قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بەدەلىن نىعايتا تۇسەدى
كەشە استانادا ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جانە اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جونىندەگى يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى (يىۇ) مينيسترلەرى كونفەرەنتسياسىنىڭ جەتىنشى سەسسياسى ءوتتى. وسى كونفەرەنتسيانىڭ شەڭبەرىندە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمى (اقيۇ) باس اسسامبلەياسىنىڭ سەسسياسى وتكىزىلدى.
ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ءجونىندەگى يسلام ۇيىمىن قۇرۋ جونىندەگى قۇرىلتاي سەسسياسىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ءماسىموۆ قاتىسىپ, جينالعاندار الدىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قۇرىلتاي سەسسياسىنا جولداعان قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى.
سەسسياعا قاتىسۋشىلاردى يىۇ-نىڭ باس حاتشىسى ياد امين ماداني قۇتتىقتادى. ول ءوز سوزىندە جاڭادان قۇرىلعان بۇل ۇيىمنىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسىن, ەكونوميكالىق تەڭسىزدىك جانە ءارتۇرلى تاۋەكەلدەردىڭ الدىن الۋ شارالارىن قاراستىراتىندىعىن ايتىپ ءوتتى. الداعى ۋاقىتتا يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ وعان مۇشە ەلدەر اراسىنداعى اگرويندۋستريالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا نازار اۋداراتىندىعىن اتاپ كورسەتتى. جاڭا قۇرىلىمنىڭ ماڭىزدى جاقتارىنا جان-جاقتى توقتالدى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا وسى ۇيىمنىڭ قۇرىلۋىنا باستاماشى بولعان جانە ونىڭ سەسسياسىن وتكىزۋگە يگى ىقپال ەتكەن قازاقستان تاراپىنا ەرەكشە العىس سەزىمىن جەتكىزدى.
ءۇشىنشى بولىپ ءسوز العان يسلام دامۋ بانكىنىڭ پرەزيدەنتى احماد موحامەد ءالي ءال-ماداني يسلام ەلدەرىنىڭ قۇرىلىپ وتىرعان ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ۇيىمىنىڭ شتاب-پاتەرى استانادا اشىلعاندىعىن ابدەن ورىندى ماسەلە دەپ ايتتى.
سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ ازىق-ت ۇلىك ءوندىرۋ جونىندە ۇلكەن الەۋەتكە يە ەكەندىگىن ايتىپ, يسلام دامۋ بانكىنىڭ بۇل ەلمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا مۇددەلى ەكەندىگىن جەتكىزدى. سەسسياعا قاتىسۋشىلاردى ۇيىمنىڭ تولىققاندى قۇرىلۋىمەن قۇتتىقتادى.
وسى رەتتە ايتا كەتەيىك, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمىن قۇرۋ باستاماسىن 2011 جىلى يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ 38-سەسسياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كوتەرگەن بولاتىن. ەكى جىلدان كەيىن يىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ 30 ساراپشىسى استانا قالاسىندا وتكەن ۇكىمەتارالىق ساراپشىلىق وتىرىستا جارعىلىق قۇجاتتىڭ جوباسىن كەلىستى.
قازاقستان ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋدە جوعارى الەۋەتكە يە. سوڭعى 5 جىل ىشىندە ۇن مەن استىق ەكسپورتى بويىنشا ەلىمىز الدىڭعى قاتاردى يەلەنىپ كەلەدى. بۇعان قوسا, رەسپۋبليكادا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى مەن ەڭبەك ونىمدىلىگىن جوعارىلاتۋ بويىنشا رەزەرۆپەن بىرگە تابيعي رەسۋرستاردىڭ قاجەتتى كولەمى بار. ول شامامەن 180 ملن. گەكتار جايىلىمدىق, 24 ملن. گەكتار ەگىستىك جەردى قۇرايدى.
سوندىقتان قۇرىلعان ۇيىمنىڭ شتاب-پاتەرىنىڭ استانا قالاسىندا ورنالاسۋى كەزدەيسوق ەمەس. اقيۇ جۇمىسى مۇشە مەملەكەتتەرگە اۋىل شارۋاشىلىعىن, اۋىلدىق جەرلەردى, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن جانە بيوتەحنولوگيانى ءتيىمدى پايدالانۋ اياسىندا تەحنيكالىق نوۋ-حاۋ جانە وزىق تاجىريبەنى تاراتۋعا كومەكتەسەتىن بولادى.
سەسسيا بارىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆ پەن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى ياد امين ماداني جۋرناليستەرگە ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. وندا قازاقستاننىڭ بۇل ۇيىمعا 1995 جىلدان بەرى مۇشە بولىپ كەلە جاتقاندىعى, ۇيىم اياسىندا بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزىپ, ونىڭ ازىق-ت ۇلىك ماسەلەسىمەن شۇعىلداناتىن جاڭا قۇرىلىمنىڭ ومىرگە كەلۋىنە ىقپال ەتكەندىگى اتالىپ ءوتتى. اسىلجان مامىتبەكوۆ ءوز سوزىندە قازاقستاننىڭ بۇل باستاماسىن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ بارلىق مۇشەلەرىنىڭ قولداعاندىعىن, جاڭا قۇرىلىمنىڭ جارعىسى جاسالىپ, ول مۇشە ەلدەرمەن كەلىسىلگەندىگىن ايتىپ ءوتتى. وسى ۇيىمدى قۇرۋ جونىندە 2013 جىلى جەلتوقسان ايىندا گۆينەيادا وتكەن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ سەسسياسىندا 19 ەل قول قويسا, قازىرگى كۇنى ۇيىم مۇشەلەرىنىڭ سانى 29 ەلگە جەتىپ وتىرعاندىعىن, وسى استانادا ءوتىپ جاتقان سەسسيا بارىسىندا بىرنەشە ەل ۇيىمعا مۇشە بولىپ كىرگەندىگىن ايتىپ ءوتتى.
جاڭا ۇيىمنىڭ توراعالىعىنا قازاقستان ءبىراۋىزدان سايلاندى. ۇيىمنىڭ تۇرىقتى جۇمىس ىستەيتىن حاتشىلىعى قۇرىلىپ, حاتشىلىقتىڭ باس ديرەكتورىنا قازاقستاننىڭ وكىلى ەرجان جالمۇحانوۆ سايلانعاندىعى ايتىلدى.
ال يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى ءوز سوزىندە وسى ۇيىمنىڭ ىستانبۇلدا وتكەن سامميتىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستاندا وتەتىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى كەزىندە ۇيىمنىڭ كەزەكتەن تىس ءسامميتىن وتكىزۋ جونىندە ۇسىنىس جاساعاندىعىن, بۇل ۇسىنىستىڭ ۇيىم مۇشەلەرى تاراپىنان ءبىر اۋىزدان قولداۋ تاپقاندىعىن جەتكىزدى.
يسلام ەلدەرىنىڭ ازىق-ت ۇلىك ۇيىمىنىڭ قۇرىلتاي كونفەرەنتسياسى وتكىزىلگەننەن كەيىن, ونىڭ جۇمىس سەسسياسى بولىپ ءوتتى. وندا اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆ بايانداما جاسادى. ول ءوز سوزىندە الەمدە حالىق سانىنىڭ وسەتىندىگى بولجانىپ وتىرعاندىعىن, مۇنىڭ ءوزى ازىق-ت ۇلىك تاپشىلىعىنىڭ دا ايتارلىقتاي وسۋىنە الىپ كەلەتىندىگىن ايتتى.
الەمدە حالىق سانىنىڭ ءوسۋى جونىندەگى بولجامدى ەسكەرە وتىرىپ, 2050 جىلعا قاراي ازىق-ت ۇلىكتى قازىرگى دەڭگەيدەن 60 پايىزعا, ال دامۋشى ەلدەردە قازىرگى كولەمنەن ەكى ەسەگە ارتىق ءوندىرۋ قاجەت بولادى. بۇل رەتتە حالىق ءوسىمىنىڭ ەڭ جوعارى ۇلەسى دامۋشى ەلدەرگە, ونىڭ ىشىندە يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا مۇشە ەلدەرگە تيەسىلى.
دەگەنمەن, بۇل رەتتە وزىندىك قيىنشىلىقتار دا از ەمەس. سونىڭ ءبىرى اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسى كولەمىن ۇلعايتۋ ءۇشىن ءتيىستى رەزەرۆتەردىڭ جوقتىعى. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا, ەگىستىككە جارامدى جەرلەردىڭ قولجەتىمدى قورىن ادامزات الدەقاشان پايدالانىپ تاۋىسقان.
وسىعان بايلانىستى, ءبىز يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جۇيە قۇرۋىمىز قاجەت. ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمىن قۇرۋ وسى ماسەلەدەگى بولاشاق كووپەراتسيانىڭ ىرگەتاسى بولىپ تابىلادى. بۇل ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ باستاماسى جانە ونىڭ ماقساتى يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى كوپتەگەن ماسەلەلەردى شەشۋ بولىپ تابىلادى, – دەدى قازاقستاندىق مينيستر.
وسىعان وراي اسىلجان مامىتبەكوۆ بۇكىل الەمدە ۇزاققا سوزىلعان اشتىق پەن تويىپ تاماقتانباۋ پروبلەماسىن جويۋ ءۇشىن ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ قاجەتتىگىن, قازاقستاننىڭ وسى ماسەلەدە بەلسەندى ءرول اتقارا الاتىندىعىن ايتتى. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمى قازاقستاننىڭ بۇل جونىندەگى ءرولىن جوعارى باعالاپ وتىر. فاو بولجامىنا سايكەس 2015 جىلعا قاراي اشتىققا ۇشىراعاندار ۇلەسىن ەكى ەسەگە تومەندەتۋگە بولادى. مۇنىڭ ءوزى مىڭجىلدىقتىڭ دامۋى ماقساتىنا قول جەتكىزىلەتىندىگىن كورسەتەدى.
مينيستر قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى استىقتى ءوندىرۋشى جانە ەكسپورتتاۋشى نەگىزگى ەل بولىپ تابىلاتىندىعىن جانە وسىعان وراي ءوڭىردىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلە جاتقاندىعىن اتاپ ايتتى. قازاقستاننىڭ فاو-دا ورنالاسقان «جيىرمالىق توبى» اياسىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى نارىقتارى تۋرالى اقپاراتتىق قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىنە (اميس) بەلسەندى قاتىسىپ كەلە جاتقاندىعىنا توقتالىپ ءوتتى.
ءبىز سوڭعى 5 جىل بويى ۇن مەن استىق ەكسپورتتاۋ بويىنشا الەمدە جەتەكشى ورىندا كەلەمىز. ءبىزدىڭ تابيعي رەسۋرستارىمىز – شامامەن 24 ملن. گەكتار ەگىستىك جەر مەن 66 ملن. گەكتار جايىلىمدىقتى قۇرايدى. جالپى ءونىم كولەمىنىڭ ارتۋى سوڭعى 5 جىلدا 1,5 ەسەدەن اسىپ, 2015 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 2,7 ترلن. تەڭگەنى نەمەسە شامامەن 8,2 ملرد. اقش دوللارىن (باعام – 1$=330 تەڭگە) قۇرادى. بۇل الدىڭعى جىلدىڭ دەڭگەيىنەن 4,4 پايىزعا ارتىق, دەدى اسىلجان مامىتبەكوۆ.
سونىمەن قاتار, قازاقستاندا ورگانيكالىق ءونىم ءوندىرۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي قالىپتاسقاندىعىنا, بۇل ەڭ الدىمەن جەردى حيميالاۋ دەڭگەيىنىڭ اۋەل باستان تومەندىگىنە جانە جاقىن نارىقتاردىڭ تولەم قابىلەتىندە كورىنىس تاۋىپ وتىرعاندىعىنا توقتالىپ ءوتتى.
2012 جىلى ورگانيكالىق وندىرىسكە 292 مىڭ. گەكتار الاڭ پايدالانىلدى, 300 مىڭ توننا ورگانيكالىق اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمى جينالىپ, ونىڭ 62,9 تونناسى ەكسپورتتالدى.
ورگانيكالىق ءونىم وندىرۋمەن قازاقستاندا 53 كاسىپورىن اينالىسادى, ونىڭ ىشىندە 19 كاسىپورىن حالىقارالىق سەرتيفيكاتتاۋ جۇيەسىندە تىركەلگەن. اتالعان كومپانيالار ەۋرووداق ەلدەرىنە تۇراقتى ءونىم ەكسپورتتاۋشىلار بولىپ تابىلادى, ولاردىڭ نەگىزگى ساتىپ الۋشىلارى – گەرمانيا, فرانتسيا, اۆستريا, گوللانديا, پولشا, اقش ەلدەرى.
2015 جىلدىڭ سوڭىندا ءبىز ورگانيكالىق ءونىم ءوندىرۋ تۋرالى زاڭ قابىلدادىق, ول وسى جىلدىڭ ورتاسىندا كۇشىنە ەنەدى. زاڭ بىزگە حالىقتى جوعارى ساپالى ونىممەن, ال وندىرۋشىلەردى ءادىل باعامەن قامتاماسىز ەتۋگە سەپتىگىن تيگىزەتىن ورگانيكالىق ءوندىرىستى قولداۋ جانە رەتتەۋ جۇيەسىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەلىمىزدە تاماق قاۋىپسىزدىگىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى, دەدى مينيستر.
مامىتبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, جۇرگىزىلىپ جاتقان ۆەتەريناريالىق ساياسات ناتيجەسىندە 2015 جىلدىڭ مامىر ايىندا حالىقارالىق ەپيزووتيالىق بيۋروعا مۇشە ەلدەر دەلەگاتتارىنىڭ 83-ءشى باس اسسامبلەياسىندا (فرانتسيا, پاريج ق., حالىقارالىق ەپيزووتيالىق بيۋرونىڭ شتاب-پاتەرى) قازاقستاننىڭ 9 وبلىسى (اقمولا, اتىراۋ, ماڭعىستاۋ, اقتوبە, پاۆلودار, قوستاناي, قاراعاندى, سولتۇستىك قازاقستان جانە باتىس قازاقستان وبلىستارى) بويىنشا ۆاكتسينا قولدانىلمايتىن اۋسىلدان تازا ەل مارتەبەسىن الدى. ول ءوز سوزىندە باسقا دا ماسەلەلەرگە توقتالىپ ءوتتى.
سەسسيا بارىسىندا قازاقستاننىڭ سۋ سالاسىنا يسلام دامۋ بانكىنىڭ 300 ميلليون دوللار قارجىسىن تارتۋ جونىندەگى كەلىسىمگە قول قويدى. وسى كەلىسىمگە بايلانىستى ەلىمىزدىڭ سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى يسلام ابىشەۆ پەن يسلام دامۋ بانكىنىڭ پرەزيدەنتى احماد موحامەد ءالي ءال-ماداني جۋرناليستەرمەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزىپ, ءتيىستى تۇسىنىكتەمە بەردى.
يسلام ەلدەرى ازىق-ت ۇلىك ۇيىمىنىڭ استانادا ءوتىپ جاتقان سەسسياسىنان ءبىزىڭ ءبىر تۇيگەنىمىز, قازاقستان وسى ۇيىمنىڭ قۇرىلۋى ارقىلى ءوزىنىڭ ارتىق ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن سىرتقا ەكسپورتتاۋعا قوسىمشا مۇمكىندىكتەر الاتىن بولادى. سونداي-اق, بۇل ۇيىم يسلام الەمىنىڭ بىرلىگىنە قىزمەت ەتەتىندىكتەن, قازاقستاننىڭ مۇسىلمان مەملەكەتتەرى اراسىنداعى بەدەلى نىعايا تۇسپەك.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بەدەلىن نىعايتا تۇسەدى
كەشە استانادا ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جانە اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جونىندەگى يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى (يىۇ) مينيسترلەرى كونفەرەنتسياسىنىڭ جەتىنشى سەسسياسى ءوتتى. وسى كونفەرەنتسيانىڭ شەڭبەرىندە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمى (اقيۇ) باس اسسامبلەياسىنىڭ سەسسياسى وتكىزىلدى.
ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ءجونىندەگى يسلام ۇيىمىن قۇرۋ جونىندەگى قۇرىلتاي سەسسياسىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ءماسىموۆ قاتىسىپ, جينالعاندار الدىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قۇرىلتاي سەسسياسىنا جولداعان قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى.
سەسسياعا قاتىسۋشىلاردى يىۇ-نىڭ باس حاتشىسى ياد امين ماداني قۇتتىقتادى. ول ءوز سوزىندە جاڭادان قۇرىلعان بۇل ۇيىمنىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسىن, ەكونوميكالىق تەڭسىزدىك جانە ءارتۇرلى تاۋەكەلدەردىڭ الدىن الۋ شارالارىن قاراستىراتىندىعىن ايتىپ ءوتتى. الداعى ۋاقىتتا يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ وعان مۇشە ەلدەر اراسىنداعى اگرويندۋستريالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا نازار اۋداراتىندىعىن اتاپ كورسەتتى. جاڭا قۇرىلىمنىڭ ماڭىزدى جاقتارىنا جان-جاقتى توقتالدى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا وسى ۇيىمنىڭ قۇرىلۋىنا باستاماشى بولعان جانە ونىڭ سەسسياسىن وتكىزۋگە يگى ىقپال ەتكەن قازاقستان تاراپىنا ەرەكشە العىس سەزىمىن جەتكىزدى.
ءۇشىنشى بولىپ ءسوز العان يسلام دامۋ بانكىنىڭ پرەزيدەنتى احماد موحامەد ءالي ءال-ماداني يسلام ەلدەرىنىڭ قۇرىلىپ وتىرعان ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ۇيىمىنىڭ شتاب-پاتەرى استانادا اشىلعاندىعىن ابدەن ورىندى ماسەلە دەپ ايتتى.
سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ ازىق-ت ۇلىك ءوندىرۋ جونىندە ۇلكەن الەۋەتكە يە ەكەندىگىن ايتىپ, يسلام دامۋ بانكىنىڭ بۇل ەلمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا مۇددەلى ەكەندىگىن جەتكىزدى. سەسسياعا قاتىسۋشىلاردى ۇيىمنىڭ تولىققاندى قۇرىلۋىمەن قۇتتىقتادى.
وسى رەتتە ايتا كەتەيىك, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمىن قۇرۋ باستاماسىن 2011 جىلى يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ 38-سەسسياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كوتەرگەن بولاتىن. ەكى جىلدان كەيىن يىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ 30 ساراپشىسى استانا قالاسىندا وتكەن ۇكىمەتارالىق ساراپشىلىق وتىرىستا جارعىلىق قۇجاتتىڭ جوباسىن كەلىستى.
قازاقستان ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋدە جوعارى الەۋەتكە يە. سوڭعى 5 جىل ىشىندە ۇن مەن استىق ەكسپورتى بويىنشا ەلىمىز الدىڭعى قاتاردى يەلەنىپ كەلەدى. بۇعان قوسا, رەسپۋبليكادا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى مەن ەڭبەك ونىمدىلىگىن جوعارىلاتۋ بويىنشا رەزەرۆپەن بىرگە تابيعي رەسۋرستاردىڭ قاجەتتى كولەمى بار. ول شامامەن 180 ملن. گەكتار جايىلىمدىق, 24 ملن. گەكتار ەگىستىك جەردى قۇرايدى.
سوندىقتان قۇرىلعان ۇيىمنىڭ شتاب-پاتەرىنىڭ استانا قالاسىندا ورنالاسۋى كەزدەيسوق ەمەس. اقيۇ جۇمىسى مۇشە مەملەكەتتەرگە اۋىل شارۋاشىلىعىن, اۋىلدىق جەرلەردى, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن جانە بيوتەحنولوگيانى ءتيىمدى پايدالانۋ اياسىندا تەحنيكالىق نوۋ-حاۋ جانە وزىق تاجىريبەنى تاراتۋعا كومەكتەسەتىن بولادى.
سەسسيا بارىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆ پەن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى ياد امين ماداني جۋرناليستەرگە ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. وندا قازاقستاننىڭ بۇل ۇيىمعا 1995 جىلدان بەرى مۇشە بولىپ كەلە جاتقاندىعى, ۇيىم اياسىندا بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزىپ, ونىڭ ازىق-ت ۇلىك ماسەلەسىمەن شۇعىلداناتىن جاڭا قۇرىلىمنىڭ ومىرگە كەلۋىنە ىقپال ەتكەندىگى اتالىپ ءوتتى. اسىلجان مامىتبەكوۆ ءوز سوزىندە قازاقستاننىڭ بۇل باستاماسىن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ بارلىق مۇشەلەرىنىڭ قولداعاندىعىن, جاڭا قۇرىلىمنىڭ جارعىسى جاسالىپ, ول مۇشە ەلدەرمەن كەلىسىلگەندىگىن ايتىپ ءوتتى. وسى ۇيىمدى قۇرۋ جونىندە 2013 جىلى جەلتوقسان ايىندا گۆينەيادا وتكەن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ سەسسياسىندا 19 ەل قول قويسا, قازىرگى كۇنى ۇيىم مۇشەلەرىنىڭ سانى 29 ەلگە جەتىپ وتىرعاندىعىن, وسى استانادا ءوتىپ جاتقان سەسسيا بارىسىندا بىرنەشە ەل ۇيىمعا مۇشە بولىپ كىرگەندىگىن ايتىپ ءوتتى.
جاڭا ۇيىمنىڭ توراعالىعىنا قازاقستان ءبىراۋىزدان سايلاندى. ۇيىمنىڭ تۇرىقتى جۇمىس ىستەيتىن حاتشىلىعى قۇرىلىپ, حاتشىلىقتىڭ باس ديرەكتورىنا قازاقستاننىڭ وكىلى ەرجان جالمۇحانوۆ سايلانعاندىعى ايتىلدى.
ال يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى ءوز سوزىندە وسى ۇيىمنىڭ ىستانبۇلدا وتكەن سامميتىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستاندا وتەتىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى كەزىندە ۇيىمنىڭ كەزەكتەن تىس ءسامميتىن وتكىزۋ جونىندە ۇسىنىس جاساعاندىعىن, بۇل ۇسىنىستىڭ ۇيىم مۇشەلەرى تاراپىنان ءبىر اۋىزدان قولداۋ تاپقاندىعىن جەتكىزدى.
يسلام ەلدەرىنىڭ ازىق-ت ۇلىك ۇيىمىنىڭ قۇرىلتاي كونفەرەنتسياسى وتكىزىلگەننەن كەيىن, ونىڭ جۇمىس سەسسياسى بولىپ ءوتتى. وندا اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆ بايانداما جاسادى. ول ءوز سوزىندە الەمدە حالىق سانىنىڭ وسەتىندىگى بولجانىپ وتىرعاندىعىن, مۇنىڭ ءوزى ازىق-ت ۇلىك تاپشىلىعىنىڭ دا ايتارلىقتاي وسۋىنە الىپ كەلەتىندىگىن ايتتى.
الەمدە حالىق سانىنىڭ ءوسۋى جونىندەگى بولجامدى ەسكەرە وتىرىپ, 2050 جىلعا قاراي ازىق-ت ۇلىكتى قازىرگى دەڭگەيدەن 60 پايىزعا, ال دامۋشى ەلدەردە قازىرگى كولەمنەن ەكى ەسەگە ارتىق ءوندىرۋ قاجەت بولادى. بۇل رەتتە حالىق ءوسىمىنىڭ ەڭ جوعارى ۇلەسى دامۋشى ەلدەرگە, ونىڭ ىشىندە يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا مۇشە ەلدەرگە تيەسىلى.
دەگەنمەن, بۇل رەتتە وزىندىك قيىنشىلىقتار دا از ەمەس. سونىڭ ءبىرى اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسى كولەمىن ۇلعايتۋ ءۇشىن ءتيىستى رەزەرۆتەردىڭ جوقتىعى. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا, ەگىستىككە جارامدى جەرلەردىڭ قولجەتىمدى قورىن ادامزات الدەقاشان پايدالانىپ تاۋىسقان.
وسىعان بايلانىستى, ءبىز يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جۇيە قۇرۋىمىز قاجەت. ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمىن قۇرۋ وسى ماسەلەدەگى بولاشاق كووپەراتسيانىڭ ىرگەتاسى بولىپ تابىلادى. بۇل ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ باستاماسى جانە ونىڭ ماقساتى يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى كوپتەگەن ماسەلەلەردى شەشۋ بولىپ تابىلادى, – دەدى قازاقستاندىق مينيستر.
وسىعان وراي اسىلجان مامىتبەكوۆ بۇكىل الەمدە ۇزاققا سوزىلعان اشتىق پەن تويىپ تاماقتانباۋ پروبلەماسىن جويۋ ءۇشىن ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ قاجەتتىگىن, قازاقستاننىڭ وسى ماسەلەدە بەلسەندى ءرول اتقارا الاتىندىعىن ايتتى. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمى قازاقستاننىڭ بۇل جونىندەگى ءرولىن جوعارى باعالاپ وتىر. فاو بولجامىنا سايكەس 2015 جىلعا قاراي اشتىققا ۇشىراعاندار ۇلەسىن ەكى ەسەگە تومەندەتۋگە بولادى. مۇنىڭ ءوزى مىڭجىلدىقتىڭ دامۋى ماقساتىنا قول جەتكىزىلەتىندىگىن كورسەتەدى.
مينيستر قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى استىقتى ءوندىرۋشى جانە ەكسپورتتاۋشى نەگىزگى ەل بولىپ تابىلاتىندىعىن جانە وسىعان وراي ءوڭىردىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلە جاتقاندىعىن اتاپ ايتتى. قازاقستاننىڭ فاو-دا ورنالاسقان «جيىرمالىق توبى» اياسىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى نارىقتارى تۋرالى اقپاراتتىق قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىنە (اميس) بەلسەندى قاتىسىپ كەلە جاتقاندىعىنا توقتالىپ ءوتتى.
ءبىز سوڭعى 5 جىل بويى ۇن مەن استىق ەكسپورتتاۋ بويىنشا الەمدە جەتەكشى ورىندا كەلەمىز. ءبىزدىڭ تابيعي رەسۋرستارىمىز – شامامەن 24 ملن. گەكتار ەگىستىك جەر مەن 66 ملن. گەكتار جايىلىمدىقتى قۇرايدى. جالپى ءونىم كولەمىنىڭ ارتۋى سوڭعى 5 جىلدا 1,5 ەسەدەن اسىپ, 2015 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 2,7 ترلن. تەڭگەنى نەمەسە شامامەن 8,2 ملرد. اقش دوللارىن (باعام – 1$=330 تەڭگە) قۇرادى. بۇل الدىڭعى جىلدىڭ دەڭگەيىنەن 4,4 پايىزعا ارتىق, دەدى اسىلجان مامىتبەكوۆ.
سونىمەن قاتار, قازاقستاندا ورگانيكالىق ءونىم ءوندىرۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي قالىپتاسقاندىعىنا, بۇل ەڭ الدىمەن جەردى حيميالاۋ دەڭگەيىنىڭ اۋەل باستان تومەندىگىنە جانە جاقىن نارىقتاردىڭ تولەم قابىلەتىندە كورىنىس تاۋىپ وتىرعاندىعىنا توقتالىپ ءوتتى.
2012 جىلى ورگانيكالىق وندىرىسكە 292 مىڭ. گەكتار الاڭ پايدالانىلدى, 300 مىڭ توننا ورگانيكالىق اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمى جينالىپ, ونىڭ 62,9 تونناسى ەكسپورتتالدى.
ورگانيكالىق ءونىم وندىرۋمەن قازاقستاندا 53 كاسىپورىن اينالىسادى, ونىڭ ىشىندە 19 كاسىپورىن حالىقارالىق سەرتيفيكاتتاۋ جۇيەسىندە تىركەلگەن. اتالعان كومپانيالار ەۋرووداق ەلدەرىنە تۇراقتى ءونىم ەكسپورتتاۋشىلار بولىپ تابىلادى, ولاردىڭ نەگىزگى ساتىپ الۋشىلارى – گەرمانيا, فرانتسيا, اۆستريا, گوللانديا, پولشا, اقش ەلدەرى.
2015 جىلدىڭ سوڭىندا ءبىز ورگانيكالىق ءونىم ءوندىرۋ تۋرالى زاڭ قابىلدادىق, ول وسى جىلدىڭ ورتاسىندا كۇشىنە ەنەدى. زاڭ بىزگە حالىقتى جوعارى ساپالى ونىممەن, ال وندىرۋشىلەردى ءادىل باعامەن قامتاماسىز ەتۋگە سەپتىگىن تيگىزەتىن ورگانيكالىق ءوندىرىستى قولداۋ جانە رەتتەۋ جۇيەسىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەلىمىزدە تاماق قاۋىپسىزدىگىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى, دەدى مينيستر.
مامىتبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, جۇرگىزىلىپ جاتقان ۆەتەريناريالىق ساياسات ناتيجەسىندە 2015 جىلدىڭ مامىر ايىندا حالىقارالىق ەپيزووتيالىق بيۋروعا مۇشە ەلدەر دەلەگاتتارىنىڭ 83-ءشى باس اسسامبلەياسىندا (فرانتسيا, پاريج ق., حالىقارالىق ەپيزووتيالىق بيۋرونىڭ شتاب-پاتەرى) قازاقستاننىڭ 9 وبلىسى (اقمولا, اتىراۋ, ماڭعىستاۋ, اقتوبە, پاۆلودار, قوستاناي, قاراعاندى, سولتۇستىك قازاقستان جانە باتىس قازاقستان وبلىستارى) بويىنشا ۆاكتسينا قولدانىلمايتىن اۋسىلدان تازا ەل مارتەبەسىن الدى. ول ءوز سوزىندە باسقا دا ماسەلەلەرگە توقتالىپ ءوتتى.
سەسسيا بارىسىندا قازاقستاننىڭ سۋ سالاسىنا يسلام دامۋ بانكىنىڭ 300 ميلليون دوللار قارجىسىن تارتۋ جونىندەگى كەلىسىمگە قول قويدى. وسى كەلىسىمگە بايلانىستى ەلىمىزدىڭ سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى يسلام ابىشەۆ پەن يسلام دامۋ بانكىنىڭ پرەزيدەنتى احماد موحامەد ءالي ءال-ماداني جۋرناليستەرمەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزىپ, ءتيىستى تۇسىنىكتەمە بەردى.
يسلام ەلدەرى ازىق-ت ۇلىك ۇيىمىنىڭ استانادا ءوتىپ جاتقان سەسسياسىنان ءبىزىڭ ءبىر تۇيگەنىمىز, قازاقستان وسى ۇيىمنىڭ قۇرىلۋى ارقىلى ءوزىنىڭ ارتىق ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن سىرتقا ەكسپورتتاۋعا قوسىمشا مۇمكىندىكتەر الاتىن بولادى. سونداي-اق, بۇل ۇيىم يسلام الەمىنىڭ بىرلىگىنە قىزمەت ەتەتىندىكتەن, قازاقستاننىڭ مۇسىلمان مەملەكەتتەرى اراسىنداعى بەدەلى نىعايا تۇسپەك.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سوڭعى جاڭالىقتار
قوعام • كەشە
قازاقستان IT-قىزمەتتەردىڭ ەكسپورتىنان 1 ملرد دوللاردان استام تابىس تاپتى
تەحنولوگيا • كەشە
ەربول تۇياقباەۆ جاڭا قىزمەتكە تاعايىندالدى
تاعايىنداۋ • كەشە
پرەزيدەنت ەۋرازيالىق دامۋ بانكىنىڭ باسقارما توراعاسىن قابىلدادى
پرەزيدەنت • كەشە
