ادام. الەم. اتوم

«قازاقتۇتىنۋوداعى» قاراعاندى ەكونوميكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەكونوميكالىق جانە قۇقىقتىق زەرتتەۋلەر عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت بولات سىزدىقپەن  اراداعى اڭگىمە نەگىزىنەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميت تۋرالى بولعانىمەن, ادام, الەم جانە اتوم اتتى ۇلى ۇعىمدار اراسىنداعى شىم-شىتىرىق بايلانىستىڭ اۋىلىنا دا ات شالدىرىلعان ەدى. – الەم تارازى­سىنىڭ ءبىر باسىندا ادام, ەكىنشى باسىندا اتوم تۇر. ادام جەڭسە, اتوم الەمگە بەيبىت قىز­مەت اتقارماق. اتوم­نىڭ دۇلەي كۇشى جەڭسە, الەمگە اجال ءزارى سەبىلمەك, – دەپ باستادى اڭگى­مەسىن عالىم. – يادرو­لىق سىناق پولي­گوندارىنىڭ ەڭ ءبىر قۋاتتىسى دا, قاسىرەتتىسى دە كەڭەستەر وداعى باسشى­لىعىنىڭ شەشىمىمەن قازاقستاندا ورنالاستى. قازاقتىڭ ەركى ەسكەرىلگەن دە, سۇرالعان دا جوق. ۇلى ابايدى دۇنيەگە اكەلگەن سەمەي-شىڭعىستاۋ ءوڭىرىن­دە اۋەلى جەر بەتىندە, سودان سوڭ جەر استىندا جانە اۋەدە 50 جىل بويى ءجيى-ءجيى سىناقتار جاسالىپ, جان-جاعىنا رادياتسيالىق ءزار شا­شىپ تۇردى. تەك قا­زاق­ستاندا ميل­ليون­نان استام ادام را­ديا­تس­ياعا ۇشى­رادى... قازاقستان يادرولىق سىناقتار الاڭىنا تۇبەگەيلى اينالىپ, يادرولىق قاتەر كوزى بولىپ تۇرعان شاقتا ۇلى زەرتتەۋشى اق­جان ءال-ماشاني ءال-ءفارابيدىڭ 1100 جىلدىعىن الەمدىك اۋقىمدا الماتىدا اتاپ وتكىزۋگە قول جەتكىزدى. سول كەزدە قازاقستان بۇ­دان دا باسقا الەمدىك اۋقىمداعى ماڭىزدى شارالار وتكىزە ءبىلدى. سولارعا مۇرىندىق بولعان تۇعىر­لى تۇلعالار الەمگە تانىمال. كەڭەستىك قۇرساۋدا تۇنشىققان قازاق ەلىنىڭ بۇل ارەكەتتەرى ونىڭ ءوزىنىڭ شىنايى كەلبەتىن, ونىڭ ۇلاندارىنىڭ وي-الەمىنىڭ تەرەڭدىگىن, قازاقى وي مەن ارەكەتتىڭ الەۋەتىن جاھانعا تانىتۋعا دەگەن تابيعي تالپىنىستار ەدى. بۇل تالپىنىستار تاريح ەنشىسىندە قالعان جوق, كەلەشەكتە ءوزىنىڭ جالعاسىن تاپتى. – ەلباسىنىڭ سەمەي يادرو­لىق پوليگونىن جابۋ تۋرالى شەشىمى مەن كۇنى كەشە وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتتە سويلەگەن ءسوزىنىڭ اراسىنداعى ۇلت مۇددەسى تۇر­عىسىنان العانداعى ساباق­تاس­تىق جايىندا وي قوزعاساڭىز... – حح عاسىردىڭ سوڭعى شيرە­گىندە الىپ يمپەريالاردىڭ ءۇنسىز دە ءۇزىلىسسىز ۇدەگەن ۇرەيلى جارىسى شەگىنەن شىعا ءورشىدى. الەمدىك قاۋىپسىزدىكتىڭ نازىك جۇيەسى شىتىنادى. وسى كەزدە الەمدىك اۋقىم­داعى تىعىرىقتان شىعۋدىڭ سونى جولىن ۇسىنعان تاعى دا قازاق ۇلانى بولدى. قازاق ەلىنىڭ باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ابايدىڭ ۇلىلىق ۇلاعاتىنا سايما-ساي كەلەتىن شىمىر شەشىم قابىل­دادى. ءبىر جارلىقتىڭ پارمەنىمەن اتوم سىنا­عىن توقتاتتى. زارلاعان قازاقتىڭ كوز جاسىن, كوشەگە شىققان شەرۋدىڭ تولقۋىن عانا ەمەس, اتومدىق ىدىراۋدىڭ ادامدى ازدىرۋعا الىپ كەلەتىن ىرىقتان تىس دۇلەي تاسقىنىن بىردەن بوگەدى. سەمەي پوليگونىن جاپتى. نەۆادا مەن لوبنورداعى پوليگوندار سودان سوڭ جابىلدى. جاراتقاننىڭ تىلسىم ءپار­مەنى ادام­زات جولىن سىناقتارمەن شەگەندەگەن. ەندىگى سىناقتار جا­رىلىستار جولىنداعى اتوم­­دىق ەمەس, جاسامپازدىق جولىندا­عى ادامدىق سىناقتار, رۋحا­ني جە­تىلۋ, كەمەلدەنۋ سىناقتارى بولسا يگى! يادرولىق قاۋىپسىزدىك ءجونىن­دەگى الەمدىك سامميتتە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇسىنعان جوبا­لار­دىڭ نەگىزىندە ادامزاتتىڭ ادامدىق كەلبەتىن ساقتاۋ فيلو­سوفياسى جاتسا, كەلەشەگىندە اتوم­­دى بەيبىت قولدانۋ مۇراتى تۇر ءجا­نە بۇل ناقتى قادامدارمەن بەكىگەن. الەمنىڭ كەيبىر ەلدەرى يادرو­لىق قوقان-لوقى جاساۋدان ءالى دە باس تارتپاي وتىرعانىن, الەمدىك دارەجەدەگى ساياساتكەرلەر­دىڭ ارا­سىندا يادرولىق قاۋىپسىزدىك تەتىك­تەرى جونىندە ءبىراۋىز­دىلىق جوق ەكەنىن, الەمدىك اۋقىمنىڭ وزىندە ادامدىق پەيىلدەن گورى پەندەلىك پيعىل باسىم ءتۇسىپ جات­قانىن, بۇل ساميتتە دە ءبىراز ماسەلە تۇيتكىلدى بولىپ, كە­يىن­گە شەگەرىلگەنىن ەسكەرسەك, قا­زاق­ستاندىق ۇسىنىستاردىڭ قۇن­دىلىعى, ولاردىڭ كونس­ترۋك­تيۆتىك ءمانى ارتا تۇسەدى. – مەملەكەت باسشىسىنىڭ سامميتتە اقش پرەزيدەنتىنە پوليگون قۇربانى كارىپبەك كۇيىكوۆتىڭ كارتيناسىن تارتۋ ەتكەنىنەن قانداي وي ءتۇيدىڭىز؟ – قازاق ەلى پرەزيدەنتىنىڭ تاراپىنان سامميتتە ايتىلعان ءسوز بەن اتقارىلعان ىستەر قاتارىندا بويىنا ۇلى يشارانى سىيدىرعان تاعى ءبىر ارەكەت ەل نازارىنا ءتۇستى. ەلباسى كارىپبەك كۇيىكوۆتىڭ «جارىلىس» كار­تي­ناسىن اقش پرەزيدەنتى باراك وباماعا سىي­لادى. اتوم جارىلىستارى سال­دارى­نان ەكى قولى جوق بولىپ تۋعان كارىپبەكتىڭ قىلقالامدى اۋزى­مەن تىستەي وتىرىپ سالعان كار­تينا­سىندا دالا توسىندەگى جارى­لىس, ادام جانە ولاردىڭ ارا­سىن بولە اۋەگە كوتەرىلگەن قوس الا­قان بەينەلەنگەن. كارتينانىڭ نەگىزگى جۇگىن ارقالاپ تۇرعان اتوم جارىلىسى دا ەمەس, ادامنىڭ ءوزى ەمەس, اللادان پانا سۇراي جال­بارىنا كوككە كوتەرىلە جا­يىل­عان وسى الاقاندار. الاقان­عا ءزارۋ سۋرەتشى الاقانعا الەمدىك اۋقىم بەرە بىلگەن. «الەم تاع­دىرى ادامنىڭ الاقانىندا», دەيدى سۋرەت. الەم قاۋىپسىزدىگىن الاقاننان شىعارىپ المايىق دەيدى پرەزيدەنت. «الەمدى ءار ادامنىڭ الاقانى ايالاسىن!» – دەيمىز ءبىز دە. اڭگىمەلەسكەن قايرات ءابىلدينوۆ, «ەگەمەن قازاقستان» قاراعاندى