ ورىندالۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزەدى.
بىزدە كوپ زاڭداردىڭ ورىندالۋ تەتىكتەرى ناقتىلانباۋىمەن قاتار, جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلماعاندىقتىڭ كەسىرىنەن ولار جۇزەگە اسپاي, قاعاز جۇزىندە قالىپ جاتادى. وسى ولقىلىق قايتالانباس ءۇشىن ءبىز زاڭعا جاۋاپكەرشىلىك ماسەلەسىن دە ەنگىزدىك. ەگەر مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان وسى زاڭنىڭ تالاپتارى ورىندالماسا, اكىمشىلىك-قۇقىق بۇزۋشىلىق كودەكسىنە ەنگىزىلگەن تولىقتىرۋلارعا سايكەس ءتيىستى شەنەۋنىكتەر ءوز قالتاسىنان ايىپپۇل تولەيتىن بولادى. كودەكسكە ەنگىزىلگەن تولىقتىرۋدا ايىپپۇلدىڭ كولەمىنە دەيىن كورسەتىلدى. مىنە, وسى تارماقتى ءبىز زاڭنىڭ ورىندالۋىن ناقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ارنايى ەنگىزدىك.
دەگەنمەن, زاڭنىڭ ورىندالۋى, جۇزەگە اسۋى جولىندا بۇدان باسقا دا كوپ جۇمىستار ىستەۋگە تۋرا كەلەدى. بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ سايتتارىن جاڭعىرتۋ كەرەك, قازىر اشىپ قاراساق, ولاردىڭ كوبىنەن كەرەكتى دەرەكتەردى, اقپاراتتاردى, جاڭالىقتاردى تابا المايمىز. ەگەر اقپارات تولىق بولماسا, جاڭالىقتار كۇن سايىن جاڭارتىلماسا, ول «اقپاراتقا قولجەتىمدىلىك تۋرالى» زاڭدى تىكەلەي بۇزۋشىلىق بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار, كوميسسيانىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىنە اتسالىسۋىمىز كەرەك. سونداي-اق, «ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ» ءتورت پورتالىنىڭ اقپاراتپەن تولتىرىلۋىنا ءبارىمىز دە مۇددەلى بولعانىمىز دۇرىس. ال زاڭنىڭ تيىمدىلىگىن جاپپاي ايتىپ, حالىققا ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىنا بارلىق باق بەلسەندى تۇردە اتسالىسۋى كەرەك.
قازىر ۇلتتىق كوميسسيانىڭ تاپسىرماسىمەن بىرنەشە سەمينار وتكىزۋ قاراستىرىلىپ وتىر. اكىمدىكتەردىڭ, مينيسترلىكتەردىڭ جانىنان قۇرىلعان قوعامدىق كەڭەستەردىڭ بەلسەندىلىكتەرىن پايدالانۋ دا كوزدەلۋدە.
جالپى, وسىنداي جۇمىستاردى ءجۇزەگە اسىرامىز دەگەن ويىمىز بار.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
