ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا قىرلارى

ەلباسى «قازاقستان جاڭا جاھاندىق ناقتى احۋالدا: ءوسىم, رەفورمالار, دامۋ» جولداۋىندا دسۇ-عا مۇشە بولۋ تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تولىققاندى ساۋدا-ەكونوميكالىق ارىپتەس رەتىندە مويىندالۋىن ايعاقتاۋمەن قاتار, ەكسپورتتاۋشىلار ءۇشىن دە, ەكونوميكامىزدىڭ شەشۋشى سەكتورلارىنا كەلەتىن ينۆەستورلار ءۇشىن دە تىڭ مۇمكىندىكتەر اشاتىنىن اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. بۇل تاريحي وقيعا ەجەلدەن «اۋىلى ارالاس, قويى قورالاس» قازاقستان مەن رەسەيدىڭ تاۋار وندىرۋشىلەرى اراسىندا ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردى جەدەلدەتىپ, بەكەم بىرلىكتى ودان ءارى كەمەلدەندىرە تۇسەرى انىق. بۇگىنگىدەي الماعايىپ كەزەڭدە حالىقتار اراسىنداعى دوس­تىقتىڭ ۇلاعاتتى ۇلگىسى بولارلىقتاي جاقسى باستامالار مەن يگى ىزدەنىستەرگە جول اشۋدىڭ ماڭىزدىلىعى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. «ارالاسپاسا, اعايىن دا جات بولادى» دەگەن. وسى ورايدا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيزنەس ءورىسىن كەڭەيتۋ, وتاندىق ونىمدەردى ەكسپورتتاۋ, شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتۋ تاپسىرمالارىن ورىنداۋدا قىزىلجار وڭىرىندە سان-سالالى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇگىنگى تاڭدا وبلىس 80-گە جۋىق مەملەكەتپەن ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىس ورناتقان. ونداعى جالپى تاۋار اينالىمىنىڭ 70 پايىزدان استامى رەسەيگە تيەسىلى. وسىدان-اق ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداعى شەڭبەرىندە جەرگىلىكتى جەردە ايماقارالىق ارىپتەستىككە ۇلكەن كوڭىل ءبولىنىپ, باسەكەگە قابىلەتتىلىك قارىمىنىڭ وسە تۇسكەنىن اڭعارۋعا بولادى. الىپ كورشى ەلمەن شەكارالاس ايماقتاعى ءۇش وبلىس ىشىندە قورعاندىقتاردىڭ ورنى بولەك. كەدەندىك رەسىمدەۋلەردىڭ وڭتايلاندىرىلۋى ارقاسىندا مۇندا تۇراتىن 15 مىڭعا جۋىق قانداسىمىزدىڭ اتاجۇرتقا كەلىپ-كەتۋى جەڭىلدەي تۇسكەن. ولار كەدەرگىسىز الىس-بەرىستىڭ وركەندەۋىنە قۋانۋلى. 2005 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان وسىنداعى قازاقتاردىڭ ۇلتتىق-مادەني اۆتونومياسىنىڭ بەدەلى بيىك, دارەجەسى جوعارى. قورعان وبلىسىنىڭ دەلەگاتسياسىن باستاپ كەلگەن گۋبەرناتور الەكسەي كوكورين ەكى ەل پرەزيدەنتتەرىنىڭ قاتىسۋىمەن شەكارالىق ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى بىرنەشە رەت تالقىلانعانىن, ءوزارا تۇسىنىستىككە قۇرىلعان ەكونوميكالىق وداققا ەكى جاق تا اسا مۇددەلى ەكەنىن جەتكىزدى. قورعان – ءسىبىر ايماعىنداعى ەڭ جاس وبلىستاردىڭ ءبىرى. ەكونوميكانىڭ نەگىزىن ونەركاسىپ قۇرايدى. ماشينا جاساۋ, اسكەري تەحنيكا, تەمىرجولعا, مۇناي وڭدەۋگە ارنالعان قوندىرعىلار شىعارۋ ءىسى جاقسى دامىعان. اگروونەركاسىپ كەشەنى استىق, ەت-ءسۇت شارۋاشىلىعىنا, قايتا وڭدەۋگە باعىتتالعان. ۋرال فە­دەراتيۆتىك وكرۋگىندە ورنالاسقان 6 ايماق ىشىندە استىق, ءسۇت, كارتوپ, كوكونىس وندىرۋدەن – ءبىرىنشى, ەت وندىرۋدەن ەكىنشى ورىن الاتىنى كوپ جايتتى اڭعارتسا كەرەك. قوس وبلىستىڭ جاعراپيالىق ورنالاسۋى, تابيعي ەرەكشەلىگى, شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ ءتاسىلى جاعىنان ۇقساستىقتارى كوپ. وعان ناقتى مىسالدار كەلتىرىلدى. «كۋرگانسەمەنا» عىلىمي-وندىرىستىك اگروحولدينگى عالىمدارىنىڭ قاتى­سۋىمەن استىق تۇقىمىن تەرىسكەيدىڭ اۋا رايىنا ءتوزىمدى, ءونىمدى ءارى تەز پىسەتىن ساپالى تۇرلەرىمەن الماستىرۋ, اۋدانداستىرۋ جايلى سەمينار-كەڭەس وتكىزىلىپ, 200 توننا ەليتالى تۇقىم جەتكىزىلىپتى. وبلىس جىل سايىن سىرتقا 1,5 ميلليون توننا بيداي, 150 مىڭ توننا ۇن, 200 مىڭ توننا مايلى داقىلدار تۇقىمىن جونەلتەتىنىن ەسكەرسەك, بۇل باعىتتاعى بىرلەسكەن باعدارلاما قولداۋعا تۇرارلىق. ايماقتا 300-دەي بىرلەسكەن كاسىپورىن تىركەۋگە الىنسا, «قۋرگانستالموست» زاۋىتىنىڭ قازاقستان نارىعىنداعى ماڭىزى ايرىقشا. مەتالقۇرىلعىلار قاڭقاسىن جاساۋمەن شۇعىلداناتىن كاسىپورىن سپورت سارايلارىن تۇرعىزۋعا اسا ىقى­لاستى. ال, «DEZ» كومبيناتىنىڭ ساپالى ۇنى رەسەيدە ۇلكەن سۇرانىسقا يە. قورعاندىقتار پەتروپاۆل اۋىر ماشينا جاساۋ زاۋىتىنىڭ ۋران وندىرۋگە ارنالعان قۇرال-جابدىقتارىن ساتىپ الۋعا نيەتتى. تاۋلىگىنە 50 توننا ءونىم دايىندايتىن كومبيناتتى ىسكە قوسقان «زەنچەنكو جانە ك» كومانديتتىك سەرىكتەستىگى مەن قورعاندىقتار اراسىندا كەلىسىم تۇزىلگەن. پەتروپاۆلدىق «قازمۇنايگازماش» پەن قورعاندىق «كورۆەت» سەرىكتەستىكتەرى مۇناي-گاز كەشەنى ءۇشىن بولشەكتەر مەن قون­دىرعىلار شىعارۋ تاجىريبەسىن يگەرگەن. «شتال» جانە «ميكرون» رەزينا-تەحنيكالىق بۇيىمدار فاب­ريكالارى كوسالالى جابدىقتار جەت­كىزۋمەن شۇعىلدانادى. كەرىسىنشە, اۋعانستان, قىرعىزستان نارىعىنا بويلاي ءجۇز­گەن «Petromali Gompany» جشس قىزىلجاردىڭ ساپالى ۇنىن رەسەيگە تاسىمالداۋعا بەكەم بەل بۋعان. ايماق باسشىسى ەرىك سۇلتانوۆ ن. نازارباەۆتىڭ «قازاقستان جانە رەسەي جوعارى دەڭگەيدە قارىم-قا­تىناس جاساپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىعىمىز وزگە ەلدەر ءۇشىن ۇلگى بولا الادى دەپ ويلايمىن», دەگەن سوزدەرىن العا تارتا وتىرىپ, شەكارالاس ايماقتاردا اتقارىلىپ جاتقان شارالارعا توقتالدى. بىلتىر ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە ەلدەرمەن وبلىستىڭ جالپى تاۋار اينالىمى جارتى ميلليارد اقش دوللارىنان اسىپ جىعىلعان. اۋماقتارداعى ەركىن تاۋار اينالىمىنىڭ ىلكىمدى قادامدارىن كاسىپكەرلەر ەرەكشە سەزىنىپ, بايلانىس قارقىنىن جىلدامداتا تۇسكەن. عىلىمي-تەحنيكالىق, گۋمانيتارلىق, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, مادەنيەت, سپورت سالالارى بويىنشا دا جاقسى داستۇرلەر از ەمەس. ءوزارا ءتيىمدى قىزمەتتەر كورسەتۋ جانە تاۋارلار جەتكىزۋ ماقساتىندا 25 قۇجاتقا قول قويىلىپ, كەلىسىمدەر جۇزەگە اسىرىلعان. رەسمي دەلەگاتسيالاردىڭ تاجىريبە الماسۋى ۇردىسكە ەنگەن. «ءبىزدىڭ زاۋىتتار قورعاندىق كومپانيالارمەن تىعىز بىرلىكتە قىزمەت اتقارادى. ەكى وبلىستا دا بەلگىلەنگەن مىندەتتەردى العا باس­تىرۋ ءۇشىن مۇمكىندىكتەر جەتكىلىكتى», دەي كەلىپ, ەرىك حامزا ۇلى تاتۋلىققا, ىزگىلىككە نەگىزدەلگەن كورشىلىك ساۋدا-ەكونوميكالىق سەرىكتەستىكتىڭ قانات جايا بەرۋىنە تىلەكتەستىك ءبىلدىردى. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى مۇح­تار مانكەەۆ ءوز بايانداماسىندا ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق الەۋەتىنىڭ جاڭا قىرلارىنا ەرەكشە ەكپىن ءتۇسىردى. بىلتىر ەت ءوندىرۋ 90,5 مىڭ توننانى, ءسۇت 504 مىڭ توننانى, جۇمىرتقا 584 ميلليون دانانى, ەت ەكسپورتى 969 توننانى قۇراعان. الداعى ۋاقىتتا قالدىقسىز وڭدەلەتىن ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ ۇلەسىن كوبەيتۋگە باسىمدىق بەرىلەدى. القالى باسقوسۋعا قاتىسقان مەي­مانداردىڭ نازارىن ەلباسىنىڭ باستاماشىلىعىمەن استانادا وتەتىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى جايلى جان-جاقتى اقپارات ەرەكشە اۋداردى. وسىناۋ ماڭىزدى شاراعا بايلانىستى رەسەيمەن شەكارالاس ايماقتاردىڭ تۇرعىندارىن بارىنشا قامتيتىن تۋريستىك جوسپار جاسالىپ, تانىستىرىلدى. اكادەميك گ. يليزاروۆ اتىنداعى «تراۆماتولوگيالىق قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جانە ورتوپەديا» عىلىمي ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى الەكسەي گۋبيننىڭ, پەتروپاۆل قالاسىنداعى «كوپبەيىندى قۇرال-جابدىقتار زاۋىتى» جشس ديرەكتورى سەرگەي فەدوسەەۆتىڭ, تاعى باسقالاردىڭ وي-تولعامدارى جىلى اسەر قالدىردى. جيىننان كەيىن وبلىس اكىمى ەرىك سۇلتانوۆ پەن قورعان وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى الەكسەي كوكورين ەكى تاراپ اراسىنداعى ارىپتەستىك بايلانىستى دامىتۋعا ارنالعان حاتتاماعا قول قويدى. ولار باق وكىلدەرىنە بەرگەن سۇحباتتارىندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىندا ەكونو­ميكادا وڭ سەرپىندەر جالعاسا بەرەتىنىن اتاپ كورسەتتى. مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كاسىپ­كەرلىك سۋبەكتىلەر اراسىندا دا مەموراندۋمدار جاسالدى. ءومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان» سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى سۋرەتتى تۇسىرگەن تالعات تانىباەۆ