ەلباسىن قولداۋ – قۋاتتى قازاقستان قۇرۋ دەگەن ءسوز

پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى ا.ا.باشماكوۆپەن اڭگىمە – قۇرمەتتى اناتولي افاناسەۆيچ, جۋ­ىردا وسكەمەندە وتكەن باستاماشى توپ باس­قوسۋىندا ءسىز دە سويلەپ, ەلباسى ن.نازار­باەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن 2020 جىل­عا دەيىن ۇزارتۋ جونىندەگى رەفەرەن­دۋم­دى قولداۋشىلاردىڭ ءبىرى بولدىڭىز... – بۇگىنگى كۇنى قازاقستاننىڭ تاريحىندا جاڭا ءداۋىر باستالدى. بۇل ءداۋىر پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىنە ەشكىم دە ءشۇبا كەلتىرە الماس. مەملەكەتتىك ارحيتەكتۋرانى جۇزدەگەن جىلدارعا نىق ورناتۋ ءۇشىن عالامات كورە­گەن­دىك كەرەك. ءبىزدىڭ ەلباسىمىزدان سونداي قا­سيەت تابىلدى, ونىڭ دانالىعىنىڭ, قارا­پايىم جۇرت كورە المايتىن قۇبىلىستاردى سە­زىنە الۋىنىڭ جانە سولارعا لايىقتى قۇ­رالداردى دۇرىس باعىتتا قولدانۋ مەن عاي­ىپ­تان پايدا بولعان ۇدەرىستەردى قاجەتتى باعىتتا وربىتە الۋىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان ءشۇۋ دەگەندەگى جاعدايلارى بىردەي بولعان تمد ەلدەرىنىڭ كوبى تايىپ جىعىلىپ جاتقان قيىن جولداردان اداسىپ تا كەتپەي جانە  سۇرىنبەي دە ءوتتى. ەندى الدىمىزداعى ونجىلدىقتار دا «نازارباەۆ فەنومەنىنىڭ» ىقپالىمەن وتەتى­نىنە ءشۇبا كەلتىرۋگە بولمايدى. حالىق دانا­لىعى «ءبىز قالاي ىرگەسىن قالاساق,  بولاشاق سولاي بولادى» دەيدى. مەنىڭشە, بۇگىنگى كۇنى بولاشاعىمىزدى باياندى ەتۋدىڭ كىلتى ءوزىمىزدىڭ قولىمىزدا. بۇگىنگى كۇنى قازاقستان ءوزىنىڭ جاڭا ساپادا داميتىن داۋىرىنە قول ارتىپ تۇر. ونىڭ جوسپارى پرەزيدەنتتىڭ «قازاقستاننىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ارالىقتاعى دامۋ سترا­تە­گياسى» اتتى قۇجاتتا كورسەتىلگەن. وندا مەملەكەت باسشىسى قول جەتكەن تابىستاردى پايدالانا وتىرىپ, جاڭا مىندەتتەردى جۇزەگە اسى­رۋ جوسپارىن ناقتى كورسەتىپ بەردى. بۇل ەلىمىزدەگى تۇراقتىلىقتى ودان ءارى تەرەڭدەتىپ, قوعامدى, سونىڭ ىشىندە بارلىق ساياسي جۇيەنى, رۋحاني, ينتەللەكتۋالدىق, قارجىلىق جانە ماتە­ريالدىق كۇشتەرىمىزدى ۇيىستىرۋدىڭ ار­قا­سىندا ىسكە اسادى. ال ولاردىڭ  ورىن­دا­لۋىنا 100 پايىزدىق كەپىلدىك بەرە الاتىن تەك قازىرگى مەملەكەت باسشىسى. بۇگىن ودان باسقا ەلدى ۇيىستىرا الاتىن, ۇلتارالىق ۇيلەسىم­دىلىكتى قامتاماسىز ەتە الاتىن سەنىمدى دە لايىقتى كانديداتۋرا جوق. – دەگەنمەن, رەفەرەندۋم ەرەكشە جاع­دايلاردا عانا وتكىزىلەتىن شارا عوي. ونى وتكىزۋ سەبەبىمىز  ەلباسى نۇرسۇلتان نا­زارباەۆتىڭ بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزگە اسا قا­جەتتى ايرىقشا قاسيەتتەرى دەپ وتىرسىز. سولاردىڭ ءبىرازىن اتاپ بەرمەس پە ەكەنسىز؟ – قازاقستاندىقتار وعان «ۇلت كوشباس­شى­سى» دەگەن مارتەبە بەرگەندە ونىڭ ايرىقشا ەڭبەكتەرىن باعالاپ قانا قويعان جوق, سونىمەن بىرگە, جاس مەم­لە­كەت­تىڭ بو­لا­شاق تاع­دى­رىن دا قو­لىنا بەردى دەپ وي­لاي­مىن. ءبۇ­گىنگى كۇنى, الەمدىك قارجى داع­دا­رى­سى­نىڭ ءالى دە تولىق ەڭ­سە­رىل­مە­گەن ءسا­تىن­دە, جاھاندىق اۋقىم­دا قاراعاندا ساياسي قايشىلىقتاردىڭ ءالى دە كۇش الىپ تۇرعان كەزىندە ۋاقىت بىزدەن تاعى دا ازاماتتىق اقىلعا كەلىپ, بولاشاق ۇرپاقتىڭ قامى ءۇشىن ن.نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن ۇزار­تۋىمىز كەرەك دەگەندى العا تارتىپ تۇر دەپ ويلايمىن. ۆيكتور گيۋگو: « ۇلى ماقساتتارعا  ۇلى ادامدار عانا قول جەتكىزە الادى», دەگەن ەكەن. ۇلى ادامدار الدىنا ۇلى ماقساتتار قوي­ىپ قانا قويماي, ولاردىڭ جاسامپازدىق كۇش­تەرىن ءارى قارايعى دامۋ جولىنا جيناقتاي الادى دەر ەدىم مەن. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ ءۇشىن ۇلى ماقسات ءبىزدىڭ تاۋەلسىز ەلىمىزدى الەمدەگى ورنى بار, ساليقالى, بەدەلدى  مەملەكەتكە اينالدىرۋ بولسا, ول سول ماقساتتى بۇگىن ارتىعىمەن ورىنداپ وتىر. ول  قازاقستاندىق­تار­دىڭ الەۋمەتتىك قامسىزدانۋىن, تۇرمىس-دەڭگەيىن دە جوعارى دەڭگەيگە كوتەرە الدى. وسى­نىڭ ارقاسىندا الەمدىك قوعامداستىق ن.نا­زارباەۆتى قاتتى قۇرمەتتەيدى, سونىڭ ءبىر كورىنىسى رەتىندە كەشەگى ەقىۇ ءسامميتىنىڭ استانادا وتكىزىلگەنىن اتاۋعا بولادى. مە­نىڭشە, بۇل سامميت حالىقتىڭ دانالىعى مەن ونى باسقارۋداعى دارىندىلىقتىڭ ارقاسىندا عانا قول جەتكىزىلگەن قازاقستاننىڭ قۇندىلىق شىڭى بولدى دەپ ەسەپتەيمىن. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ايرىقشا قاسيەت­تەرىنىڭ ءبىرى, ياعني ونىڭ اجىرامايتىن الفا­سى مەن ومەگاسى قازاقستان حالقىنىڭ تۇتاس­تى­عىن ساقتاۋ بولىپ وتىر. ۇلتارالىق كەلى­سىم­نىڭ ءتيىمدى مودەلىن جاساۋدىڭ ارقاسىندا قازاقستانداعى بارلىق ەتنوستار وزدەرىن جاق­سى سەزىنەدى. ال وسى ماسەلەدەگى سوڭعى كەزدەگى عانا وقيعالاردى ەسكە الاتىن بولساق, پرەزي­دەنتتىڭ بۇل ءىستى دۇرىس جولعا قويۋىنىڭ ما­ڭىزدىلىعىنا تەرەڭ بويلاي تۇسەر ەدىك.  ءجۇز­دەگەن جىلدىق مەملەكەتتىك تاريحى بار ەۋرو­پالىق ەلدەردىڭ ءوزى بۇل ىستەردە لايىقتى شەشىم تابا الماي وتىر. ماسەلەن, پاريجدە مەم­لەكەتتىڭ وسى باعىتتاعى ماسەلەنى ەڭسەرە الماعاندىعىنىڭ كەسىرىنەن مۇسىلماندار مەن جەرگىلىكتى حالىق اراسىندا ۇنەمى قاقتى­عىس­تار بولىپ تۇرادى. شۆەيتساريادا مەشىت سا­لۋ­عا تىيىم سالۋ جونىندە زاڭ قابىلداندى. وسىنىڭ ءوزى مۇسىلمان حالىقتارىنىڭ وكىل­دەرى ۇزدىكسىز ءوسىپ وتىرعان جاعدايدا بولاشاق قاقتىعىستىڭ باسى بولارى بەلگىلى ەمەس پە. دانيادا مۇحاممەد پايعامباردىڭ سۋرەتىن ءاجۋالاۋ دا مەملەكەتتىك تۇرعىدان ساياساتتىڭ دۇرىس قولعا الىنباي وتىرعاندىعىنىڭ,  مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ۇلتتار اراسىنداعى بىرلىكتى ساقتاۋداعى سولقىلداقتىعىنىڭ كورىنىسى. اي­نالامىزدا وسىنداي جاعدايلار بولىپ جاتقاندا كوپەتنوستى, كوپكونفەسسيالى قا­زاق­ستانداعى تىنىشتىقتىڭ ءوزى كوپ نارسەدەن حابار بەرمەي مە, ءسامميتتىڭ ءبىزدىڭ ەلدە وتكىزىلگەندىگىنىڭ ءبىر سەبەبى دە وسى عوي دەپ ويلايمىن. مەن جۋىردا پولشانىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى مەچيسلاۆ لاپانوۆسكيمەن اڭگىمەلەس­كەن ەدىم, سول كىسى: «قازاقستان – تاماشا داستۇرلەرى بار ءبىر عاجايىپ ەل. ءسىزدىڭ ەلدەرىڭىزدىڭ سالتتارى, مادەنيەتى مەنى تاڭقالدىرادى. ەۋروپا ەلدەرىندە ونداي جوق. مەن سىزدەردىڭ وسى قۇندىلىقتارىڭىزدى جوعالت­پاۋلارىڭىزدى, كەرىسىنشە, ونى ەۋرو­پاعا الىپ بارعاندارىڭىزدى قالار ەدىم», دەيدى. وسىنداي رياسىز كوڭىلدەن شىققان شىندىققا قالاي ماقتانباسسىڭ؟.. ال وعان قول جەتكىزگەن پرەزيدەنتتىڭ ساياساتى ەمەس پە؟ ەلباسى ەقىۇ-نىڭ سامميتىندە دە ۇيىمنىڭ سەبەتتەرىن ۇلعايتۋ جونىندە ۇسىنىس جاسادى, سونىڭ ءبىرى وسى ۇلتارالىق قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋ جايى عوي. ناق وسى ماسەلەدە ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ بۇكىل الەمگە ۇلگى ۇسىنۋعا حاقىلى ەكەنىنە ەشكىم تالاسا المايدى. ال بۇل دەگەنىڭىز شاعىن قازاقستاننىڭ ۇلكەن جەتىستىگى ەمەس پە؟ – ءسىزدى سەناتور ەتىپ سايلاعان ايماقتا بۇل ماسەلەلەر قالاي شەشىلۋدە؟ ونداعى حا­لىقتىڭ دا پرەزيدەنتتىڭ وسى ەڭبەگىن جو­عارى باعالايتىنى كۇمان تۋعىزباسا كەرەك قوي. – مەن جۋىردا عانا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى  سايلاۋشىلاردىڭ ورتاسىندا بولىپ كەلدىم. ونداعى حالىق تا ەلباسىنىڭ وسى باعىتتاعى ەڭبەگىن جوعارى باعالايدى. پرەزيدەنتتىڭ ايماقتاعى وكىلى رەتىندە وبلىس اكىمى سەرىك ءبىلالوۆ تا ەلباسىنىڭ بۇل ساياساتىن ىسكە اسىرۋدا جىگەرلىلىك پەن بەلسەندىلىك كورسەتۋدە. ماسەلەن, مەن ول كىسىنىڭ جۋىردا پراۆوسلاۆيە حرامى سالىناتىن جەردە جانە مەشىت قۇرىلىسىنا بولىنگەن جەردە بولىپ, حالىقپەن كەزدەسكەنىنىڭ كۋاسى بولدىم. ال تيميريازەۆ اۋدانىنىڭ ورتالىعىندا مەشىت پەن پراۆوسلاۆيە شىركەۋى قاتار بوي تۇزەپ, اۋىلدىڭ ءسانىن كەلتىرىپ تۇر. وسىنىڭ ءوزى دە ءبىزدىڭ ءبىرلى­گىمىزدىڭ, دوستىعىمىزدىڭ جانە ءوزارا توزىمدىلىگىمىزدىڭ ايعاعى ەمەس پە؟ مەن ەلىمىزدىڭ بولاشاق تاعدىرىنا الاڭ­داۋ­شىلىق بىلدىرەتىن بارلىق ىزگى نيەتتى ادام­داردى ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازار­باەۆ­تىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزار­تۋدى رەفەرەندۋم ارقىلى قولداۋعا شا­قى­رامىن. وسىنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ قۋاتتى قازاقستان قۇرامىز دەگەن ماقساتىمىزعا ءسوزسىز قولداۋ بولار ەدى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن جاقسىباي سامرات.