شيەلىنىڭ شۇباتى مىڭ دا ءبىر دەرتكە شيپا

اتا قازاق سالعان جولمەن جۇرسەك, سالت-ساناسىن ساقتاساق, ءجون-جورالعىسىن ۇستانساق, ءداستۇرىن دارىپتەسەك, اداسپايتىنىمىز انىق. ءارى-بەرىدەن سوڭ بار عوي, سول بابالار ىشكەن استى تۇتىنساق, ەشبىر اۋرۋدىڭ المايتىنى انىق. تازا تابيعي, ەكولوگيالىق جاعىنان قاۋىپسىز تاعامداردى تۇتىنعان عوي ءبىزدىڭ اتالارىمىز. مىسالى, شۇباتتى الايىق. بۇگىندە قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ءار اۋدانىندا تۇيە باعىپ وتىرعان ادامدار بار. ەندى وسى شۇباتتى ساتىلىمعا شىعارىپ, پايدا تابۋعا بولا ما؟ ارينە, بولادى. دەگەنمەن, ونىڭ ساقتاۋ مەرزىمىن ۇزارتىپ, دۇكەندەردە ساتۋ ءۇشىن بۇگىنگى زامانعا ىڭعايلاۋ قاجەت. ول ءۇشىن ارنايى تسەح كەرەك. ال مۇنداي تسەح جاقىندا شيەلى اۋدانىندا اشىلدى. كاسىپورىندى ىسكە قوسقان – سابىر ەرماحانوۆ. شۇباتتى وڭدەۋ ورنىنىڭ جوبالىق قۇنى 45 ميلليون تەڭگەنى قۇرايدى ەكەن. شيەلىلىك كاسىپكەر قاجەتتى قاراجاتتى ەش جەردەن نەسيە الماي, ءوز قالتاسىنان شىعارعان. تسەحتا العاشقى كەزەكتە تاۋلىگىنە 400 ليتر تۇيە ءسۇتىن وڭدەۋ جوسپارلانعان. مۇندا تۇراقتى 5 ادام جاڭا جۇمىس ورنىمەن قامتىلدى. ارنايى ىدىسقا قۇيىلىپ, وڭدەلىپ شۇبات الدەن-اق جۇرتشىلىقتىڭ سۇرانىسىنا يە بولا باستادى. بۇل جوباعا قىزى­عۋشىلىعىم الماتى قالاسىنا جۇمىس ساپارىمەن بارعانىمدا سىدىق ەسىمدى كاسىپ­كەردىڭ جۇمىس بارىسىمەن تانىسقان كەزدەن باستالدى. سودان بەرى, مىنە, 5 جىل ءوتتى, اتاكاسىپ ءونىمىنىڭ ءبىرى – شۇباتتىڭ قۇ­نار­لىلىعىن ارتتىرىپ, جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ, ونىڭ ساقتالۋ مەرزىمىن ارتتىرۋ تەحنولوگياسىمەن شۇعىلدانىپ ءجۇرمىن. بيزنەس-جوسپار جاساعانىممەن, تالاي كەدەرگىلەرگە كەزدەستىم, قانشا قينالسام دا, ءوز جوبامدى جۇزەگە اسىرعانىما قۋانىشتىمىن, دەيدى كاسىپكەر. ءىستىڭ ءجونىن تاراتا ايتار بولساق, ونىڭ ءمانىسى مىنانداي: بۇرىننان كەلە جاتقان قاراپايىم قازاقى ءتاسىل بويىنشا اشىتقان شۇبات ءارى كەتسە ەكى-ءۇش كۇنگە عانا شىدايدى, ال سابىردىڭ قازىرگى جوباسى بويىنشا ارنايى پلاستماسسا شولمەككە قۇيىلعان شۇبات تولىق ءبىر اي جارامدى بولادى, اينىمايدى. ويتكەنى, تۇيە ءسۇتىن اشىتاتىن اشىتقىنىڭ قۇرامى عالىمدارمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر. – بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كافەدرا مەڭ­گەرۋشىسى ءاسيا سەرىكباەۆا ءوز ءشا­كىرتتەرىمەن بىرگە ۇلكەن ىزدەنىستى جۇمىس جۇرگىزدى. ناتيجەسىندە 5 كومپونەنتتەن تۇراتىن جاڭا اشىتقى قولدانىسقا ەندى. الداعى جوسپارلارىمىزدى سارالادىق, ەندى شۇباتتىڭ بۇزىلماي ساق­تالۋ مەرزىمىن 3 ايعا ۇزارتۋدى ماقسات ەتىپ قويدىق. سوندا ءوز ونىمدەرىمىزدى ەلىمىزدىڭ تۇگەل ايماعىنا تاراتۋمەن قاتار, شەتەلدەرگە جەتكىزۋگە مۇمكىندىك تۋار ەدى, – دەيدى  سابىر ەرماحانوۆ. ءونىمنىڭ ساپالى دا تاۋارلىق سيپاتى جاقسى بولۋى ءۇشىن وندا قىزمەت جاسايتىن مامانداردىڭ دا بىلىگى مەن تاجىريبەسى بولۋى شارت. بۇل ورايدا كاسىپكەردىڭ جاس مامانداردى تاجىريبە الماسۋدان, ارنايى كۋرستاردان ءوتۋىن قارجىلاندىرىپ, ۇلكەن ءمان بەرىپ كەلە جاتقاندىعى سۇيسىندىرەدى. ماسەلەن, ءمادينا تورەباەۆا مەن بايان دۇيسەنبەك­قىزى جوعارى بىلىمدەرىمەن قوسا ارنايى كۋرس­تاردان ءوتىپ, شۇبات وڭدەۋ ىسىنە ماماندانعان جاستار. سول سەكىلدى وپەراتور نۇرلىباي دا وقۋ-تاجىريبەسىنەن وتكەن ازامات. وسىندا ەڭبەك ەتەتىن باقتىگۇل قۇرمانباەۆا مەن ماقسات ەسىمدى جىگىت تە ساپالى قىزمەت جاساۋعا دايىن. ويعا تۇيگەندەرىن جۇزەگە اسىرا باستاعاندىقتارى ولاردىڭ العاشقى ەڭبەك كۇنىنەن ايقىن بايقالىپ, وڭدەلگەن تۇيە سۇتىنەن ءدام تاتقان اۋدان ارداگەرلەرى ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىسىپ جاتتى. شيەلى اۋدانىندا يندۋ­تريالىق كارتاعا ساي ءونىم ءوندىرۋ مەن وڭدەۋ ورىندارىن اشاتىن كاسىپكەرلەرگە اۋدان ورتالىعى ماڭىنان ارنايى يندۋستريالىق ايماق رەتىندە 50 گەكتار جەر بولىنگەن. سونىڭ العاشقىلارىنىڭ ءبىرى رەتىندە كاسىپكەر سابىر ەرماحانوۆقا 5 گەكتار جەر بەرىلىپ, اتالعان شۇبات وڭدەۋ تسەحى اشىلعان. بۇل جەردە وسى سەكىلدى ءالى دە كوپتەگەن كاسىپورىندار ىسكە قوسىلادى. شۇبات وڭدەۋ تسەحىنىڭ ەكى­قاباتتى عيماراتى جاڭادان سالىنىپ, وعان ەلەكتر جەلىسى تارتىلىپ, بولەك ترانسفورماتور ورناتىلدى. تازا اۋىز سۋ قۇبىرى دا جەتكىزىلگەن. شەتەلدەردەن الدىرىلعان قوندىرعىلارى دا ساپالى. ناقتى ايتقاندا, ساپالى ءونىم وندىرۋگە بارلىق جاعدايى ساقاداي ساي دەۋگە بولادى. ەرجان بايتىلەس, «ەگەمەن قازاقستان» قىزىلوردا وبلىسى, شيەلى اۋدانى