كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇركياعا ساپارى بارىسىندا تۇركيالىق حولدينگتەر جانە كومپانيالار باسشىلارىمەن كەزدەستى
تۇركيا قازاقستاننىڭ ەڭ ماڭىزدى ساۋدا-ەكونوميكالىق سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى شيرەك عاسىر ىشىندەگى قارىم-قاتىناس سونىڭ ايعاعى. قوس مەملەكەت اراسىنداعى ساۋدا اينالىمىنا قاتىستى دەرەكتەر دە وسىنى ناقتىلاي تۇسەدى. ەكى جاقتى تاۋار اينالىمىنىڭ ديناميكاسىنا توقتالار بولساق, ونىڭ كولەمى 2014 جىلى 3,29 ميلليارد دوللاردى (ەكسپورت – 2,27 ميلليون دوللار, يمپورت – 1,02 ميلليون دوللار) قۇراسا, 2015 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا 1,2 ميلليارد دوللار (ەكسپورت – 727,5 ميلليون دوللار, يمپورت – 4,739 ميلليون دوللار) بولدى.
ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى كەڭەيتۋدىڭ ءتيىمدى تەتىگى قازاقستان-تۇركيا ۇكىمەتارالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا ارقىلى جان-جاقتى جۇزەگە اسىرىلۋدا.
بىلتىر, تۋرا وسىدان ءبىر جىل بۇرىن تۇركيا پرەزيدەنتى رەدجەپ ەردوعاننىڭ قازاقستانعا مەملەكەتتىك ساپارى بارىسىندا استانادا ەكى ەل كاسىپكەرلەرىنىڭ بيزنەس-فورۋمى وتكەن بولاتىن. سول فورۋمدا سويلەگەن سوزىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكى ەل اراسىنداعى ىسكەرلىك بايلانىستى ەرەكشە اتاپ وتكەن-ءدى.
– تۇركيا ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق ساۋدا-ەكونوميكالىق سەرىكتەسىمىز بولىپ سانالادى. سوڭعى 10 جىلدا ەلىمىزگە سالىنعان تۇرىك ينۆەستيتسياسىنىڭ كولەمى 1,8 ميلليارد دوللاردان استى. ءبىزدىڭ نارىقتا تۇرىك كاپيتالىنىڭ قاتىسى بار مىڭ جارىمنان اسا كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. تۇركيا بۇل كورسەتكىش بويىنشا رەسەيدەن كەيىنگى ەكىنشى ورىندا تۇر. قازاقستاندا 15 مىڭنان استام تۇرىك ازاماتى تۇراقتى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. ولار ءبىزدىڭ جاڭا ەلوردامىزدىڭ قۇرىلىسىنا بەلسەنە قاتىستى. استانا حالىقارالىق اۋەجايى, «حان-شاتىر» كەشەنى, «رامادا پلازا استانا» قوناق ءۇيى جانە باسقا ايشىقتى نىساندار – سونىڭ جارقىن ايعاعى, – دەگەن ەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى سول كەزدىڭ وزىندە ەكى ەل اراسىندا جالپى قۇنى 3,4 ميلليارد دوللاردان اساتىن 35 ينۆەستيتسيالىق جوبانى بىرلەسە جۇزەگە اسىرىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە جامبىل وبلىسىنداعى قۇنى 560 ميلليون دوللار بولاتىن «جاڭاتاس» ءجانە «شوقپار» جەل ەلەكتر ستانسالارىنىڭ قۇرىلىسى, اقتوبە وبلىسىنداعى قۇنى 500 ميلليون دوللار بولاتىن حروم كەنىن بايىتۋ ءجونىندەگى جوبا, 200 ميلليون دوللار تۇراتىن الكوگولسىز سۋسىندار زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى بار.
سول فورۋمدا سويلەگەن سوزىندە تۇركيا پرەزيدەنتى رەدجەپ ەردوعان دا قازاق-تۇرىك بيزنەس فورۋمى ەكى ەل حالىقتارىنىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
– ءبىز قازاقستاندا ءوزىمىزدى اتا-بابالارىمىزدىڭ وتانىندا ءجۇرگەندەي سەزىنەتىنىمىزدى اتاپ وتكەن ءجون. بۇل ءبىزدىڭ حالىقتارىمىزدىڭ قارىم-قاتىناسىنا ايرىقشا ماڭىز بەرەدى. سوندىقتان ەلدەرىمىز ءۇشىن كەز كەلگەن سالاداعى ءبىرلەسكەن جۇمىس ماڭىزدى. ءبىزدىڭ ىنتىماقتاستىعىمىزدى ساياسي, ەكونوميكالىق جانە مادەني سالالاردا ءارتاراپتاندىرۋ قارىم-قاتىناسىمىزدى ودان ءارى نىعايتۋعا جانە دامىتۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىنى داۋسىز, – دەگەن بولاتىن تۇركيا پرەزيدەنتى.
ەندى مىنە, ءبىر جىلدان كەيىن ىستانبۇل تورىندە ەكى ەل ىسكەر توپتارىنىڭ ءوزارا بايلانىسىن, قول قويىلعان كەلىسىمدەردىڭ ورىندالۋىن تاعى دا تارازىلاۋىنا تۋرا كەلدى. جاڭا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ تۇساۋى كەسىلىپ, الداعى اتقارىلاتىن اۋقىمدى شارۋا جونىندە پىكىر الىسىلدى.
كەشە نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن رەدجەپ ەردوعاننىڭ كەزدەسۋىندە تۇركيا پرەزيدەنتىنىڭ قازاقستانعا وتكەن جىلعى ءساۋىر ايىنداعى ساپارى بارىسىنداعى قول جەتكىزىلگەن كەلىسىمدەردىڭ جۇزەگە اسۋ بارىسى جان-جاقتى قاراستىرىلدى.
ەكى ەل باسشىلارى ساۋدا-ەكونو-
ميكالىق, ينۆەستيتسيالىق, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ءمادەني-گۋمانيتارلىق سالاداعى ماسەلەلەردى تالقىلادى. اتالعان باعىتتا ەكى ەلدىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنىڭ بولاشاقتا بىرلەسكەن جوبالارعا قاتىسۋى اتاپ كورسەتىلدى.
ەكى جاقتى قارىم-قاتىناس ماسەلەلەرىنە توقتالا كەلىپ, نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇرىكتىڭ ءىرى كومپانيالارى مەن حولدينگتەرى «نۇرلى جول» جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەندى قاتىسۋىنا بولاتىندىعىنا نازار اۋداردى.
ءوز كەزەگىندە رەدجەپ ەردوعان ءبىرقاتار باعىتتار بويىنشا الدىعا قويىلعان مىندەتتەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ەكى جاقتى ىنتىماقتاستىقتى ءارى قاراي نىعايتۋدىڭ قاجەتتىلىگىن اتاپ ءوتتى.
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇركيالىق حولدينگتەر جانە كومپانيالار باسشىلارىمەن كەزدەسۋى بارىسىندا دا ەكى جاقتى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋ ماسەلەلەرىنە كەڭىنەن توقتالدى.
تۇركيا قازاقستاننىڭ نەگىزگى ەكونوميكالىق سەرىكتەسى بولىپ سانالادى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ەڭ العاشقى جىلدارى تۇرىك كومپانيالارى, كاسىپكەرلەرى ەلىمىزگە ينۆەستيتسيا سالىپ, ءوز پايداسىن تيگىزدى. ەلوردا قۇرىلىسىنا تۇرىك كومپانيالارىنىڭ سالعان ۇلەسى وتە زور. قازاقستاندا تۇرىك كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن 1600-دەن استام كاسىپورىن جۇمىس ىستەپ جاتىر, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ەلباسى قازىرگى سىرتقى ەكونوميكالىق احۋالدىڭ قيىندىعىنا قاراماستان ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ساۋدا اينالىمىنىڭ قارقىنى جوعارى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. ساۋدا اينالىمى بۇگىندە 2 ميلليارد دوللاردان اسىپ وتىر. بۇل كورسەتكىش الداعى ۋاقىتتا 10 ميلليارد دوللارعا جەتكىزىلمەك.
سوڭعى ون جىلدا ءبىزدىڭ ەكونوميكاداعى تۇرىك بيزنەسىنىڭ ينۆەستيتسياسى دا 2 ميلليارد دوللارعا جەتتى. وتكەن جىلى قازاقستانداعى ۇزدىك 10 شەتەلدىك كومپانيانىڭ ىشىندە تۇرىكتىڭ ءۇش كومپانياسى بولدى. قازاقستان مەن تۇركيانىڭ بىرلەسكەن 91 جوباسى ىسكە اسىپ وتىر. ونىڭ جالپى قۇنى 3 ميلليارد دوللارعا جاقىن, دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
ەلباسى ەكى ەل اراسىندا جاسالعان كەلىسىمدەر ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرىنە جانە قىتاي نارىعىنا شىعۋعا جاعداي جاسايتىندىعىن جەتكىزدى. قازاقستان ينۆەستورلارعا سالىق جاعىنان بولسىن, ۆيزا جاعىنان بولسىن قولايلى جاعداي جاساپ وتىر. دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك يندەكسى بويىنشا قازاقستان 42-ورىندا. قازاقستان وسى رەيتينگ بويىنشا جىل سايىن 8-10 ورىنعا كوتەرىلىپ كەلەدى.
باسقا جەڭىلدىكتەرمەن قاتار, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا ستاندارتتارىن قاراستىردىق. سالىق سالۋدان بوساتۋ, ينۆەستيتسيالىق شىعىنداردى ون پايىزعا قايتارۋ, جەر بەرۋ, ينفراقۇرىلىم جاعىنان جەڭىلدىكتەردى قولعا الىپ وتىر.
بارىمىزگە بەلگىلى ۇلى جىبەك جولىندا ەلدەرىمىز ساۋدا-ساتتىق جاساپ, قاتىناسىپ كەلدى. ءبىز «نۇرلى جول» باعدارلاماسى ارقىلى سول ەكونوميكالىق ساياساتتى قايتا قولعا الدىق. سونىڭ ءبىر ءتيىمدى جەرى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلى جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىنە ءبىزدىڭ «نۇرلى جول» باعدارلاماسى قاتىسىپ وتىر. وسى باعدارلاما ارقىلى قازاقستاننىڭ ىشىندە 7 مىڭ شاقىرىم اۆتوكولىك جولدارىن, قىتاي مەن كاسپي ارقىلى 1500 شاقىرىم تەمىرجولدى سالىپ بىتىردىك. وسىنىڭ بارلىعى بيزنەس جاساۋعا, جول قاتىناستارىن جەڭىلدەتۋدەگى تيىمدىلىك, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ەلدە ءجۇرگىزىلىپ جاتقان يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنا دا توقتالىپ ءوتتى. اتالعان باعدارلاما شەڭبەرىندە قازاقستاندا بەس جىلدىڭ ىشىندە 900 ءوندىرىس ورنى سالىندى. بيىل تاعى دا 120 ءوندىرىس ىسكە قوسىلادى. وسى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنا تۇركيالىق كاسىپكەرلەردى شاقىراتىنىن جەتكىزدى. يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە تاۋ-كەن, مەتاللۋرگيا, مۇناي ءوندىرۋ, ەنەرگەتيكا, كولىك جانە بايلانىس سالالارى كاسىپورىندارى, ينفراقۇرىلىم نىساندارى بار.
استانادا كەلەسى جىلى «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» تاقىرىبىندا ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى وتەدى. وندا تۇركيانىڭ ارنايى پاۆيلونى بولادى. سونىڭ ىشىندە بۇكىل وزىق تەحنولوگيانىڭ جاڭالىقتارىن كورسەتۋگە ءمۇمكىندىك تۋادى. ونىڭ ۇستىنە سول كورمەنىڭ ورنىندا كەيىن حالىقارالىق قارجى ورتالىعى جۇمىس ىستەمەكشى. ول دۋبايداعى قارجى ورتالىعىمەن بىردەي بولادى. اعىلشىن تىلىندە قارىم-قاتىناس جاسايدى. اعىلشىن زاڭ جۇيەسى ىسكە قوسىلادى. دۇنيەجۇزىلىك بانك, ەۋروپالىق بانك, ازيا بانكى, يسلام بانكى بۇل ۇسىنىستى قولداپ وتىر, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ماعىنالى, تولىمدى اقپاراتىنا قانىققاننان كەيىن تۇركيالىق كاسىپكەرلەر ءوز پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. Yildiz Holding كومپانياسى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى مەحمەد توتەنجۋ مىرزا حولدينگتىڭ قىزمەتىنەن حاباردار ەتتى. الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ەنشىلەس كومپانيالارى بار ءىرى حولدينگ ءارتۇرلى سالادا قىزمەت ەتەدى. حولدينگتىڭ قازاقستانداعى ەنشىلەس «ۋلكەر» كاسىپورنى پەچەنە شىعارادى. تۇركيانىڭ وزىندە, شەتەلدەردە جالپى 50 مىڭ ادام قىزمەت ەتەدى. كومپانيانىڭ جىلدىق اينالىمى 12 ميلليارد دوللاردى قۇرايدى. باس بىرلەستىكتىڭ ءبىر بولىگى بولىپ تابىلاتىن قازاقستاندىق كومپانيا ونىمدەرىن ورتالىق ازياعا دا شىعارادى. سوڭعى ۋاقىتتا ەكونوميكانىڭ قيىندىعىنا قاراماستان, قازاقستانداعى كومپانيا قىزمەتكەرلەرى 600-700 ادامعا ۇلعايعان. الداعى ۋاقىتتا 20 ميلليون دوللار ينۆەستيتسيا سالىپ, ونى قازاقستانعا جاڭا تەحنولوگيا اكەلۋگە جۇمساماق.
سونداي-اق, كومپانيانىڭ قازاقستانداعى ەكىنشى ءبىر جوباسى مارگارين شىعاراتىن زاۋىت سالۋعا باعىتتالعان. ەكونوميكالىق كورسەتكىش تەحنيكاسى ازىرلەنۋ ۇستىندە. زاۋىتتى سالۋعا 15 ميلليون دوللاردىڭ شاماسىندا ينۆەستيتسيا بولىنەدى. «قازاقستاندا جاسالعان» دەگەن تاۋار بەلگىسىمەن 10 ميلليون دوللار شاماسىندا ءونىم ەكسپورتقا شىعارىلعان.
Aselcan Elektronic كومپانياسى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى مۋرات شەكەر دە قازاقستاندىق بيزنەسىنىڭ كولەمىن ۇلعايتۋدى كوزدەپ وتىر. وپتيكالىق جانە ەلەكتروندى مودۋلدەر شىعارۋمەن اينالىساتىن استاناداعى ءوندىرىس ورنىندا جەرگىلىكتى قىزمەتكەرلەر ەڭبەك ەتەدى. شىعارىلاتىن اسكەري تەحنولوگيالاردىڭ بارلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىسىنىڭ نەگىزىندە دۇنيەگە كەلەدى. ول ءۇشىن عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىن قۇرۋ قاجەت. كومپانيا بۇل ءىستى دە قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورنىمەن بىرىگىپ قولعا الىپ جاتىر. وندىرىستەن شىققان الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيا قازاقستانمەن كورشىلەس ەلدەرگە دە, ءتىپتى, تۇركياعا دا شىعارىلماق. سوندىقتان بروندالعان ماشينا, اۆياباقىلاۋ جۇيەسى جەتىلدىرىلە تۇسەدى.
كەزدەسۋ بارىسىندا ءسوز العان تۇركيالىق كومپانيالار باسشىلارىنىڭ قاي-قايسىسى دا ءوز ءمۇمكىندىكتەرىنىڭ مولدىعى, الەۋەتى ءتوڭىرەگىندە كەڭىنەن اڭگىمەلەپ, قازاقستان نارىعىنا ينۆەستيتسيا سالۋعا مۇددەلى ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى.
ءوز كەزەگىندە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارماسىنىڭ توراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ شەتەلدىك كاسىپكەرلەرگە قاتىستى ماعلۇماتتىڭ بارلىعى ۇلتتىق پالاتانىڭ سايتىنا شوعىرلانعانىن جەتكىزدى. كەز كەلگەن شەتەلدىك اعىلشىن تىلىندە جيناقتالعان قازاقستاندىق بيزنەسكە, زاڭناماعا, سالىق جۇيەسىنە, كومپانيالارعا قاتىستى اقپاراتتارمەن جاقىن تانىسا الادى. سونداي-اق, ەلباسىنىڭ تۇركيالىق كاسىپكەرلەرمەن بولعان كەزدەسۋدە ءىرى-ءىرى كومپانيالار قازاقستانعا ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتقاندىعىنا توقتالدى. كوپتەگەن تۇرىك كاسىپكەرلەرى جەكەشەلەندىرۋگە دە قاتىسۋعا ىقىلاسىن تانىتىپ وتىر. اسىرەسە, ەنەرگەتيكا, لوگيستيكا سالاسىنا قىزىعۋشىلىق ءبىلدىردى. ەلباسىنىڭ تۇركياعا ساپارى قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىنىڭ جوعارى ءناتيجەسىن كورسەتتى.
ەلباسى تۇركيالىق كاسىپكەر-
لەرمەن كەزدەسۋىنىڭ سوڭىندا ولارعا ءوزىنىڭ ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, كاسىپكەرلەردىڭ ايتقان ۇسىنىس-پىكىرلەرىنە ءوزىنىڭ ناقتى پىكىرىن جەتكىزدى.
تاعى ءبىر اتاپ وتەرلىك جايت, ەلباسىنىڭ تۇركياعا ساپارى بارىسىندا قازاقستان مەن تۇركيا كاسىپكەرلەرى اراسىندا 20-عا جۋىق ىسكەرلىك كەلىسىمگە قول قويىلدى. كەلىسىمنىڭ جالپى سوماسى 500 ميلليون دوللاردان اسىپ جىعىلادى. بۇل تۋرالى ىستانبۇلدا وتكەن قازاقستان-تۇركيا كاسىپكەرلەرىنىڭ بيزنەس -فورۋمى بارىسىندا بەلگىلى بولدى.
فورۋم كەزىندە تۇرىك كاسىپكەرلەرى قازاقستاندا وزدەرىنىڭ كاسىپورىندارىن اشۋعا ىقىلاستى ەكەندىگىن ءبىلدىردى. ال دايىن ءونىمدى ولار ەۋرازيا ەكونوميكالىق وداعى, ورتالىق ازيا ەلدەرىنە شىعارماقشى. ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, وسى كەزگە دەيىن ەكى ەل اراسىندا 90 ينۆەستيتسيالىق جوبا قابىلدانىپ, ونىڭ جالپى سوماسى 860 ميلليارد تەڭگەنى قۇراعان. تۇرىك كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن 30 جوبا جۇزەگە اسىرىلعان. سونىڭ ارقاسىندا قازاقستاندا 8 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنى اشىلدى.
ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى ينۆەستيتسيالار كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەرلان حايروۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ەكى ەل باسشىلارىنىڭ باستامالارىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا اۋقىمدى شارالار اتقارىلىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – وتكەن بيزنەس-فورۋم اياسىندا 20-دان استام قۇجاتقا قول قويىلىپ, ونىڭ جالپى سوماسى 180 ميلليارد تەڭگەنى قۇراعان. بۇدان باسقا, تۇرىك بيزنەسمەندەرى قازاقستان نارىعىندا جۇمىس ىستەۋگە ۇلكەن ىقىلاس تانىتىپ وتىر. ەلگە ينۆەستيتسيالار تارتۋ باعىتىندا, تۇرىك بيزنەسىمەن ىنتىماقتاستىقتى ورنىقتىرۋدا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى اۋقىمدى جۇمىس اتقارۋدا. مينيسترلىك تۇركيانىڭ ەكسيمبانكىمەن 300 ميلليون دوللار سوماسىنداعى كەلىسىمگە قول قويدى. بۇل دەگەنىڭىز, تۇرىك كاسىپكەرلەرى باستامالارىنىڭ قازاقستاندا جۇزەگە اسۋىنا مول مۇمكىندىك تۋادى دەگەن ءسوز.
ال قازاقستان-تۇركيا ىسكەرلىك كەڭەسىنىڭ توراعاسى مەرت سارىنىڭ ايتۋىنشا, قول قويىلعان كەلىسىمدەر شەڭبەرىندە تۇرىك كاسىپكەرلەرى قازاقستانعا قوماقتى ينۆەستيتسيا قۇياتىن بولادى. ەكى ەل كاسىپكەرلەرى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ءوزىنىڭ ءتيىمدى ءناتيجەسىن كورسەتتى. قازاقستان مەن ءتۇركيانىڭ ىسكەرلىك الەۋەتى كۇشتى. سول سەبەپتى ءارى قاراي دا ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى نىعايتۋعا كۇش-جىگەرىن جۇمسايتىن بولادى.
ەلباسى يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى ياد مادانيمەن كەزدەستى.
كەزدەسۋدە قازاقستان مەن ۇيىم اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ ماسەلەلەرى, سونىڭ ىشىندە يىۇ اياسىندا جاريالانعان ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ باستامالارىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى تالقىلاندى. سونداي-اق, تاراپتار ۇيىمنىڭ الداعى ءسامميتىنىڭ نەگىزگى اسپەكتىلەرىن قاراستىردى.
سونىمەن قاتار, نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن ياد ماداني حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى نەگىزگى ماسەلەلەرگە توقتالىپ, ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ يسلاموفوبيانى جويۋ جانە بۇكىل الەم بويىنشا تەرروريزم قۇبىلىستارىنا قارسى تۇرۋ ىسىنە قاتىسۋ ءمۇمكىندىكتەرىن قاراستىردى.
قازاقستان پرەزيدەنتى الداعى سامميتكە قاتىسۋشىلاردى مۇسىلمان مەملەكەتتەرىنىڭ بىرلىگىن ساقتاۋعا, الەمدەگى قازىرگى سىن-قاتەرلەرگە قارسى تۇرۋ جولدارىن تابۋعا شاقىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى مەن ماسەلەنىڭ دەر كەزىندە كوتەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
قازاقستان سامميت اياسىندا قابىلداۋ جوسپارلانىپ وتىرعان بارلىق شەشىمدەرگە قوسىلادى. ءبىز تۇركيا پرەزيدەنتىمەن بىرگە ارنايى ۇندەۋ جاريالاپ, وندا يسلام الەمىن بىرلىككە شاقىردىق. ونىڭ ەرەجەلەرى ءسامميتتىڭ قورىتىندى قۇجاتىنا ەنگىزىلگەنى ءۇشىن ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ پروبلەمانى جاي عانا تالقىلاۋدان ناقتى شەشىم قابىلداۋعا كوشۋگە بايلانىستى ۇيىم دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىنە شىعۋى قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى.
مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ يرانعا ساپارى بارىسىندا ول ەلدى ساۋد ارابياسىمەن قارىم-قاتىناسىن جاقسارتۋعا شاقىرعانىن دا ايتتى.
بۇلاي ءبولىنۋ ورتاق بىرلىككە تەرىس اسەرىن تيگىزەدى. يسلام مەن پروگرەسس ءاردايىم قاتارلاس جۇرەدى, سوندىقتان مۇسىلمان ەلدەرىندەگى عىلىم مەن تەحنيكانىڭ دامۋى ءۇشىن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋ كەرەك. تاعى ءبىر ماسەلە – تەرروريزمدى يسلامنان اجىراتۋ. بىزگە مۇنداي تۇسىنىكتى جويعان ءجون, «يسلام تەرروريزمگە قارسى» ۇندەۋىن قابىلداپ, سول ارقىلى ۇمبەت دەڭگەيىن كوتەرۋ كەرەك. بۇل باعىتتا ءسىزدىڭ ەلەۋلى ۇلەسىڭىز بار, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
ي.ماداني نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سامميتكە قاتىسۋى ونىڭ ماڭىزىن ارتتىرا تۇسەتىنىن ايتتى.
ءسىزدىڭ باستامالارىڭىز يسلام الەمىن جاقىنداستىرا ءتۇسۋ جولىندا اسا ماڭىزدى جانە بۇدان ءارى ىلگەرىلەۋگە مۇمكىندىكتەر تۋدىرادى. بىزگە ولاردى ءارى قاراي جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەۋ قاجەت, – دەدى باس حاتشى.
سول سياقتى, وسى كۇنى ەلباسى ءتۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ون ءبىرىنشى پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇلمەن كەزدەستى.
كەزدەسۋ بارىسىندا قازاقستان مەن تۇركيانىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى, سونداي-اق, حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى مەيلىنشە وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلاندى.
قازاق-تۇرىك ىنتىماقتاستىعى جاڭا ءبىر كەزەڭگە قادام باستى دەپ ايتۋعا بولادى. ىستانبۇلدا وتكەن جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋلەر ناتيجەسى وسىنى ايعاقتايدى.
عابيت ىسكەندەر ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان» –
ىستانبۇلدان (تۇركيا)
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ
