«اسسالاۋماعالەيكۇم, مۇحاممەد ءالي اعا!»

امەريكالىق اتاقتى بوكسشى مۇحاممەد ءالي 1942 جىلى 17 قاڭتاردا كاسسيۋس كلەي دەگەن اتپەن دۇنيەگە كەلدى. داڭقتى سپورت­شىنىڭ ومىرىندە قاعيدا عىپ ۇس­تانعان ەرەكشە ەكى ءسوزى بار. ءبىرىنشىسى, «ەڭ باستىسى – سەنىم» بولسا, ەكىنشىسى: «كوبەلەكشە پىر-پىر­لاپ ۇشىپ, ارا سياقتى شاعىپ ال» دەگەنگە كەلەدى. جامبىل وبلىسىنا قاراستى باي­زاق اۋدانىنداعى جەتىباي اۋى­لىندا تۋىپ, تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ اۋەسقوي بوكسىن جەر جۇزىنە تا­نىتقان بولات ءجۇمادىلوۆ تە كانىگى بوكسشى بولىپ قالىپتاسا كەلە رينگتە كوبەلەكشە پىر-پىرلاي ۇش­ىپ, جەكپە-جەككە شىققان قار­سى­لاسىن اراشا «شاعاتىن» بول­دى. سپورتتاعى ەڭ باستى نارسە – سەنىم ەكەنىن دە ەسىنەن شىعارعان جوق. مۇحاممەد ءالي بوكسپەن 16 جاسىندا اينالىسا باستاسا, بولات 12 جاسىندا بەل بۋدى. امەري­كا­لىق قارا بالانى ءبىر كورگەننەن تانىعان باپكەردىڭ اتى-ءجونى اندجەلو داندي بولسا, جەتىبايدان شىققان جامپوزدىڭ باپكەرى فەليكس تيحونوۆيچ تسوي دا بولاشاق الەم چەم­پيونى مەن وليمپيادا جۇلدەگەرىن تولىباي سىنشىداي جەتە ءبىلدى. بىراق بولات كۇندەردىڭ كۇنىندە بوكسشىلار قاۋىمى ءبىر كورۋدى ار­مان­دايتىن مۇحاممەد اليگە قو­ناقجاي قازاق ەلىنىڭ سالت-ءداس­تۇ­رىمەن: «اسسالاۋماعالەيكۇم, اعا!» دەپ, قوس قولداپ سالەم بەرەم دەپ ويلاماعان. قازاقستاننىڭ, دو­س­تاس­تىق ەلدەرىنىڭ بىرنەشە دۇركىن چەم­پيونى بولىپ, ودان ورتالىق ازيا (1995-1997 ج.ج.) جانە ءىى شىعىس ازيا ويىندارىندا (1997 ج) توپ جارعاننان كەيىن بەرەندەي بەرىك بو­لاتتىڭ الەم چەمپيو­نات­تارى مەن وليمپيادالارعا بەرىلەتىن جول­دامالاردى بىرىنەن كەيىن ءبىرىن جەڭىپ الا باستاعانى بەلگىلى. ول قادامى ءساتسىز دە بولعان جوق. بەرلين (1995 ج.) مەن بۋداپەشتتەگى (1997 ج.) الەم چەمپيوناتىندا كۇ­مىس پەن قولادان مەدال تاقسا, اقش-تىڭ اتلانتا قالاسىندا 1996 جىلى وتكەن ءححVى وليمپيا ويىن­دارىندا كۇمىس مەدالعا يە بولدى. ال حيۋستوندا (اقش) 1999 جىلى وتكەن الەم چەمپيو­ناتىندا جەڭىس­تىڭ ەڭ بيىك تۇعى­رىنا كوتەرىلىپ, التىن مەدالعا قول جەتكىزدى. سوندا بولاتتىڭ ءبىر ءوزى الەمنىڭ قولا, كۇمىس جانە التىن مەدالىنىڭ يەگەرى بولىپ شىعادى. 2000 جىلى سيدنەيدە (اۆستراليا) وتكەن ءححVىى ول­يمپيا ويىندارىندا بولات ەكىنشى كۇمىس مەدالىن ولجالادى. ەلباسى ن. نازارباەۆتىڭ قولىنان «قۇر­مەت» وردەنىن الدى. ءالى ەسىمدە, 1999 جىلى جامبىل وبلى­سى­نىڭ سول كەزدەگى اكىمى سەرىك ءۇم­بەتوۆ وعان «جىل ادامى» اتاعىن بەرگەن بولاتىن. جالپى, ەلىمىزدىڭ «قازاقستان» دەگەن قاسيەتتى اتىن ەكونومي­كا­لىق قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە الەم جۇرتشىلىعىنا تانىتقان جوعارى ءبىلىمدى جۇلدىزدى سپورتشىعا قان­­داي قۇرمەت, قاي لاۋازىم دا جاراسادى. بىراق ءوزىنىڭ ءار نارسەگە ءبىر سۇقتانبايتىن, سۇعاناق­تان­باي­تىن سىپا مىنەزى بار. سوندىقتان بولار, سالتاناتتى جيىنداردا بەرىلەتىن قۇرمەتتى اتاقتار مەن ماراپاتتاۋلاردان شەت قالا بەرەتىنى بار. ءتىپتى ءبىراز جىلدار بولاتتان كوز جازىپ تا قالعانبىز. ايتەۋىر سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدىڭ بوكس فەدەراتسياسىنىڭ قابىرعاسىنان كورە باستادىق. بۇگىندە قوستاناي وبلىسىنىڭ قۇرىش بىلەك بوكس­شىلارىنا باس بولىپ, باپتاي باس­تاعانىنان دا حاباردارمىز. ال جاقىندا ازيادا الاۋىن ۇستاۋشىلاردى ىرىكتەۋگە بايلا­نىس­تى رەسپۋبليكالىق كوميسسيا­نىڭ باس­قوسۋى بولىپ, وندا جام­بىل وب­لىسىنداعى الاۋدى باسقا ەمەس, بولات ءجۇمادىلوۆ ۇستايتىن بولعانىن ەستىگەندە ونىڭ ءوزى تۋىپ-وسكەن ءوڭ­ىرگە كەلىپ, ازيادا الاۋىن ۇستاي­تى­نى تۇسىنە دە كىرمەگەن وب­لىس تۇر­عىندارى كادىمگىدەي قۋا­نىپ قالدى. قۋانا وتىرىپ, ازيادا الاۋىن ۇس­تاۋشىنى تاڭداۋدا قاتەلەس­پە­گەن­دەرى جانە بولاتتاي بەرەندى قۇرمەت­تەگەندەرى ءۇشىن تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى مەن وبلىستىق اكىمدىك­كە ريزاشى­لى­عىن بىلدىرگەن. ەندى ءسوز باسىندا ايتىلعان مۇ­­حاممەد ءاليدىڭ جايىنا ورالايىق. – حيۋستوندا ءوتىپ جاتقان ءال­ەم­دىك جەكپە-جەكتەن قولىم قالت ەتكەندە جان-جاعىمىزعا كوز توق­تا­تىپ قارامايمىن با. سول كەزدە جانارىم الەمگە ايگىلى بوكسشى مۇحاممەد اليگە تۇسە كەتكەنى. الەمدىك جارىستاردا ءتارتىپ قاتال, بەيساۋات جۇرىسكە رۇقسات بەرىلمەيدى. دەگەنمەن, نارتاۋەكەل دەپ قول سوزىم جەردە وتىرعان اتى اڭىزعا اينالعان بوكسشىنىڭ قا­سى­نا بارىپ: «اسسالاۋ­ماعالەي­كۋم, اعا!» دەپ قوس قولداپ امان­داستىم. ول دا مۇسىلمان ەمەس پە: «ۋاعالەيكۇماسسالام» دەپ جىلى جىميىپ قولىن ۇسىندى. جەكپە-جەگىم ۇناعانىن ءبىلدىرىپ «يەس», «و, كەي» دەپ اعىلشىنشالاپ تا جا­تىر. مەن بولسام ءتارتىپ ساق­شى­لارى قۋىپ جىبەرمەي تۇرعاندا سۋرەتكە ءتۇسىپ قالۋعا تىرىستىم, – دەگەن, تارازعا ءبىر كەلگەن ساپا­رىن­دا بولات ءجۇمادىلوۆ سول تاريحي ءسات بەينەلەنگەن سۋرەتتى سىيلاپ. مىنە, مىناۋ سول سۋرەت. ەكەۋى اعايىندى ادامدارداي قول الى­سىپ وتىر. بولاتتاي بەرەننىڭ با­سىندا قازاقى ويۋ-ورنەگى بار ت­ا­قيا. ول شەت ەلدەردەگى جارىستارعا ەلىنىڭ ۇلتتىق ءدامى مەن كيىمدەرىن ءار­دايىم وزىمەن بىرگە الا باراتىن. بوكس ونەرى مۇحاممەد ءاليدىڭ تۇلا بويىنا تۋا ءبىتتى دارىعان دەسەك, ءبىزدىڭ بولات تا سول قاسيەتتەن قۇر الاقان ەمەس بولاتىن. ەندەشە, ول ۇستاعان ازيادا الاۋىنان مىڭداعان جۇرەكتەرگە تەك قانا جەڭىس جىلۋى تاراسىن دەپ تىلەيىك. كوسەمالى ساتتىباي ۇلى. جامبىل وبلىسى. –––––––––––––––––– سۋرەتتە: الەمگە ايگىلى بوكس­شى­ مۇحاممەد ءالي مەن بولات ءجۇمادىلوۆ.