ىلكىمدى ىستەر لەگى
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ ەلىمىزدى ارمانىنا اداستىرماي جەتكىزەتىن تەمىرقازىق دەسە بولادى. ول جۇزەگە اسىرىلعاندا ەلباسى ايتقانداي, قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىلىگى نىعايادى, قانداي دا كۇردەلى كەزەڭنەن سەنىمدى وتۋگە مۇمكىندىك تۋادى. ول ءۇشىن «100 ناقتى قادامدا» قامتىلعان ماسەلەلەر بويىنشا ناقتى جۇمىستار جۇرگىزىلۋى ءتيىس. قوستانايداعى وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە بريفينگ وتكىزگەن وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ وسى باعىتتا ايماقتاعى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا شولۋ جاسادى.
مەملەكەتتىڭ تۇجىرىمدالعان باعىت-باعدارىنىڭ ناتيجەسى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر جۇمىسىنان كورىنبەك. سوندىقتان قوستاناي وبلىسىندا دا زاماناۋي, كاسىبي جانە اۆتونومدى مەملەكەتتىك اپپارات قالىپتاستىرۋعا تالاپتانۋ ءىسى الدىمەن ماماندار دايىنداۋعا باسا كوڭىل بولۋدەن باستالدى. وسى تۇرعىدا «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» جانە «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى» زاڭدارعا سايكەس مەملەكەتتىك اپپارات قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن كوتەرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ وتىر. «ءىس تەتىگىن كادر شەشەدى» دەگەن قاناتتى ءسوزدىڭ ماعىناسى قاي ۋاقىتتا دا وزگەرمەيدى. اڭگىمە ماماندار ءبىلىكتىلىگىن كوتەرۋدە بولسا كەرەك. وسى جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى ىرىكتەۋدىڭ ءۇش ساتىلى جۇيەسى ەنگىزىلدى. مەملەكەتتىك قىزمەتكە تالپىنعانداردىڭ تەستىلەۋدەن 58,4 پايىزى ءوتتى. بۇل – جوعارى كورسەتكىش. سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ءبىلىمىن ۇنەمى كوتەرىپ وتىرۋ جۇيەسىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا 2016 جىلى 949 ماماندى وقىتۋ جوسپارلانعان. ونىڭ اراسىندا 42 قىزمەتشى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنان ءبىلىم الاتىن بولادى.
رەفورماعا سايكەس زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وبلىستا جەرگىلىكتى پوليتسيا جۇمىسىن باستادى. قوعامدىق ءتارتىپتى قورعاۋ, جول قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ جۇمىستارىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وبلىستا جوسپار جاسالىپ, جەرگىلىكتى پوليتسيانىڭ جۇمىسىنا اقپاراتتىق قولداۋ جاسالدى. ونىڭ وڭىردەگى قىلمىستىڭ ازايۋىنا سەپتىگى ءتيدى. ەكى ايدىڭ ىشىندە وتكەن جىلدىڭ سايكەستى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا جاسوسپىرىمدەر قىلمىسى 6,1 پايىزعا, بۇزاقىلىق – 30 پايىزعا, جول-كولىك وقيعاسى 19,2 پايىزعا كەمىدى. اكىمشىلىك زاڭنامانى بۇزۋدىڭ انىقتالۋى 14 پايىزعا ارتتى. پوليتسيا جۇمىسىنىڭ مولدىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىمەن ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى جانىنان ەتيكالىق نورمالاردى بۇزعان پوليتسەيلەر ارەكەتىنە ازاماتتار جازعان ارىزداردى قارايتىن ساباعاتتىق-كەڭەسشى ورگان قۇرىلدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى ءتيىمدى پايدالانۋ جانە نارىق اينالىمىنا ءتۇسىرۋ ەكونوميكانى دامىتۋ باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. قوستاناي وبلىسى اگرارلىق ايماق بولعاندىقتان, مۇنىڭ ماڭىزدىلىعى ارتا تۇسەدى. وبلىستا اۋىل شارۋاشىلىعىنا پايدالاناتىن 10,5 ميلليون گەكتار جەر بار. بۇگىنگە دەيىن سونىڭ 45 مىڭ گەكتارى جەكەمەنشىككە ساتىلدى. جىل ورتاسىنا دەيىن 316,8 مىڭ گەكتار بولاتىن 257 جەر ۋچاسكەسىن ۋاقىتشا پايدالانۋعا ۇسىنۋ ءۇشىن 5 كونكۋرس وتكىزىلەتىن بولادى.
ستراتەگيالىق ينۆەستورلار تارتۋ وبلىس ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدى قىرىنا اينالماق. 2015 جىلى الدىڭعى جىلدارعا قاراعاندا وبلىس ەكونوميكاسىن ينۆەستيتسيالاۋ 16 پايىزعا كەمىگەن بولاتىن. وسىعان قاراماي بيىل ءوسۋ قارقىنىن ۇلعايتۋعا سەنىم بار. جىل باسىنان بەرگى ەكى ايدىڭ ىشىندە وبلىس ەكونوميكاسىنداعى تابىستىڭ ءوسۋى 10,6 پايىزعا ارتتى. ال ورتاشا رەسپۋبليكالىق كورسەتكىش 4,1 پايىزدى عانا قۇرايدى. تاياۋ ۋاقىتتا وبلىستا ينۆەستور تارتۋ جۇمىسىنىڭ جوسپارى جاسالادى. نەگىزى, مۇنداي جۇمىستار بويىنشا وبلىستا جاقسى تاجىريبە بۇرىننان دا بار. «سارىارقااۆتوپروم» ماشينا قۇراستىرۋ زاۋىتى اۆتوموبيل ونەركاسىبىن دامىتۋ ماقساتىندا CMC, IVECO, PeugeotCitroen كومپانيالارىمەن بىرلەسىپ 8 ماڭىزدى قۇجاتقا قول قويعان بولاتىن. قوستاناي قالاسىندا يندۋستريالىق ايماق قۇرۋعا بيۋدجەتتەن 2 ميلليارد تەڭگەدەن اسا قارجى بولىنەدى.
يندۋستريالىق ايماقتىڭ ەكىنشى ساتىسىندا ءوندىرىستىڭ وزگە سالالارىن دامىتۋ, مىسالى, جەڭىل, تاماق, توقىما ونەركاسىپتەرىن دامىتىپ جانە پلاستيك وندىرۋگە كەزەك بەرىلەتىن بولادى.
وبلىستا شيكىزات ءوندىرىسىن وڭدەۋ باعىتىنا باسىمدىق بەرۋ ماقساتىندا ينۆەستورلار ىزدەۋ, تارتۋ جۇمىستارى ۇزىلمەك ەمەس. قازاقستان-قىتاي كەزدەسۋلەرى اياسىندا قوستاناي وڭىرىندە ىستىق بريكەتتەلگەن تەمىر ءوندىرۋ زاۋىتى مەن سۇيىتىلعان تابيعي گاز كەشەنىن سالۋ كەلىسىمىنە قول جەتتى. قىتاي ينۆەستورلارىمەن زىعىر ءوسىرىپ, وڭدەپ جانە ساتۋ جوباسى دا دايىندالىپ جاتىر. زىعىر ءوسىرۋ ءۇشىن ناۋىرزىم اۋدانىنان 203 مىڭ گەكتار قۇنارلى جەر بولىنەتىن بولادى.
ايماق باسشىسى كورشى رەسەيمەن قاتار جاتقان قوستاناي وبلىسى ءۇشىن ينۆەستور تارتۋدىڭ زور مۇمكىنشىلىگى ەكەنىن ايتتى. قازىردىڭ وزىندە رەسەي بيزنەسمەندەرىمەن كەراميكالىق پليتالار, جىلىجاي كەشەنىن جانە پوليگرافيالىق ءوندىرىس سالۋدىڭ بىرقاتار جوبالارى جاسالۋدا.
قوستاناي اۋىل شارۋاشىلىقتى وبلىس بولعانىمەن ەت ءوندىرىسى كوڭىل تولتىرماي كەلگەنى اقيقات. ەت ءوندىرىسى مەن ونى وڭدەۋدى جولعا قويۋ ماقساتىندا اقتوبە, قوستاناي جانە باتىس قازاقستان وبلىستارى جانە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى اراسىندا ەت باعىتىنداعى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ وبلىسارالىق كووپەراتسياسىن قۇرۋ ءجونىندەگى جوسپار جاسالدى. وتكەن جىلى قارابالىق اۋدانىنداعى «تەررا» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى 3400 باس ءىرى قاراعا ارنالعان ءبىرىنشى كاتەگورياداعى بورداقىلاۋ الاڭىن سالدى. اتالعان كەلىسىم بويىنشا قاراسۋ اۋدانىنداعى «قارامان-ك» جانە قامىستى اۋدانىنداعى «التىنسارينو» شارۋاشىلىقتارىنداعى بورداقىلاۋ الاڭدارىن دا دامىتىپ, ءبىرىنشى كاتەگورياعا جەتكىزۋ جۇزەگە اسادى.
ەت كلاستەرىنىڭ قۇرىلۋى سالانى تاياۋ بولاشاقتا يننوۆاتسيالىق جولمەن دامىتۋعا, وبلىستاعى بۇگىنگى قىرىقتان اساتىن بورداقىلاۋ الاڭدارىن بارىنشا كەڭەيتە تۇسۋگە, ەت ءوندىرىسى كولەمىنىڭ جوسپارداعى اۋقىمىن يگەرىپ, ءىرى قارا ەتىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن جىلىنا 3000 تونناعا, بولاشاقتا 5600 تونناعا دەيىن جەتكىزۋگە جول اشادى. ەت كلاستەرىن مەملەكەتتىك قولداۋ ماقساتىندا «توبىل اكك» اكتسيونەرلىك قوعامى 400 ميلليون تەڭگە ءبولۋدى جوسپارلاپ وتىر.
ەتپەن قاتار وبلىستا ءسۇت ءوندىرىسى, ونى وڭدەۋ جەلىلەرىنىڭ تەحنولوگياسىن جاڭعىرتۋ ءىسى دە جولعا قويىلىپ كەلەدى. وتكەن جىلى قوستاناي اۋدانىنداعى «سادچيكوۆسكوە» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىندە تاۋلىگىنە 5 توننا قايماق, ايران, يوگۋرت دايىندايتىن تسەح پايدالانۋعا بەرىلدى. رۋدنىي قالاسىندا «ليدەر-2010» ءسۇت زاۋىتى جىلىنا 6,8 مىڭ توننا ءسۇت جانە ءسۇت ونىمدەرى جەلىسىن ىسكە قوستى.
ەكونوميكانىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورىنداعى ورتا بيزنەس ليدەرىن قولداۋعا باعىتتالعان «ۇلتتىق چەمپيوندار» باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋ باعدارلاماسىنا قاتىسۋعا وبلىستا 10 كاسىپورىن نيەت بىلدىرگەن ەدى. سولاردىڭ اراسىنان «بايان سۇلۋ» كونديتەر فابريكاسى چەمپيوندار قاتارىنان ورىن الدى.
ارحيمەد بەگەجان ۇلى وڭىردە ءتۋريزمدى دامىتۋعا مۇمكىندىكتەردىڭ جەتكىلىكتى ەكەنىنە دە توقتالدى. ازىرگە 4 جوبا جۇزەگە اسىرىلادى. وعان قۇيىلاتىن ينۆەستيتسيا كولەمى 160 ميلليون تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل ءۇشىن قوستاناي قالاسىنداعى «مەدەۋ» قوناق ءۇيى جاڭعىرتىلادى, «مولتو» دەمالىس بازاسى سالىنادى, تاران اۋدانىنداعى «زولوتايا رىبكا» تۋريستك بازاسى كەڭەيتىلەدى. «سوسنوۆىي بور» ساناتوريىندە مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى نەگىزىندە جۇزەگە اساتىن قۇنى 1 ميلليارد تەڭگە بولاتىن قوسىمشا كۋرورتتىق كەشەن قۇرىلىسى باستالماق. 2016-2017 جىلدارى جىل بويى جۇمىس ىستەيتىن شاڭعى-روللەر داڭعىلىن, سپورتشىلار ايالدايتىن ۇيلەر سالۋ جوسپاردا تۇر.
ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ ءناتيجەسى الەۋمەتتىك سالانى كوتەرۋدەن كورىنەدى. وسى سالادا داعدارىسقا قارسى جۇمىستار دا بەلسەندى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. قوستاناي, ليساكوۆ, جىتىقارا قالالارى مەن زاتوبول كەنتىندە جىلۋمەن, اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءىسىن نەسيەلەۋگە 3,7 ميلليارد تەڭگە قوسىمشا ءبولىندى. ينجەنەرلىك جۇيەلەردى جاڭعىرتۋ ىسىنە بيۋدجەتتەن تىس قارجى كوزدەرىن ىزدەستىرۋ جۇمىستارى ناتيجەسىن بەرگەندەي. ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىمەن ىنتىماقتاستىق ارقاسىندا جىلۋ جۇيەلەرىن جاڭعىرتۋ جۇمىسى ءۇشىن «كوستانايسكايا تەك» كوممۋنالدىق كاسىپورنىنا 6,1 ميلليارد تەڭگە, اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, قۇبىرلار جۇيەسىن بۇرۋ جۇمىسىن جۇرگىزەتىن «قوستاناي-سۋ» كاسىپورىنا 3,2 ميلليارد تەڭگە قارجى ءبولىندى.
ەكونوميكانىڭ دامۋىنا كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ تيگىزەر اسەرى وراسان. جول – تىرلىكتىڭ كۇرەتامىرى. 2016 جىلى وسى سالاعا 18,9 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. سونىڭ 7 ميلليارد تەڭگەسى تەك قوستاناي قالاسىنداعى جولداردى جوندەۋگە جۇمسالادى. قوستاناي قالاسىنداعى توبىل وزەنىنەن وتەتىن كوپىرگە قۇنى 3 ميلليارد تۇراتىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى بيىل اياقتالادى.
بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت رەفورماسى بويىنشا وبلىس وڭىرىندە «ماڭگىلىك ەل», «ۇلكەن ەل – ۇلكەن وتباسى», «مەنىڭ ەلىم» جوبالارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. وبلىستا ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستاردى نىعايتىپ, بىرىكتىرە تۇسەتىن 268 قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرى بار, ونىڭ بەسەۋى بيىل قۇرىلدى. قازاقستان حالقى قوستاناي وبلىستىق اسسامبلەياسى جانىنداعى عىلىمي-ساراپتاما توبى بەلسەندى جۇمىس ىستەيدى. مەكتەپتەر مەن وقۋ ورىندارىندا تاريحي-ولكەتانۋ, جاۋىنگەرلىك جانە ەڭبەك داڭقى, تاريحي-مادەني, ەتنوگرافيالىق, اسكەري-پاتريوتتىق, مەموريالدىق 146 قوعامدىق مۋزەي, 9 ۇلتتىق مادەني ورتالىق, 64 رەسپۋبليكا زالى جۇمىس ىستەپ تۇر.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ باسىنان بەرى بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەردىڭ جۇرتشىلىقپەن 612 ەسەپتى كەزدەسۋى ءوتتى, وعان 56 مىڭ ازامات قاتىستى. تۇرعىنداردان 1355 سۇراق ءتۇستى. ادامداردىڭ سۇراقتارى مەن ۇسىنىستارى الداعى اتقارىلار جۇمىستارعا مۇرىندىق بولارى بەلگىلى, سوندىقتان اكىمدىكتەردە ونىڭ جوسپارى دا جاسالدى. ءوزىن ءوزى باسقارۋدىڭ جەرگىلىكتى بيۋدجەتىن ەنگىزۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ قىزمەتىن ءىس جۇزىنە اسىرۋ ءۇشىن قارجىنىڭ ءتۇسىمى مەن شىعىندار جوسپارى 322 ميلليون تەڭگە كولەمىندە بەكىتىلدى. مەملەكەتتىك شەشىمدەردىڭ ءمولدىرلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن, حالىق پەن اتقارۋشى بيلىك اراسىندا كوپىر بولىپ سانالاتىن وبلىستىق جانە 20 اۋداندىق, قالالىق قوعامدىق كەڭەستەر قۇرىلىپ, جۇمىسىن باستاپ كەتتى.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا اكىم وبلىس وڭىرىندە اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا كەڭىنەن تالداۋ جاساپ, جۋرناليستەردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.
باسپانالى بولۋ باقىتى
قوستاناي وڭىرىندە بىرنەشە جوبا بويىنشا تۇرعىن ءۇي سالىنادى
«ءوز ءۇيىم – ولەڭ توسەگىم» دەگەندەي, اركىمنىڭ باسىندا باسپاناسى بولماسا, ونىڭ كوڭىلى دە ورتا تارتىپ تۇرادى. قوستاناي قالاسى كەڭەيىپ, قاناتىن جايىپ كەلەدى. قالانىڭ سىرت ايماقتارىنان شاعىن تۇرعىن اۋداندار تۇسە باستادى. مىسالى, بۇرىن قوستاناي-2 بولىگى قالادان بولەك جاتاتىن, شامالى عانا ءۇي بولاتىن. ەكى ورتادا «اگروماشحولدينگ» ماشينا قۇراستىرۋ زاۋىتى تۇراتىن. قازىر بۇل تۇرعىن اۋدانعا جەتكەنگە دەيىنگى بوس دالا بيىك ۇيلەر مەن كوتتەدجدەر الاپتارىنا اينالعان. سوعان وراي ول جەردەن قازاق ورتا مەكتەبى, نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى ءتۇستى. ەندى ول جەردە يندۋستريالىق ايماقتىڭ قۇرىلۋىنا وراي بولاشاقتا ءتۇرلى وڭدەۋ كاسىپورىندارى, ساۋدا, دەمالىس ورىندارى سالىناتىن بولادى. تۇرعىن ۇيلەر بوي كوتەرىپ, قالانىڭ بۇل شالعايىن جانداندىرىپ, گۇلدەندىرىپ جىبەردى.
سونداي-اق, قالانىڭ وڭتۇستىك بولىگىندە دە كوپ قاباتتى ۇيلەر قۇرىلىستارى بيىكتەپ, تۇرعىنداردىڭ قونىس تويى كوبەيدى. سوڭعى جىلدارى قوستاناي وبلىسىنىڭ ورتالىعى مەن قالالارىندا تۇرعىن ءۇي سالۋ جوبالارى جاسالدى. ول ءۇشىن «بايتەرەك» ۇبح» اكتسيونەرلىك قوعامى مەن تۇرعىن ءۇي سالۋ جونىندەگى ىنتىماقتاستىق مەموراندۋمىنا قول قويىلدى. «اۋەجاي» شاعىن اۋدانىندا جالپى كولەمى 82,5 مىڭ شارشى مەتر ءۇي سالۋ ءۇشىن جەر ۋچاسكەلەرىن ءبولۋ پىسىقتالدى. وسى شاعىن اۋداننان جەر العان 1800-گە جۋىق وتباسى ءوزىنىڭ تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتاتىن بولادى.
مەملەكەت-جەكەمەنشىك ءارىپتەستىگى نەگىزىندە «ەۋرازيالىق توپ» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىمەن الەۋمەتتىك قولداۋ جونىندەگى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. سونىڭ اياسىندا الپاۋىت كومپانيا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا 2,2 ملرد. تەڭگە ينۆەستيتسيا سالادى. اتالعان قاراجاتقا بيىل ەۋرازيالىق توپتىڭ قۇرامىنا كىرەتىن سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگى, «اليۋميني كازاحستانا» كاسىپورنى فيليالىنىڭ جۇمىسشىلارى تۇراتىن رۋدنىي, ليساكوۆ قالالارى مەن كاچار كەنتىنە 2 تۇرعىن ءۇي جانە جالپى كولەمى 14 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن 2 جاتاقحانا سالىنباق. وسىنداي ءتيىمدى شارتتىڭ ارقاسىندا 250 كەنشى وتباسى باسپانالى بولادى.
داعدارىسقا قارسى شارالار شەڭبەرىندە ۇكىمەت جاڭادان سالىنعان تۇرعىن ءۇيلەردىڭ ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدارى ءۇشىن 2 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى ءبولدى. «قازاقستاندىق يپوتەكالىق كومپانيا» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باعدارلاماسى بويىنشا قوستانايلىقتار باسپانالى بولىپ قالادى. بيىل ودان ءبولىنگەن 1,5 ميلليارد تەڭگەگە وبلىس ورتالىعىنان 14 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىنادى. مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى نەگىزىندە «بايتەرەك دەۆەلوپمەنت» اكتسيونەرلىك قوعامى قوستانايدان قۇنى 6,6 ميلليارد تەڭگەگە تۇسەتىن 43,8 مىڭ شارشى مەتر ءۇي قۇرىلىسىن جوسپارلاپ وتىر. سونىمەن بىرگە, «بايتەرەك» ۇبح» اق-تىڭ وبليگاتسياسىن شىعارۋ ارقىلى تۇرعىن ۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ سالىمشىلارى ءۇشىن نەسيەلىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن سالۋ جالعاسادى. ول ءۇشىن 3 ميلليارد تەڭگە قاراجات ءبولىندى, ول 37 مىڭ شارشى مەتر باسپانا يەلەرىن تاپپاق.
جالپى, قوستاناي قالاسىنىڭ شاعىن تۇرعىن اۋداندارىندا بارلىعى 470 مىڭ شارشى مەتر ءۇي پايدالانۋعا بەرىلەتىن بولادى, بۇل 7,5 مىڭداي پاتەر دەگەن ءسوز. تۇرعىن ۇيلەر كوتەرىلگەن ءار شاعىن اۋدان ءبىر ەل سەكىلدى, وعان بالاباقشا, مەكتەپ, دەنساۋلىق بەكەتتەرى, ماشينا تۇراقتارى مەن ساياباقتار سالىناتىنى تاعى دا زاڭدى كورىنىس. ال جالپى قوستاناي وبلىسى بويىنشا «قولجەتىمدى باسپانا» باعدارلاماسى مەن «بايتەرەك دەۆەلوپمەنت» اكتسيونەرلىك قوعامى جەلىسى بويىنشا 28 ءۇي سالىنادى. 1978 ادام باسپانا قۋانىشىن سەزىنەدى. ءۇي سالۋ – دامۋدىڭ, ەكونوميكالىق قۋاتتىلىقتىڭ نىشانى.
كاسىپكەرلىك كوكجيەگى
وبلىستا ءوز بيزنەسىن باستاعاندارعا شاعىن نەسيە بەرۋ ءىسى جاندانىپ كەلەدى
سارىكول اۋدانىنىڭ ورتالىعىنداعى اۆتوموبيلدەرگە قىزمەت كورسەتۋ ستانساسىن بارلىعى بىلەدى. قار ەرىپ, لايساڭ بولعالى الماس عايسەنوۆتىڭ بۇل ستانساسىنا ماشيناسىن جۋدىرۋعا كەلگەندەردىڭ لەگى كوبەيدى. قازىر جولدان ءوتىپ بارا جاتقاندار دا وسى ستانساعا توقتايدى, ماشيناسىنىڭ و جەر, بۇ جەرىن قاراتىپ الادى. كەزەكتىڭ كوبەيۋى, ماشينالاردىڭ كوپ كەلۋى كاسىپكەر ءۇشىن تابىس ەكەنى بەسەنەدەن بەلگىلى.
الماس عايسەنوۆ 2014 جىلى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا بارىپ, ءوزىنىڭ ويلاپ جۇرگەن ءىس تۋرالى ايتىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورىنا جولداما الدى. اۆتوكولىكتەرگە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ ستانساسىن اشۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قاجەتتى قۇجاتتار جيناپ, بيزنەس-جوسپارىن جاسادى. سول جىلدىڭ ورتاسىنا قاراي «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا 3 ميلليون تەڭگە شاعىن نەسيە الدى.
– ءوزىم ز.الدامجاروۆ اتىنداعى قوستاناي الەۋمەتتىك-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىن بىتىرگەنمىن. اۋىلعا كەلگەن سوڭ, زاڭگەرلىكتەن باسقا نە ىستەۋگە بولاتىنىن زەرتتەدىم. باستامالارىم كوپ بولدى. بىراق سونىڭ بارلىعىنا قارجى بولماسا ەشتەڭە دە شىقپايدى. مەنىڭ باسقا اقشا الاتىن جەرىم جوق. شاعىن نەسيەنى مەن قازىر ازىلدەپ «كوكەم» دەيمىن. «كوكەمنىڭ» ارقاسىندا ەسكى عيماراتتى جاڭعىرتىپ, جوندەپ, وندا ماشينالارعا تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتەتىن ستانسا, ياعني ماشينا جۋاتىن, دوڭعالاق اۋىستىراتىن ورىن جاسادىم. ستانسانىڭ اينالاسىنا جول سالىپ, قۇبىرلار جۇرگىزدىم. اۆتوكولىكتەرگە قىزمەت كورسەتەتىن جابدىق ساتىپ الدىم. قارجى تولىعىمەن جەتتى, – دەيدى الماس سەرىك ۇلى.
قوستاناي وبلىسىندا شاعىن نەسيەنىڭ وزىنە دە, مەملەكەتكە دە اكەلەر پايداسىن سەزىنىپ جۇرگەن جاس كاسىپكەر تەك الماس ەمەس. جىتىقارا قالاسىندا شاشتاراز بولىپ ىستەيتىن دينارا تىلەۋوۆا وتكەن جىلى «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا 1 ميلليون 300 مىڭ تەڭگە شاعىن نەسيە الدى.
– شاعىن نەسيەنىڭ ارقاسىندا ءىشى دە, سىرتى دا توزىپ تۇرعان شاشتارازدى يەسىنەن ساتىپ الدىم. نەسيەنى بەس جىلدا قايتاراتىن بولامىن. ءوز تابىسىما شاشتارازدى جوندەپ, قاجەتتى جابدىقتاردى دا جاڭارتىپ, ساتىپ الامىن. ونى جىتىقارا قالاسىنداعى ەڭ ۇزدىك سۇلۋلىق سالونىنا اينالدىرامىن, بارلىعى دا كاسىپكەردىڭ ىزدەنىسىنە بايلانىستى, – دەيدى دينارا تىلەۋوۆا سەنىممەن.
وبلىس وڭىرىندە مۇنداي مىسالداردى كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى. بيىل وبلىستا ءىس باستاعان جاس كاسىپكەرلەرگە ارناپ شاعىن نەسيە ءۇشىن 3,2 ميلليارد تەڭگە قارجى ءبولىندى. بۇل 2015 جىلعا قاراعاندا 3 ەسەدەي كوپ. «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا كاسىپكەرلىك باستاماسى بار, ءىسىن اشقىسى كەلەتىن بەلسەندى ادامدار ءۇشىن مەملەكەت 1,3 ميلليارد تەڭگە قارجى قاراستىرىپ وتىر. مۇنىڭ سىرتىندا «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ قارجىلاندىرۋ رەسۋرسىنان, «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورىنان جانە وبلىس بيۋدجەتىنەن مونوقالالار مەن اۋىلداعى شاعىن كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ءۇشىن 1,6 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە قارجى تارتىلاتىن بولادى. سونىمەن قاتار, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا بۇل ماقساتقا 169 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. بيىل وبلىستا شاعىن نەسيەلەۋدىڭ قالىپتاسقان مەحانيزمدەرىنەن بولەك, مەملەكەتتىك باعدارلامالار اياسىندا كاسىپكەرلىكتى قارجىلاي قولداۋدىڭ ەكى قاناتقاقتى جوباسى جۇزەگە اسىرىلماق. وعان وبلىس بيۋدجەتىنەن 800 ميلليون تەڭگە بولىنبەك.
بەتتى دايىنداعان «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ قوستاناي وبلىسى بويىنشا مەنشىكتى ءتىلشىسى ءنازيرا جارىمبەتوۆا
