تۇراقتى دامۋ جولىندا

ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان ءاربىر جولداۋى تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ جاڭاشا دامۋىنىڭ بەتبۇرىستى كەزەڭىنە جول اشادى. وسى­ناۋ تاريحي قۇجات اتقارىلىپ جاتقان ىستەرىمىزگە ەسەلەنگەن سەرپىن قوساتىنى يگى داستۇرگە اينالعانى ءسۇيىنىشتى. ەلباسى داعدارىسقا قارسى جانە قۇرىلىمدىق تۇرلەندىرۋدىڭ بەس باعى­تىن العا تارتتى. بۇل رەتتە قارجىل­ىق سەكتوردىڭ تۇراقتاندىرىلۋى, بيۋد­جەت­تىك ساياساتتىڭ وڭتايلاندىرىلۋى, ەكونوميكالىق باسەكەنى ىنتالاندىرۋ, جەكەشەلەندىرۋ, جاڭا ينۆەستيتسيالىق جانە الەۋمەتتىك ساياسات تۋرالى ناقتى تاپسىرمالار بەرىلدى. پرەزيدەنتتىڭ «قازىر الەم شاپشاڭ قارقىنمەن وزگەرۋدە. باسقاشا ءداۋىر تۋىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا وزگەشە مۇمكىندىكتەرى مەن تاۋەكەلدەرى بار جاڭا جاھاندىق ناقتى احۋال پايدا بولۋدا. بۇگىندە قازاقستان ەكونوميكاسىنا الەمدىك رىنوكتارداعى قۇلدىراۋ تۋىنداتقان بىرقاتار سىرتقى فاكتورلار تەرىس اسەرىن تيگىزۋدە. جاھاندىق داعدارىستاردىڭ شىعۋ توركىنى بىزدەرگە بايلانىستى ەمەس. جاھاندىق داعدارىستار ىقپالىنان ەشكىم دە ساقتانىپ قالا المايدى», دەگەن ءسوزى وزەكتى بولىپ تابىلادى. ەلباسى, وسى ورايدا قازاقستاندى الەمدىك داعدارىستىڭ اسەرىنەن سەنىمدى تۇردە قورعايتىن, العا قاراي جىلجۋعا جاردەم بەرەتىن بىرقاتار شارالاردى ۇسىندى. جولداۋدا ءاربىر وڭىردەگى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ دامۋ باسىمدىقتارىن ناقتىراق ورنىقتىرۋ قاجەت دەپ ءدوپ باسىپ ايتىلعان. سولتۇستىك وڭىرگە كەلەر بولساق, استىق ءوندىرىسى مەن مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ بويىنشا جۇمىستاردى جانداندىرۋ قاجەت دەلىنگەن, سونىمەن قاتار, بۇل سالالاردى باسەكەگە قابىلەتتى ەتىپ, شەت مەم­لەكەتتەردىڭ ەكسپورتتىق تاۋاشالار­ىن ءتيىمدى قولدانۋ كەرەك دەگەن مىندەت قويىلدى. بۇل مىندەتتەر اقمولا وبلىسىنىڭ اگرارلىق سالاسىنا دا قاتىستى. جۇيە­لەنگەن جوسپارلاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بىزدە تۇجىرىمدى ۇستا­نىمدار بار. مەملەكەتتىك قولداۋدا اگروونەركاسىپتىك كە­شەندى دامىتۋ بويىنشا قويىلعان «اگ­رو­بيزنەس-2020» باع­دارلاماسى ايرىقشا ما­ڭىزدى. ساۋاتتى ءجۇر­گىزىلگەن ءىستىڭ قايتارىمى دا تولىمدى. وتكەن جى­لى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى ءوندىرىسىنىڭ جالپى كولەمى 263,1 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ, 2,1 پايىزدىق ءوسىم بەردى. وڭىردە ماشينا-تراكتور پاركىن جوعارى ءونىمدى تەحنيكالارمەن جاڭارتۋ جۇمىستارى قارقىن الدى. ناقتىلاي كورسەتسەك, بىلتىر 166 استىق كومباينى, 287 تراكتور, 81 بىرلىك تۇقىم سەبۋ كەشەنى ساتىپ الىندى. ياعني, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ قۋاتتانۋى 100 گەكتارعا شاققاندا 124 ات كۇشىنە دەيىن جەتتى نەمەسە الەمدىك ستاندارتقا سايكەس بولىپ تابىلادى. سالاعا 16,2 ميلليارد تەڭگە ينۆەس­تيتسيا قۇيىلدى, بۇل 2014 جىلعا قارا­عاندا 2 ميلليارد تەڭگەگە ارتىق. جالپى, قولدانىلىپ جاتقان شارالار كەشەنى 4,7 ميلليون توننا ساپالى استىقتى جيناپ, گەكتار ءتۇسىمىن 11,6 تسەنت­نەرگە جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەردى. وبلىس قاجەتتى اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىنىڭ اۋدان­داستىرىلعان تۇقىمدارىمەن تولىعىمەن قامتاماسىز ەتىلدى. ىشكى ازىق-ت ۇلىك نارىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا مال شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. ءىرى قارا مال سانى 2014 جىلعا قاراعاندا 2,8 پايىزعا ءوستى. ءسۇت ءوندىرىسى 2,6 پايىزعا, ەت – 10, جۇمىرتقا 33,5 پايىزعا ۇلعايدى. ءىرى قارا مال ەتىنىڭ ەكسپورتتىق الە­ۋەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن سوڭعى بەس جىلدا 12 مىڭ باستان استام ەت جانە ءسۇت باعىتىنداعى اسىل تۇقىمدى مال ساتىپ الىندى. ءىرى قارا مالدى كوبەيتۋمەن اينالىساتىن 19 شارۋاشىلىق قۇرىلدى. ناتيجەسىندە, اسىل تۇقىمدى مالدىڭ ۇلەس سالماعى 7,3 تەن 16,7 پايىزعا دەيىن ءوستى. سالانى ءارتاراپتاندىرۋ قادامدارى دا كوڭىلدەگىدەي دەۋگە بولادى. وڭىردە ءىرى ەكى برويلەرلى قۇس فابريكاسىنىڭ ىسكە قوسىلۋى وبلىستا قۇس ەتى ءوندىرىسىن 88 پايىزعا ارتتىردى. وبلىسىمىزىڭ قۇس وسىرۋشىلەرى ءىرى ەكسپورتتاۋشى بولا تۇرا استانا مەن وبلىستىڭ جۇمىرتقاعا دەگەن سۇرانىسىن تولىق قانا­عاتتاندىرىپ وتىر. ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىنىڭ اياسىندا 2015 جىلى 22,2 ميلليارد تەڭگەنىڭ 14 ين­ۆەس­تيتسيالىق جوباسى ىسكە اسىرىلۋى جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ابىرويلى اتقا­رۋىمىزعا سەپتىك جاساعانىن ايتۋ كەرەك. ەلوردا بازارلارىنا 86,8 مىڭ توننادان استام ءسۇت (قاجەتتى مولشەردىڭ 45 پايىزى), 20,9 مىڭ توننا ەت ونىمدەرى (50%), 217,5 ميلليون دانا جۇمىرتقا جەتكىزىلدى. ال, 2016 جىلى وبلىس استانا نارىعىن 52 پايىزعا دەيىن ەت ونىمدەرىمەن, 48 پايىزعا دەيىن ءسۇت ونىمدەرىمەن جانە 100 پايىزدىق كولەمدە ۇن, جۇمىرتقا, كارتوپپەن قامتاماسىز ەتۋدى جوسپارلاپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى دامۋى­نىڭ نەگىزگى تەتىكتەرى سالانى قۋاتتاندىرۋ, ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە شىعىنداردى ازايتۋدىڭ ارقاسىندا ىسكە اسىرىلادى. سونداي-اق, ءوندىرىس كولەمىن ۇلعايتۋدا نىسانالى نەسيەلىك باعدارلامالار­عا بەلسەندى تۇردە قاتىسىپ كەلەمىز. وسى­­­عان بايلانىستى «التىن اسىق», «قۇلان», «سىباعا» باعدارلامالارى بويىنشا ونىمدىلىگى جوعارى مال ساتىپ الۋ, زاماناۋي 18 تاۋارلى-ءسۇت فەر­ماسىن قۇرۋ جونىندە مىندەتتەر قويىلدى. مۇنداعى ماقسات ءسۇتتى قايتا وڭدەۋ كاسىپ­ورىندارىنىڭ جۇكتەلىمىن – 65 پايىزعا, ەت وڭدەۋدى – 70, ۇن ءوندىرىسىن 35 پايىزعا دەيىن ۇلعايتۋ بولماق.  مۇرات بالپان, اقمولا وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى كوكشەتاۋ