ەلىمىزدىڭ اسكەري قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرى تۋرالى
ءبىز الەم قارۋلى قاقتىعىستاردىڭ پايداسىز ەكەندىگىن سەزىندى دەپ شىن جۇرەكتەن ۇمىتتەنگەنىمىزبەن, ەستى دەرجاۆانىڭ وزگە ەلدەردىڭ ۋادەلەرىنە عانا مالدانباي, سونداي-اق, ءوز ەلىنىڭ كۇش-قۋاتىنا سەنەتىنىن ۇمىتپايىق!نۇرسۇلتان نازارباەۆ
ادام وركەنيەتى دامۋىنىڭ تاريحي تاجىريبەسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پەن مەملەكەتتىلىكتى ساقتاۋ ەلدىڭ بىرتە-بىرتە جانە تۇراقتى دامۋىنا قاجەتتى شارتتاردىڭ اراسىنداعى ەڭ تۇپكىلىكتىسى بولىپ تابىلاتىنىن ايعاقتايدى. وسىعان وراي, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قازاقستاننىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىعى رەتىندە بەلگىلەپ بەردى.
ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ باستى باسىمدىعى جوعارى سەرپىنمەن, وقيعالار دامۋىنىڭ بولجاۋعا كەلمەيتىندىگىمەن, الەمنىڭ جانە ايماقتىڭ جەتەكشى دەرجاۆالارى اراسىنداعى باسەكەلەستىكتىڭ نىعايۋىمەن, سەپاراتيزمنىڭ, ۇلتتىق جانە ءدىني ەكسترەميزمنىڭ كۇرت وسۋىمەن سيپاتتالاتىن الەمدەگى اسكەري-ساياسي جاعدايدىڭ جاي-كۇيىمەن ايقىندالادى. قولدانىستاعى حالىقارالىق-قۇقىقتىق تەتىكتەردى ەسكەرمەي كۇش تاسىلدەرىن قولدانۋ حالىقارالىق جاعدايدى تۇراقسىزداندىرىپ, شيەلەنىسۋ جانە قارۋلانۋ ۇدەرىستەرىن كۇشەيتەدى, مەملەكەتارالىق كەلىسپەۋشىلىكتەردىڭ جوعارىلاۋىنا الىپ كەلەدى. وسى فاكتورلار مەن الەمنىڭ ءتۇرلى ايماقتارىندا جانە جەكەلەگەن ەلدەردە, ونىڭ ىشىندە, ورتالىق ازيادا قالىپتاسقان اسكەري-ساياسي جاعدايدى ەسكەرە كەلگەندە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءۇشىن ءاسكەري قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنىڭ ماڭىزى بۇرىنعىدان دا ارتا تۇسەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اسكەري دوكتريناسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ قۇرامداس بولىگى جانە ەڭ ماڭىزدى كومپونەنتى بولىپ تابىلاتىن اسكەري قاۋىپسىزدىكتى, جەكە تۇلعانىڭ, قوعامنىڭ جانە مەملەكەتتىڭ ءومىرى ءۇشىن ماڭىزدى مۇددەلەردىڭ اسكەري كۇش قولدانۋىمەن نەمەسە ونى قولدانۋ نيەتىمەن بايلانىستى سىرتقى جانە ىشكى قاۋىپتەردەن قورعالۋ جاعدايىن انىقتايدى.
ءوز كەزەگىندە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اسكەري قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى مەملەكەتتىڭ اسكەري قاۋىپ پەن قاتەرگە ءوز دەڭگەيىندە جاۋاپ قاتۋ ماقساتىنداعى اسا ماڭىزدى ستراتەگيالىق مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. مەملەكەتىمىزدىڭ ءاسكەري قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى, سونداي-اق, «ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى», «قورعانىس جانە قارۋلى كۇشتەر تۋرالى», «ۇلتتىق ۇلان تۋرالى», اسكەري دوكترينا, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جارلىقتارى, سونداي-اق, اسكەري سالاداعى راتيفيكاتسيالانعان حالىقارالىق شارتتار سەكىلدى زاڭدار مەن زاڭنامالىق قۇجاتتار قۇرايدى. وسى سالاداعى زاڭناما قازىرگى زامانعى سىن-قاتەرلەرگە بايلانىستى تۇراقتى تۇردە جەتىلدىرىلىپ جانە بەيىمدەلىپ كەلەدى.
ەلىمىزدىڭ اسكەري قاۋىپسىزدىگى مەملەكەتتەر اراسىنداعى ىزگى كورشىلەستىك, ولاردىڭ تەڭدىك جانە ءبىر-ءبىرىنىڭ ىشكى ىستەرىنە ارالاسپاۋ, حالىقارالىق تالاس-تارتىستاردى بەيبىت جولمەن شەشۋ, قارۋلى كۇشتەردى ءبىرىنشى بولىپ قولدانۋدان باس تارتۋ, مەملەكەتتىڭ ءاسكەري ۇيىمىن نىعايتۋ سەكىلدى ساياسات ءجۇرگىزۋدىڭ ناتيجەسىندە قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇل ارادا بولجالدى قاتەرلەردى بولدىرماۋ اسا ءتيىمدى پىشىندەر مەن تاسىلدەردى قولدانۋ ارقىلى ايقىندالادى.
سونىمەن قاتار, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ 1997 جىلدىڭ قازانىنداعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا: «ءبىزدىڭ قورعانىس ساياساتىمىزعا قاتىستى بارشاعا تۇسىنىكتى بولۋى ءتيىس جايت مىناۋ – بەيبىتسۇيگىش حالىق ەشكىمنىڭ دە جەرىنە, رەسۋرستارىنا, بايلىعىنا ۇمتىلمايدى. جەردەن جانە جەر بايلىعىنان ءبىز كەندە ەمەسپىز, ال بايلىقتى ءوز ەڭبەگىمىزبەن تابامىز. بىراق ءبىز وزگە ەلدەرگە قانداي كوزقاراس تانىتساق, ولاردان دا قازاقستانعا قاتىستى سونداي قارىم-قاتىناستى تالاپ ەتەمىز جانە دە كەز كەلگەن كۇتپەگەن جاعدايلارعا دايىن تۇرامىز», دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن.
ەلىمىزدىڭ باسشىلىعى تاراپىنان اسكەري قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىنە جەتكىلىكتى دەڭگەيدە ۇلكەن نازار اۋدارىلىپ كەلەدى. مەملەكەتتىڭ اسكەري ۇيىمىنا قاجەتتى بارلىق ەلەمەنتتەر قۇرىلعان, ولار تابىستى جۇمىس ىستەپ تۇر جانە دامۋ ۇستىندە. ولارعا مىنالار جاتادى:
- مەملەكەتتىڭ اسكەري قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن مەملەكەتتىك جانە اسكەري باسقارۋ ورگاندارى;
- اسكەري ۇيىمنىڭ يادروسى مەن اسكەري قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ نەگىزىن قۇرايتىن قارۋلى كۇشتەر;
- اسكەري قاۋىپسىزدىك ءمىندەتتەرىن اسكەري ءتاسىلدەر ارقىلى ورىندايتىن باسقا دا ءاسكەرلەر مەن اسكەري قۇرالىمدار;
- اسكەري قاۋىپسىزدىك مىندەتتەرىن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان قورعانىس-ونەركاسىپ كەشەنى.
اسكەري ءىس-قيمىلداردى ۇيىمداستىرۋدىڭ بارلىق ءىس-قيمىل ەلەمەنتتەرىن ورتاق ۇيلەستىرۋدى 1991 جىلدىڭ 21 تامىزىندا قۇرىلعان, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى باسقاراتىن قاۋىپسىزدىك كەڭەسى جۇزەگە اسىرادى. قاۋىپسىزدىك كەڭەسى قورعانىسقا قابىلەتتىلىك پەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى, مەملەكەتتىك ەگەمەندىكتى, تاۋەلسىزدىك پەن اۋماقتىق تۇتاستىقتى ساقتاۋ بويىنشا ەڭ شەشۋشى ماسەلەلەردى قاراستىرادى.
وسى باعىتتاعى اسا ماڭىزدى ماسەلەلەر پرەزيدەنتتىڭ كومەكشىسى – قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ حاتشىسى جەتەكشىلىك ەتەتىن جۇمىس كەڭەستەرىندە الدىن الا تالقىلانادى. قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ءاسكەري قاۋىپسىزدىك جانە قورعانىس ماسەلەلەرى جونىندەگى قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قورعانىس ءمينيسترىنىڭ باسشىلىعىنداعى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا قۇرىلعان. 2015 جىلى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ اپپاراتى قۇرىلىمىندا قارۋلى كۇشتەر, باسقا دا اسكەرلەر مەن ءاسكەري قۇرالىمداردىڭ ءىس-قيمىلىن ءۇيلەستىرەتىن اسكەري قاۋىپسىزدىك جانە قورعانىس ءبولىمى قۇرىلدى.
ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا, جۇمىس توپتارى قاۋىپسىزدىك كەڭەسى ماجىلىستەرىنە ماتەريالدار دايىنداۋدى جۇزەگە اسىرىپ, قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ نەمەسە پرەزيدەنتتىڭ كومەكشىسى – قاۋىپسىزدىك كەڭەسى حاتشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا تالدامالىق جانە زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى, سونداي-اق, مەملەكەتتىڭ اسكەري قاۋىپسىزدىك ساياساتى سالاسىنداعى نەگىزگى باعىتتار بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەپ, ءوز قىزمەتىنىڭ ناتيجەلەرى تۋرالى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىن اقپاراتتاندىرىپ وتىرادى.
دەگەنمەن, اسكەري قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا اسا ماڭىزدى جايت – باسقارۋ ورگاندارى ەمەس, ولاردىڭ ءىس-قيمىلدارى. اتالعان سالاداعى باستى ماقسات تۋىنداۋى ىقتيمال كەز كەلگەن قاتەرلەرگە ءتيىستى دەڭگەيدە جاۋاپ قاتۋدى قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. سوڭعى كەزدەرى اسكەري قاۋىپسىزدىككە قاتەرلەردىڭ سيپاتى ايتارلىقتاي وزگەرىسكە ۇشىرادى. ىشكى جانە سىرتقى قاتەرلەر اراسىنداعى ءوزارا بايلانىس كۇشەيە ءتۇستى. ال, ولارعا مىنالاردى جاتقىزۋعا بولادى:
- ءوڭىر ەلدەرىندەگى الەۋمەتتىك-ساياسي تۇراقسىزدىق پەن قارۋلى ارانداتۋشىلىقتىڭ ىقتيمالدىعى;
- قازاقستان شەكاراسىنا جاقىن ماڭداردا اسكەري جانجالدار وشاقتارىنىڭ بولۋى;
- حالىقارالىق تەررورلىق جانە راديكالدى ۇيىمدار مەن توپتاردىڭ, ونىڭ ىشىندە كيبەرتەرروريزمنىڭ قىزمەتى, قاتارلاس جاتقان ەلدەردەگى ءدىني ەكسترەميزم ۇستانىمدارىنىڭ كۇشەيۋى;
- ەل ىشىندەگى جاعدايدى تۇراقسىزداندىرۋعا, اسكەري زورلىق-زومبىلىق تاسىلدەرىن قولدانۋ ارقىلى كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىستى وزگەرتۋگە باعىتتالعان ەكسترەميستىك, ۇلتشىلدىق جانە سەپاراتيستىك قوزعالىستاردىڭ, ۇيىمدار مەن قۇرىلىمداردىڭ ءىس-ارەكەتتەرى;
- زاڭسىز قارۋلى جاساقتار قۇرۋ جانە ولاردىڭ ءىس-ارەكەتى;
- قارۋدى, وق-دارىلەر مەن جارىلعىش زاتتاردى, تەررورلىق اكتىلەر نەمەسە باسقا دا زاڭعا قارسى ءىس-قيمىلدار جاساۋ ءۇشىن پايدالانۋعا بولاتىن قۇرالداردى زاڭسىز تاراتۋ.
قازىرگى كەزدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا قارسى تىكەلەي اسكەري اگرەسسيا جوق. كادىمگى جانە يادرولىق قارۋ قولدانىلاتىن كەڭ اۋقىمدى سوعىس تۋىنداۋ ىقتيمالدىلىعى تومەن. سونىمەن ءبىر مەزگىلدە, وڭىردە جاڭا «ىستىق نۇكتەلەر» پايدا بولۋىنىڭ قاۋپى ساقتالىپ قالۋدا. قارۋلانۋعا ۇمتىلىس تانىتىپ وتىرعان الەمدىك دەرجاۆالار اراسىندا قارسى تۇرۋشىلىق ءۇردىسى ايقىن كورىنىس بەرىپ وتىرعانىن دا اتاپ ءوتۋ قاجەت. ەلدەر الەمدەگى گەوساياسي جاعدايدىڭ ىقتيمال ۋشىعۋىنا دايىن بولۋ ماقساتىندا وزدەرىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىن زاماناۋي قارۋ-جاراقتارمەن تولىقتىرىپ قانا قويماي, جاڭعىرتىپ تا جاتىر.
ءبىزدىڭ ءوڭىرىمىز ءۇشىن «ءتۇرلى-ءتۇستى رەۆوليۋتسيا» دەگەن ايدار تاعىلعان قاتەردىڭ قاۋپى اسا جوعارى. بۇل قۇبىلىس ءوز ىشىندە دە اسا كۇردەلى, ونى, بارىنەن بۇرىن, بيلىك پەن حالىق اراسىنداعى ءتۇرلى الەۋمەتتىك-ساياسي انتاگونيستىك قاراما-قايشىلىقتار تۋىنداتادى. مۇنداي قۇبىلىس, اسىرەسە, ەلدىڭ ساياسي باسشىلىعى اتالعان باعىتتا تۋىنداعان پروبلەمالاردى سىن تۇرعىسىنان باعالاۋعا قابىلەتسىز, بولجاي المايتىن جانە دەر كەزىندە شارا قولدانا المايتىن جاعدايدا باسا كورىنىس بەرىپ جاتادى.
وسىنداي «رەۆوليۋتسيالاردىڭ» جۇگەنسىز دامۋى توڭكەرىس جاسالعان سول ەلدىڭ ىشىندەگى كوپتەگەن قاندى قۇرباندىقتارعا اكەلىپ قانا قويماي, كورشى ەلدەردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە دە اسكەري قاۋىپ ءتوندىرىپ, وڭىردەگى جالپى جاعدايدى تۇراقسىزداندىرادى.
«ءتۇرلى-ءتۇستى رەۆوليۋتسيالاردان» كەيىن پايدا بولعان قارۋلى قاقتىعىستاردىڭ سوڭعى تاجىريبەسى كورسەتىپ وتىرعانداي, سوعىس جانە قارۋلى جانجالداردى ءجۇرگىزۋدىڭ جاڭا ءتاسىلى رەتىندە وعان كوپتەگەن ساراپشىلار «گيبريدتى سوعىس» دەگەن انىقتاما بەرۋدە. ونىڭ ۇستىنە, «گيبريدتى سوعىس» تۇسىنىگى ۇزدىكسىز اسكەر, سونداي-اق, ۇزدىكسىز ەمەس اسكەري قۇرالىمدار قولدانۋ ارقىلى جۇرگىزىلەتىن, ياعني سوعىس قيمىلدارى بىرلەسىپ جۇرگىزىلەتىن جاعدايدا قالىپتاسادى. بۇل جەردە اسكەري جانە اسكەري ەمەس قۇرالدار دا پايدالانىلا الادى.
قازىرگى دۇنيەدە جاھاندىق تەرروريزمنىڭ جۇيەلى قاتەرى ايقىندالا ءتۇسىپ وتىر. تەررورلىق قوزعالىستاردىڭ ىشىندەگى ەڭ قاۋىپتىسى ءدىني فاناتيزم تۋىنداتقان ءىس-ارەكەتتەر بولىپ تابىلادى. ءويتكەنى, ولاردىڭ ءىس-قيمىلىندا نە قيسىن, نە اياۋشىلىق, ونىڭ ىشىندە وزىنە جانە بەيبىت حالىققا دەگەن اياۋشىلىق, قانداي دا ءبىر مامىلەگە كەلۋگە دەگەن ۇمتىلىس جوق.
قازىرگى تاڭدا تەررورلىق اكتىلەردىڭ ەسكالاتسياسى ءجۇرىپ, ونىڭ گەوگرافياسى كەڭەيىپ كەلەدى, سيپاتى كۇردەلەنىپ, سانى ارتۋدا جانە پىشىندەرى, اۋقىمى مەن ماقساتتارى تۇرلەنە تۇسۋدە. تەرروريزم حالىقارالىق سيپات الىپ وتىر. الەمدەگى قازىرگى گەوساياسي جاعداي تەرروريزمنەن جوعارى دامىعان ەلدەر دە, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك جاعىنان مەشەۋ قالعان مەملەكەتتەر دە ساقتانا المايتىنىن كورسەتىپ بەرۋدە. بۇل ارادا ەلدەردىڭ مەملەكەتتىك قۇرىلىسى مەن ساياسي رەجىمى دە قاپەرگە الىنبايدى. وسىنىڭ بارلىعى, ءتۇپتەپ كەلگەندە, تەرروريزمنىڭ وركەنيەتتى دۇنيەگە, ونىڭ ىشىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىنە دە اسا ۇلكەن ستراتەگيالىق قاتەر توندىرەدى دەپ وي تۇيۋگە نەگىز بەرەدى.
الەمدەگى بىردە-ءبىر جەتەكشى مەملەكەت اسكەري قۇرىلىستا تومەنگى ينتەنسيۆتى اسكەري جانجالدار جۇرگىزۋگە دايىندىقپەن شەكتەلىپ قالمايتىنىن, كەرىسىنشە, ءوزىنىڭ اسكەري جانە اسكەري-تەحنولوگيالىق باعدارلامالارىن كەڭىنەن ورىستەتەتىنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ەلىمىزدىڭ بىلىكتى ورگاندارى مەن تالداۋ قۇرىلىمدارى اسكەري-ساياسي جاعدايداعى ءجۇرىپ جاتقان وزگەرىستەرگە مۇقيات جانە تەرەڭ ساراپتاما جۇرگىزىپ, اسكەري قاۋىپسىزدىك جاعدايىندا ىقتيمال سىن-قاتەرلەردىڭ سيپاتتارىن انىقتاۋمەن اينالىسادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتەتىن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ءماجىلىستەرى مەن جەدەل كەڭەستەرىندە ءاسكەري قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ اسا كوكەيكەستى ماسەلەلەرى مەن قورعانىسقا قابىلەتتىلىكتى نىعايتۋ جايى قاراستىرىلىپ, اسكەري ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتتارى ايقىندالادى جانە مەملەكەت قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا قاجەتتى شەشىمدەر قابىلدانادى.
ءوزىنىڭ اسكەري قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋعا ۇمتىلۋ ەلىمىزدىڭ اسكەري ساياساتىنىڭ نەگىزى بولىپ قالىپ كەلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءاسكەري ساياساتىنىڭ وسى ماسەلەمەن بايلانىستى جۇزەگە اسىرىلاتىن ءتيىستى قىزمەتتەرىنە مىنالار جاتادى:
- اسكەري قاۋىپسىزدىك سالاسىندا ءبىرتۇتاس مەملەكەتتىك ساياسات ورنىقتىرۋ جانە جۇزەگە اسىرۋ;
- ىشكى ساياسي تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ;
- كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىستى, ەل اۋماعىنىڭ تۇتاستىعى مەن قول سۇعىلماستىعىن قورعاۋ;
- كورشى ەلدەرمەن جانە باسقا دا مەملەكەتتەرمەن دوستىق قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋ جانە نىعايتۋ;
- قارۋلى كۇشتەردى, باسقا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرالىمداردى ساپالىق تۇرعىدان جەتىلدىرۋ, ولاردى زاماناۋي قارۋ-جاراقپەن جانە اسكەري تەحنيكامەن جاراقتاندىرۋ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ;
- اسكەري قىزمەتشىلەر مەن ولاردىڭ وتباسىلارىن, ت.ب. الەۋمەتتىك قورعاۋ.
اسكەري قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن داعدارىستى جاعداي تۋىنداعان كەزدە اسكەري الەۋەتتى قورعانىس ءۇشىن جەتكىلىكتى دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋ تالاپ ەتىلەدى. تالاپ ەتىلەتىن دەڭگەيگە تازا اسكەري, سونداي-اق, مەملەكەتتىڭ اسكەري ۇيىمداستىرۋ ەلەمەنتتەرىندە ماقساتتى جانە ۇيلەسىمدى كۇش-جىگەر ارقىلى قامتاماسىز ەتىلەتىن ساياسي-ديپلوماتيالىق, ەكونوميكالىق, يدەولوگيالىق جانە وزگە دە قۇرىلىمدىق كومپونەنتتەردىڭ بارلىق كەشەنى ارقىلى قول جەتكىزىلەدى.
اسكەري قاۋىپسىزدىكتىڭ ساياسي-ديپلوماتيالىق قۇرىلىمىندا ءبىزدىڭ ەلىمىز بۇۇ, شىۇ, ۇقشۇ جانە باسقا دا قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتەتىن حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىمداردىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى بولىپ تابىلادى. قازاقستان اسكەري جانە ءاسكەري-تەحنيكالىق سالادا, ونىڭ ءىشىندە قارۋ-جاراق پەن جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋ تۇرلەرىن تاراتپاۋدىڭ حالىقارالىق باقىلاۋ رەجىمى سالاسىندا راتيفيكاتسيالانعان حالىقارالىق شارتتار مەن كەلىسىمدەردى كەپىلدى تۇردە جۇزەگە اسىرادى.
اسكەري قاۋىپسىزدىكتىڭ ەكونوميكالىق قۇرىلىمىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تۇراقتى نازارىنىڭ ارقاسىندا قارۋلى كۇشتەردىڭ, باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرالىمداردىڭ ماتەريالدىق-قارجىلىق سۇرانىستارىن بارىنشا قاناعاتتاندىرۋ بويىنشا شارالار قابىلدانىپ كەلەدى. اسكەرلەر مەن كۇشتەردىڭ ساندىق جانە ساپالىق پارامەترلەرى دە ايتارلىقتاي جاقسارۋدا. اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋى ارتىپ, قورعانىستىڭ ماتەريالدىق سۇرانىستارى قاناعاتتاندىرىلۋدا. قورعانىس-ونەركاسىپ كەشەنى بەلسەندى دامىتىلىپ, وندىرىلەتىن اسكەري ءونىمنىڭ نومەنكلاتۋراسى كەڭەيۋدە. قاجەتتى جۇمىلدىرۋشى رەسۋرستار جيناقتالىپ, ولاردى ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن كەرەكتىنىڭ ءبارى جاسالىپ جاتىر.
تىكەلەي اسكەري قۇرىلىستا كۇش-جىگەر اسكەرلەردىڭ جوعارى اسكەري دايىندىعى مەن اسكەري قابىلەتىنە باعىتتالۋدا. قازىرگى كەزدە سوعىس جۇرگىزۋ, سوعىس ءىس-قيمىلدارىن جۇرگىزۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى مەن پىشىندەرىن يگەرۋ, ونىڭ ىشىندە «گيبريدتى سوعىس» جۇرگىزۋ ءۇشىن قارۋلى كۇشتەر, وزگە دە اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرالىمدار دايىنداۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىر. سونداي-اق, جوعارى اسكەري تەحنولوگيالار ەنگىزۋ, ارميانى قارۋ-جاراق پەن تەحنيكانىڭ زاماناۋي ۇلگىلەرىمەن جاراقتاندىرۋ ىسىنە دە ءجىتى كوڭىل بولىنۋدە. اسكەري قىزمەتشىلەردى وقىتىپ تاربيەلەۋ ۇدەرىستەرى دە نازاردان تىس قالىپ وتىرعان جوق.
قورىتىندىسىندا ويىمدى ەلباسىمىزدىڭ سوزدەرىمەن جەتكىزگەندى ءجون كورىپ وتىرمىن: «قاۋىپسىزدىك پەن تۇتاستىق ءماسەلەلەرىندە ءبىز قاشاندا قىراعى بولۋىمىز كەرەك. ءبىز كورسەتىپ كەلە جاتقان جانە كورسەتەتىن اقكوڭىلدىلىگىمىز بەن قوناقجايلىعىمىز قاراپايىمدىلىق پەن باس يگەندىكتىڭ ءسينونيمى بولىپ تابىلمايدى». وسىعان بايلانىستى ايتارىم, تۇتاستاي العاندا, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتەتىن ورگاندار مەن كۇشتەردىڭ بىرلەسكەن الەۋەتىنىڭ ناتيجەسىندە بىزگە ەلدىڭ اسكەري قاۋىپسىزدىگىنە ىقتيمال سىن-قاتەرلەر مەن قاۋىپتەرگە دەر كەزىندە جاۋاپ قاتا الاتىن جەتكىلىكتى دەڭگەيدەگى بەرىك بازا قۇرۋ قولىمىزدان كەلدى.
قول جەتكەن تابىستارعا توقمەيىلسىپ, توقتاپ قالماۋ ماڭىزدى. ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزدى, ونىڭ ىشىندە ونىڭ ءاسكەري قۇرامداسىن نىعايتۋ ماسەلەلەرىن دايەكتىلىكپەن شەشۋدى جالعاستىرۋ قاجەت. وسى ماقساتتا شىۇ ەلدەرىمەن ەكونوميكالىق جانە اسكەري-ساياسي سالالاردا ءوزارا ءىس-قيمىلدى بەلسەندى دامىتىپ, ۇقشۇ-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ اسكەري قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىندە بۇرىنعىدان دا تىعىزىراق بايلانىس ورناتۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ باستى تالاپتارىنىڭ ءبىرى.
تالعات جانجۇمەنوۆ,
قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ اسكەري قاۋىپسىزدىك جانە قورعانىس ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, گەنەرال-مايور
استانا
