يادرولىق قاتەر قايتسە ازايادى؟

قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميت: ىلگەرى باستاعان جول» ماقالاسى تۋرالى حابارلادى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ماقالاسى يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميت اياسىندا اقش-تىڭ The Hill اتتى كۇندەلىكتى ساياسي گازەتىندە جاريالاندى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پىكىرىنشە, ءىس-شارا اياسىندا وتكەن كەزدەسۋلەر قاۋىپتى يادرولىق ماتەريالدار اينالىمىن باقىلاۋ ماسەلەسىندەگى ىنتىماقتاستىقتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەردى, ال اقش پرەزيدەنتى باراك وبامانىڭ وسى سامميتتەردى شاقىرۋداعى كوش­باسشىلىعى يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ ىسىنە ناقتى ۇلەس قوستى. «دەگەنمەن, سامميتتەر سە­ريا­سىنىڭ قورىتىندىسىن شى­عارا وتىرىپ, حالىقارالىق قوعام­داستىق يادرولىق قاتەر ازايما­عانىننىڭ, كەرىسىنشە ۇلعايىپ بارا جاتقانىن مويىنداۋى ءتيىس. ترانسۇلتتىق تەررورلىق ۇيىم­داردىڭ ءوسىپ-جەتىلۋى جانە وڭىرلىك قاق­تىعىستار ەسكەرۋگە ءتيىس جاڭا پروب­لەمالاردى تۋدىرۋدا», – دەلىن­گەن ماقالادا. نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەڭەس وداعىنان قۋاتى جونىنەن الەمدەگى ءتورتىنشى يادرولىق ارسەنالعا يە بولىپ قالعان قازاقستاننىڭ تاجىريبەسىنە نازار اۋداردى. «جەرى يادرولىق قارۋ سىناۋ ءۇشىن پوليگون رەتىندە پايدالانىلعان, 500 يادرولىق سىناقتىڭ سالدارىنان 1,5 ميلليوننان استام ازاماتى مەن اۋقىمدى تەرريتورياسى رادياتسياعا ۇشىراعان ەلىمىزدىڭ تاريحي تاجىريبەسى ءبىزدى قاۋىپسىزدىكتى باسقاشا تۇسىنۋگە الىپ كەلدى», – دەپ اتاپ ءوتتى قازاقستان پرەزيدەنتى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنىڭ قولداۋى ارقاسىندا كەڭەستىك سەمەي يادرولىق پوليگونى جابىلعانىن, سودان كەيىن ەلىمىز ءوز اۋماعىنداعى بارلىق يادرولىق قارۋدان باس تارتقانىن ايتتى. «قارۋ جانە يادرولىق ماتەريالدار قورىن جويۋ وڭىرىمىزگە قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىق اكەلدى. الايدا, الدەقايدا بەرىك قاۋىپ­سىزدىك بارلىق تاراپتىڭ ءوزارا قاۋىپ­سىزدىگىنە باعىتتالعان قۇ­رىلىمدار ارقىلى عانا قام­تاما­سىز ەتىلۋى مۇمكىن», – دەلىنگەن ماقا­لادا. نۇرسۇلتان نازارباەۆ مۇنداي ۇدەرىس ورتالىق ازيادا سەنىم شارا­لارىن جۇزەگە اسىرۋدان باستال­عانىنا نازار اۋداردى. بۇل ىنتى­ماقتاستىق كەيىننەن ورتالىق ازيانى يادرولىق قارۋدان ادا ءوڭىر رەتىندە جاريالاۋعا ىقپال ەتتى, ناتيجەسىندە ءوڭىر بارىنشا تۇراقتى بولا ءتۇستى. «يادرولىق قارۋ بۇدان بىلاي ورتالىق ازيادا ۇلتتىق قاۋىپ­­سىز­دىكتى قامتاماسىز ەتۋ فاكتورى بولىپ سانالمايدى», – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ تاجىريبەسى يادرولىق قارۋ ماسەلەسىن بارىنشا كەڭىنەن تالقىلاۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋعا مۇمكىندىك بەرگەنىن ايتتى. قازاقستاننىڭ بىرەگەي تاريحى يراننىڭ اقش, رەسەي, قى­تاي, ۇلىبريتانيا, فرانتسيا جانە گەرمانيامەن يادرولىق پروب­لە­ما بويىنشا كەلىسىم ازىرلەۋ جونىندەگى باستاپقى كەلىسسوزدەرىنە سەپتىگىن تيگىزدى. بۇل رەتتە قازاقستان پرەزيدەنتى الاڭداۋشىلىق تۋدىرىپ وتىرعان جايتتىڭ – قارۋ جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن دەڭگەيگە دەيىن ۋراندى با­يىتۋ ءىسىنىڭ تامىرىنا بالتا شابۋ قاجەتتىگىن ايرىقشا اتاپ وتكەن. بۇل ءۇشىن قازاقستانداعى اتوم ەنەرگياسىنىڭ حالىقارالىق اگەنت­تىگى تاراپىنان تومەن بايىتىلعان ۋراننىڭ الەمدەگى تۇڭعىش بانكى قۇرىلۋدا, ول يادرولىق وتىندى كەز كەلگەن ەلگە جەتكىزۋدى سە­نىم­دى تۇردە قامتاماسىز ەتىپ, سول ار­قىلى بايىتۋعا ارنال­عان باعا­سى قىم­بات تۇراتىن جانە تۇراق­­سىز­­دان­دىراتىن قوندىر­عىلاردى ازىرلەۋ مەن جاساۋعا دەگەن قاجەت­تىلىكتى جويادى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ يادرولىق سىناقتاردىڭ بارلىعىنا تىيىم سالۋ قاجەتتىگىن تاعى دا اتاپ ايتتى. «بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى 29 تامىزدى, سەمەي پوليگونى جابىلعان كۇندى يادرولىق سىناقتارعا قارسى كۇرەستىڭ حالىقارالىق كۇنى دەپ جاريالادى. قازاقستانداعى يادرو­لىق سىناقتاردىڭ اۋىر سالدارلارى جانە يادرولىق سىناقتارعا جاپ­پاي تىيىم سالۋ تۋرالى شارت­ت­ىڭ (ياسجتش) تەزىرەك كۇشى­نە ەنۋ قاجەتتىگى تۋرالى ءبىز باس­تا­ماشىلىق ەتكەن اتوم جوباسىندا حالىقارالىق دەڭگەيدە ايتىلعان, ونىڭ يدەيالارىنا 100-دەن استام ەلدىڭ قاراپايىم تۇرعىندارى قولداۋ كورسەتتى», – دەلىنگەن ماقالادا. جاپونيامەن بىرگە ياسجتش جونىندەگى شولۋ كونفەرەن­تسيا­سىنىڭ تەڭ توراعاسى رەتىندە قازاق­ستان بۇل ماسەلە بويىنشا ىلگەرى­لەۋشىلىككە قول جەتكىزۋ ءۇشىن جۇ­مىس جۇرگىزۋگە نيەتتى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ بارلىق مەملەكەتتەردى, اسىرەسە, ياسجتش-نىڭ كۇشىنە ەنۋىنە ىقپال ەتەتىن ەلدەردى جاۋاپ­كەر­شىلىك تانىتىپ, ءتيىستى قادامدار جا­ساۋعا شاقىردى. «سىناقتارعا تىيىم سالۋ بار­لىق ماسەلەنى وزىنەن ءوزى شەشپەيدى. بىراق كەلىسىمنىڭ كۇشىنە ەنۋى ءبىزدىڭ الەمدەگى يادرولىق قارۋدى جويۋ جونىندەگى تۇپكىلىكتى ماقسات جولىنداعى تاعى ءبىر ەلەۋلى قادام بولماق», – دەپ تۇيىندەدى مەملەكەت باسشىسى.