ۇرپاق بولاشاعىنا جاۋاپكەرشىلىك ۇلگىسى

الماعايىپ الەم تاعى ءبىر سىناق مارەسىنە جاقىنداپ كەلەدى. عاسىرلار توعىسىندا دۇرلىككەن تولقۋلار دۇرمەگى ۋشىعىپ بارادى. تاياۋ شىعىس تۇگەل سوعىس ورتىنە وراندى, بوسقىندار تاسقىنىنان تۇرالاعان ەۋروپا لاڭكەستىك جارىلىستاردان قايىستى, افريكانى اشتىق پەن توڭكەرىستەر قاقتىعىسى جايلاسا, كورەي تۇبەگىنەن يادرولىق اپات قاۋپى قىلاڭ بەرۋدە. جۇمىر جەر جاھاندىق قاتەرلەردەن قايىسىپ تۇر. اقيقاتىنا كەلسەك, پلانەتامىزدا تۇراقتىلىق پەن بەيبىتشىلىكتى ساقتاپ قالۋ ءححى عاسىرداعى ادامزات الدىنداعى ەڭ باستى كوكەيكەستى ماسەلەگە اينالدى. مىنە, ناق وسىنداي سىندارلى كەزەڭدە سۇڭعىلا ساياساتكەر, قارىمدى قايراتكەر نۇرسۇلتان نازارباەۆ اقش استاناسىنان بارشا ادامزاتقا اشىق ارناۋىن جولدادى. قازاقستان پرەزيدەنتى «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىندە مەملەكەتارالىق قارىم-قاتىناس­تىڭ جاڭا پاراديگمالارىن ۇسىندى. ول – بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك ءۇشىن بىردەي جاۋاپكەرشىلىك قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن بەيبىت ۇنقاتىسۋلار مەن كەلىسسوزدەر. «مەملەكەتتەر اراسىنداعى بارلىق تالاس-تارتىستاردى رەتتەۋ ءۇشىن نەگىز بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك ءۇشىن تەڭدەي جاۋاپكەرشىلىك, ءوزارا قۇرمەت جانە ىشكى ىسكە ارالاسپاۋ قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن بەيبىت ۇنقاتىسۋلار مەن كونسترۋكتيۆتى كەلىسسوزدەر بولۋى كەرەك», دەپ اتاپ كورسەتتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. يادرولىق جانە باسقا جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋلارىنان ازات الەم قۇرۋعا قادام جاساۋ, جاھاندىق تۇراقتىلىق اۋقىمىن كەڭەيتۋ, اسكەري بلوكتاردان باس تارتۋ, حالىقارالىق قارۋسىزداندىرۋ ۇدەرىسىن جاڭا تاريحي جاعدايعا بەيىمدەۋ, بارلىق ۇلتتاردىڭ عالامدىق ينفراقۇرىلىمدارعا, رەسۋرستار مەن رىنوكتارعا تەڭ دارەجەدە جانە ادىلەت تالاپتارىمەن ەركىن ەنۋىنە نەگىزدەلگەن ۇردىستەر قالىپتاستىرۋ – ەلبا­سىنىڭ مالىمدەمەسىندەگى ايرىقشا اتاپ وتەرلىك ادامزات ءۇشىن اسا ءماندى مىندەتتەر. بۇۇ قولداۋىمەن بەيبىتشىلىك, تۇراقتىلىق, ءوزارا سەنىم جانە قاۋىپسىزدىك جولىنا جۇمىلعان مەملەكەتتەردىڭ جاھاندىق كواليتسياسىن قۇرۋ – جوعارىداعى ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋداعى ماڭىزدى قادام بولارى ءسوزسىز. وسىدان تۋرا 71 جىل بۇرىن حيروسيماعا تاستالعان ءبىر بومبا جاپون حالقىنىڭ بىرنەشە بۋىن ۇرپاعىن ايىقپاس اتوم ازابىنا سالىپ كەلە جاتسا, قاسيەتتى قازاق جەرىن قاساقانا سىناق الاڭىنا اينالدىرعان 40 جىل ىشىندە سەمەي پوليگونىندا سوعان پارا-پار 2,5 مىڭ بومبا جارىلىپتى. قازاق جەرىن 40 جىل قاسىرەت قۇرساۋىنا وراپ, دالا كىندىگى – سارىارقانى سىلىكپەگە سالىپ سىلكىنتىپ كەلگەن اجداھا بۇدان 25 جىل بۇرىن الەمدە العاش رەت تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ پارمەنىمەن جابىلدى. سوندىقتان بەيبىتشىلىكسۇيگىش قازاق ەلىنىڭ جانە ونىڭ دارابوز باسشىسىنىڭ الەم مەملەكەتتەرىنىڭ جەتەكشى­لەرى مەن ساياساتكەرلەرىن, بارلىق اقىل-ويلى ازاماتتارىن ءححى عاسىردى سوعىسسىز عاسىرعا اينالدىرىپ, جاپپاي قارۋسىزدانۋعا ۇندەۋگە تولىق قۇقى بار. قازاقستان – الەمدىك قوعام­داستىققا قارۋسىزدانۋ ماسەلەسىنە بايلانىستى ساليقالى ساياسات جۇرگىزۋدىڭ جارقىن ۇلگىسىن كور­سەتتى. كۇش-قۋاتى جونىنەن الەمدەگى 4-ءشى اتوم ارسەنالىنان باس تارتۋىمىز وسى ويىمىزدىڭ ايقىن دالەلى. شيرەك عاسىر بولاشاقتى بولجاۋدى بىلاي قويعاندا, ەرتەڭى ب ۇلىڭعىر سوناۋ 1991 جىلى الەمدە تۇڭعىش رەت مۇنداي كوزسىز ەرلىككە بارۋ تەك قانا حالقىنىڭ مۇددەسى ءۇشىن باسىن بايگەگە تىككەن دارابوز قايراتكەر ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ عانا قولىنان كەلگەن ازاماتتىق ارەكەت ەدى. تاعى ءبىر ەرەكشە ايتاتىن ماسەلە, 2015 جىلى قازاقستاندا تومەن بايىتىلعان ۋران بان­كىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزىلدى. قازاقستان اتوم قۋا­تىن بەيبىت ماقساتتار ءۇشىن پايدالانۋعا مۇددەلى ەكەندىگىن ءىس جۇزىندە كورسەتتى. وسى رەتتەن كەلگەندە ەلباسىنىڭ مانيفەسى بۇكىل الەم ەلدەرى باسشىلارىنا جويقىن قارۋلار تۇرلەرىن تەجەپ, ءتىپتى, جويۋعا بەتبۇرىس جاساۋعا جول كورسەتەدى دەپ ويلايمىن. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ شيرەك عا­سىرلىق مەرەيتويى قارساڭىندا ەلباسىنىڭ بۇكىل ادامزات ءۇشىن وزەكتى پروبلەما بولىپ وتىرعان ماسەلە تۋرالى مانيفەست جاريا­لاۋى سوڭعى شيرەك عاسىرداعى قازاقستاننىڭ اسقاق مارتەبەسىن ايقىندايتىنى انىق. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ «الەم. ءححى عاسىر» اتتى مانيفەسىنىڭ ماڭىزى وتە زور. قازاقستاننىڭ باستاماسىمەن وتكەن جىلى بۇۇ باس اسسامبلەياسى يادرولىق قارۋدان ازات الەم قۇرۋ تۋرالى جالپىعا ورتاق دەكلاراتسيا قابىلدادى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مانيفەسى ارقىلى ءبىزدىڭ ەلىمىز تاعى دا الەمدىك بەيبىت باستاماسىن پاش ەتتى. ەلباسىنىڭ اقش استاناسى ۆاشينگتون قالاسىنداعى ۇلكەن حالىقارالىق مىنبەردە تۇرىپ جاريالاعان «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى – وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بولاشاعى ءۇشىن ەرەكشە الاڭداۋشىلىقتان تۋعان تاريحي قۇجات. ادامزات بالاسىنىڭ ورتاق پلانەتامىز – جەر-انادان باسقا تىرشىلىك مەكەنى جوق. ال سول التىن ۇيامىزدى سوعىس ورتىنە شالدىرىپ, جارىلىستاردان جازىلماس جارا سالۋ كەشىرىلمەس قيانات. سوندىقتان بيلىك باسىندا جۇرگەن بارلىق سانالى ساياساتكەرلەردىڭ الدىندا تۇرعان بۇگىنگى باستى مىندەت – جاھانداعى قانداي دا بولماسىن سوعىس ورتىنە توسقاۋىل قويىپ, ادامداردىڭ بەيبىت قاتار تىرشىلىك ەتۋىنە جاعداي جاساۋ. قازاقستان پرەزيدەنتى بۇكىل سانالى ادامزاتتىڭ ارمانىنا اينالعان وسى ماسەلەنى تاپ باستى. ادامزاتتى اجال سەپكەن سوعىس قاتەرىنەن قۇتقارۋ – بۇگىنگى جانە تاياۋ بولاشاقتاعى كوكەيكەستى مىندەت. جاسقايرات سۇندەتوۆ, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور  استانا