* 1 ءساۋىر – كۇلكى كۇنى
ءازىل - وسپاق, سىن - سىقاق
*سۋرەتشى كوزىمەن
*بىردە... حاندار ءبىر بولەك قاراعاندى وبلىسىندا قازاق ادەبيەتىنىڭ كۇندەرى ءوتىپ, ءبىر توپ قالامگەرلەر ەل ارالاپ, جەر كورىپ دەگەندەي وسى وبلىستا قوناق بولىپ قايتادى. ارالارىندا دراماتۋرگ قالتاي مۇحامەدجانوۆ, جازۋشىلار قاليحان ىسقاقوۆ, ورالحان بوكەەۆ, قالمۇقان يساباەۆ, اقىندار سابىرحان اسانوۆ, تەمىرحان مەدەتبەكوۆ, تاعى باسقالار بار ەكەن. قالمۇقان قايدا جۇرسە دە قۋاقى ءتىل, قالجىڭ ءسوزىمەن قالامداس دوستارىن كۇلكىگە كەنەلتىپ جۇرەدى. ءۇشىنشى كۇنى استانالىق مەيماندار ەكىگە ءبولىنىپ, ءبىرى ەگىندىبۇلاق, ەندى ءبىرى تەلمان اۋداندارىنا باراتىن بولىپ كەلىسىلەدى. كىمدى قاي جاققا بولەرىن بىلمەي, وبلىس باسشىلارى داعدارىپ تۇرعان كەزدە قالمۇقان يساباەۆ ورتاعا شىعىپتى دا: – قالمۇقان, قاليحان, ورالحان, تەمىرحان, سابىرحان سياقتى «حاندار» مىنا اۆتوبۋسقا وتىرىڭدار. ال, قالتاي, بالتاي, شالتايلار اناۋ اۆتوبۋسقا بارسىن! – دەپ جۇرتتى تاعى دا دۋ كۇلكىگە باتىرىپتى. قوشتاسىپ كەلدىم ايگىلى پارتيزان-جازۋشى قاسىم قايسەنوۆتىڭ ماشيناسىنا قالامداس جازۋشىلاردىڭ بىردە-ءبىرى وتىرمايتىن بولسا كەرەك. بىردە جازۋشىلار وداعىنان باسپا ۇيىنە كەتىپ بارا جاتقان قاسەكەڭە, وسى ءداستۇردى بۇزىپ, جازۋشى قالمۇقان يساباەۆ مىنگەسەدى. «ويپىرماي, بۇلاردى ماشيناما جالىنىپ مىنگىزە الماۋشى ەدىم. نە كورىنگەن مىناعان؟» – دەپ ورنىنان ەندى قوزعالا بەرگەندە, قالەكەڭ قاسەكەڭە جالىنىشتى كوزبەن قاراپ: – «توقتاي تۇرساڭىز! –دەپ وتىنەدى دە, قالەكەڭ ماشينادان شىعىپ, وداقتىڭ الدىندا تۇرعان ءبىر توپ اقىن-جازۋشىلاردى جەكە-جەكە قۇشاقتاپ, قايتا كەلىپ ماشيناعا جايعاسادى. ودان بەتەر تاڭدانىپ, مۇنىڭ ءمانىسىن سۇراعان قاسىم قايسەنوۆكە قالەكەڭ: – كىم بىلەدى جولدا نە بولارىن؟ انالارعا: «قاسىمنىڭ ماشيناسىمەن كەتىپ بارامىن. ولاي-بۇلاي بولىپ كەتسەم, قوشتاسپادى دەمەڭدەر» – دەدىم, –دەگەن ەكەن. سۋدىڭ ءوزى تۋرالى جازۋشى قالمۇقان يساباەۆ ايگىلى ەرتىس-قاراعاندى كانالىنىڭ قۇرىلىسىنا باستان-اياق قاتىسىپ, جاياۋ-جالپى كانالدى بويلاپ, كوكتەي ءجۇرىپ وتكەن ادام عوي. سونىڭ ناتيجەسىندە 1982 جىلى «ارنا» اتتى كولەمدى رومان جازادى. قالەكەڭ رومانى بىتكەن سوڭ ونىسىن قولتىقتاپ «جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ رەداكتسياسىنا بارىپتى. ول كەزدە جۋرنالدىڭ پروزا ءبولىمىن ورالحان بوكەەۆ باسقارادى ەكەن. قالەكەڭ اكەلگەن قولجازباسىن ورالحانعا تاپسىرىپ جاتىپ: – سەندەرگە كەلىپ ءتۇسىپ جاتقان رومانداردىڭ ءبارىنىڭ دە سۋى كوپ. ال مەن بولسام سەندەرگە سول سۋدىڭ ءوزى تۋرالى رومان اكەلدىم, – دەپتى. باقىت سىيلاۋ قالمۇقان يساباەۆ جازۋشىلار وداعىنا كەلسە ءبىر توپ جىگىت وتىر ەكەن, شەتىنەن بارىپ امانداسا باستايدى. سوندا بىرەۋى قالەكەڭنىڭ قولىن الىپ: – ءسىزدىڭ قولىڭىزدى الۋ ۇلكەن باقىت قوي, – دەپ سىلكىلەيدى. سوندا قالەكەڭ ءمىز باقپاستان: – سەنى باقىتىڭنان ايىرىپ قايتەيىن, ۇستاي تۇرۋىڭا بولادى, – دەپ انانىڭ ۋىسىنان قولىن الۋعا اسىقپاپتى. كوپبولسىن بەكماعانبەت. استانا. وراشولاق ءبىلىمى – تاياز, جەگەنى – قاياز. ورىندىعى – كرەسلو. ىشەتىنى – سىرا-پىرا, تەكسەرەتىنى – جۇرتتىڭ ارىزى, ويلايتىنى – قارجى-مارجى. ۇيرەنىپ ءجۇر اعىلشىنشا, ورىسشاسى – انشا-مۇنشا. قازاق ءتىلىن – شاتىپ-پۇتىپ, تۋريستىك اگەنتتىك اشىپ, بىردە – ۇتىلىپ, بىردە – ۇتىپ, شەتەلدىك «قوناقتارىن» جۇرەدى قۇدايىنشا كۇتىپ. جەمقورلارعا داۋا جوق... باياعىدا تۇلپارلار جەم جەۋشى ەدى, باپكەرلەرى باپپەنەن جەمدەۋشى ەدى. ال ەندى, جەمقورلارعا داۋا بار ما, ولاردى قالاي وسى «ەمدەۋشى ەدى؟» مەنىڭشە, جەمقورلارعا – داۋا جوق قوي, اجالى – تاپانشا مەن اتار وق قوي... قارجى ۇرلاپ شەت ەلدەرگە قاشار بولسا, مىنەتىنى – تۇلپار ەمەس, سامولەت قوي... زىمىران مەن زىميان زامان كۇندە الاي-دۇلەي قۇبىلىپ, زىمياندار الۋان ساققا جۇگىرىپ, كەشە عانا تومپەشتەسە بىرەۋدى, بۇگىن ءوزى جەپ جاتىر عوي جۇدىرىق. زىمياننىڭ بىراق «ءتۇزۋ ەسەبى», ەكىجۇزدى, ب ۇلىكتى ءومىر كەشەدى. حالىق قامىن ويلايتۇعىن ولار جوق, قۇلقىن قامى كەڭىردەگىن تەسەدى... زىمىراندار شارلاپ اسپان الەمىن, ادامزاتقا سالىپ جاتىر الەگىن. زىمياندار كەزەپ سۋىق قارۋىن, جەر جۇزىنە شاشىپ جاتىر ءزار-ۋىن... نۇرتان تولەپبەرگەن ۇلى. الماتى. تىكەنەك ءسوز ارىپتەسىڭدى تىڭداي ءبىلۋ – جاقسى قاسيەت, ال تىڭداپ وتىرعانداي كەيىپ تانىتا ءبىلۋ – تالانت! *** ءمانى وزگەرگەن ماقال: «قايتادان كرەديت الاتىن بانكتىڭ ەسىگىن قاتتى جاپپا!». *** – كەشە ەت كومبيناتىندا بولىپ, كولباسانىڭ قالاي جاسالاتىنىن كوردىم. ەكىنشى ەت جەمەيتىن بولدىم. بۇگىن ءسۇت فەرماسىنا بارىپ, سىر, ايران, ءسۇتتىڭ قانداي جاعدايدا جاسالاتىنىن كوردىم. بۇدان بىلاي ءسۇت تاعامدارىنا جولاماسپىن. وسى كورگەنىم جەتەر! ەندى اراق زاۋىتىنا مەنى يتپەن سۇيرەتىپ اپارا المايسىڭ! *** تاماعى توقتىق, جۇمىسى جوقتىق سەنى باسقالاردان ەرەكشە ەتەدى. بەتكە تالاس رەشات نۇري گۇنتەكين, تۇرىك جازۋشىسى. قىرىقتىڭ قىرقاسىنداعى باي ساۋداگەر حاليت بەي بولمەنىڭ ءبىر بۇرىشىندا ويناپ وتىرعان بالاسىنا: – جاۆات, بەرى كەل... قاراشى, ساعان بىردەمە اكەلدىم, – دەيدى. – ول نە, پاپا؟ – دەپ بالاسى كەرگيدى. اكەسى قولىنداعى شوكولادتى قالتاسىنان شىعارىپ: – مىنە, مىناۋ... توقتاي تۇر, تەگىن ەمەس, بەتىڭنەن سۇيگىزبەسەڭ بەرمەيمىن... – جاقسى, پاپا... مىنەكەيىڭىز, – دەپ, اكەسىنىڭ تىزەسىنە وتىرا قالىپ بەتىن تاقايدى. وسى ءسات حاليت بەيدىڭ بايبىشەسى فەرحۋندە حانىم: – حاليت, ساعان قانشا ايتامىن, مىنا بالانى سۇيە بەرمەشى!.. – دەپ نازدانا قارايدى. – ساسپا, ساعان دا بىردەمە قالدىرامىز عوي... – دەيدى حاليت بەي. – سۇيە بەرمە دەگەن سوڭ, قويساڭشى ەندى! – قوياتىن نەسى بار؟ سۇيەم بە, سۇيمەيمىن بە, وندا شارۋاڭ قانشا؟! – شارۋاڭ قانشا دەگەنىڭ نە؟! بالانى وسىلاي قۇرتاسىڭ عوي... بەتىن ابدەن سورىپ تاستادىڭ, سوزىپ جىبەردىڭ... تەمەكىنىڭ يىسىنەن مەن دە سۇيە الماي ءجۇرمىن. بالامىزدىڭ بەتىنەن تەمەكىنىڭ ساسىق ءيىسى شىعادى... – باياعىدان بەرى سونى ايتساڭشى... سەن ءوزىڭدى عانا ويلايسىڭ. ەندەشە, مەنى تىڭداپ ال! مەن قىرىق جاسىمدا بالا ءسۇيدىم, سوندىقتان ولە-ولگەنشە ءسۇيىپ كەتكىم كەلەدى... – سەن بالانى سۇيەمىن دەپ, ءبىر كۇنى مەنى تەمەكىنىڭ ساسىق يىسىمەن تۇنشىقتىرىپ ولتىرەسىڭ عوي... – ولاي بولسا, تاپتىم... بالانىڭ ەكى بەتىن ءبولىپ الايىق. وڭ جاعى مەنىكى بولسىن, سول جاق سەنىكى... – جارايدى. بىراق مەنىڭ جاعىما جولاي كورسەڭ... بالاپانىم, مىناۋ جاعىڭ مەنىكى, ەشكىمگە سۇيگىزبە, جاراي ما! – ال بەتىڭنىڭ مىنا جاعى مەنىكى. بىرەۋگە سۇيگىزەتىن بولساڭ ساعان ەشتەمە اكەلمەيمىن. سوندىقتان, بايقا, بالام! – ال بالام, بەتىڭنىڭ قاي جاعى مەنىكى؟ – دەيدى شەشەسى. بالاسى ساۋساعىمەن سول جاعىن كورسەتىپ: – مىناۋ جاق, – دەيدى. – ال مەنىكى شە؟ – دەگەن اكەسىنە وڭ جاعىن نۇسقاپ: – مىنە, – دەپ, بەتىنىڭ ەكى جاعىن ەكى قولىمەن ۇستاپ: – مىناۋ جاق مامانىكى, مىناۋ جاق پاپانىكى... – دەيدى. اكە-شەشە, بالا اراسىنداعى بولىسكە تۇسكەن اڭگىمە وسىمەن ءبىتىپ, كەشكە جاقىن ءبىر ءوزى عانا تاماقتانىپ وتىرعان ءۇيدىڭ ەركە بالاسى قىزمەتشى اسپاز اعاسىنا: – اعاتاي, ماعان قۇرما تاتتىسىنەن بەرشى, مامام: “بەتىڭ ءبورتىپ كەتەدى” – دەپ بەرمەيدى... – دەيدى. وسى ساتتە ەلۋدى ەڭسەرگەن تولىق اسپاز اعاسى: – بەرەمىن عوي, شىراعىم... بىراق بەتىڭنەن سۇيسەم عانا بەرەمىن, – دەيدى قىرسىققاندا. – بولمايدى, ماما ۇرسادى. – ماماڭا بىلدىرمەيمىز. – وندا پاپام ماعان شوكولاد اكەلمەيتىن بولادى. اسپاز اعاسى جۇگىرىپ جۇرگەن بالانى ۇستاپ الىپ: – سەن سۇيگىزبەسەڭ دە مەن ءبارىبىر ءسۇيىپ الامىن, – دەپ, بالانىڭ قارسىلىعىنا قاراماي «سول جاق» بەتىنەن ءسۇيىپ الادى. كوپ وتپەي ۇيگە شاقىرىلعان قوناقتار كەلىپ جايعاسادى. ءوڭكەي ىعايلار مەن سىعايلار... ارالارىنداعى مەشىتتىڭ يمامى ءبىر اڭگىمەنى ايتىپ وتىرعاندا ءۇيدىڭ ەركە بالاسى تومسىرايىپ كەلگەندە اكەسى: – بالام, نە بولدى؟ – دەپ شوشىپ كەتەدى. بالادا ءۇن جوق, قاباعى قاتۋ, ەرنى دۇرديگەن... ىڭعايسىزدىقتى سەيىلتپەك بولعان مەشىت يمامى: – باتىرىم, نە بولىپ قالدى؟ ايتشى, كانە! – دەگەندە, بالا بولعاندى بايانداپ: – اناۋ اسپاز اعاي... باعانا «مامامنىڭ بەتىنەن» ءسۇيىپ الدى... – دەگەن ەكەن... اۋدارعان مالىك وتارباەۆ. ەركەكتەر «ەركەلىگى» ءبىر جىگىت دارىگەرگە كەلىپ مۇڭىن شاعىپ وتىر: – بىلەسىز بە, جارتى جىل بولدى, ايەلىم مۇلدە سويلەمەيدى. – قۋانىشىڭىزعا ورتاقپىن! * * * ەكى كىسى اڭگىمەلەسىپ وتىر: – سەندەردىڭ ۇيلەنگەندەرىڭە 25 جىل تولىپتى, كۇمىس تويلارىڭدى جاسامايسىڭدار ما؟ – كەرىسىنشە, وسى ۋاقىتقا دەيىن مىناداي ايەلگە شىداپ جۇرگەنىمە شۇكىر دەپ, قۇدايى شاي بەرسەم بە دەپ ءجۇرمىن... * * * ەكى كىسى كەزدەسىپ قالادى: – وسى سەن ءۇش-ءتورت رەت ۇيلەندىڭ, نەگە نەكە ساقيناسىن تاقپايسىڭ؟ – ءبارىن جارقىراتىپ تاعىپ جۇرگەنىم ءبىرتۇرلى ۇيات ەمەس پە؟ * * * – كەشە گازەتكە جار بولار جان ىزدەپ حابارلاندىرۋ بەرگەنمىن. ەندى مىنە, ءبىر قاپ حات الدىم. – نە جازعان ەكەن؟ – نەگىزىنەن «مەنىكىن الشى!» دەگەن ۇسىنىستار. * اۋىلدىڭ ايتقىشتارى ءۋاج – شيەلى اۋدانىندا باسشىلىق قىزمەت ىستەپ جۇرگەنىمدە ەكى رەت سوزدەن توسىلىپ, ۇيالعانىم بار, – دەيتىن كورىنەدى قونىسبەك قازانتاەۆ. وقيعا بىلاي بولعان كورىنەدى. كوكتەمگى سالىم تاۋ بوكتەرىندەگى مالشىلاردى ارالاپ بارا جاتقان ول قاراتاۋعا كىرە بەرىس داربازا ماڭىنداعى بۇلاق باسىندا ارقانداۋلى تۇرعان ەكى اتتى بايقايدى دا, سوندا بۇرىلادى. ورتالارىنا ءبىر بوتەلكەنى الىپ قىزۋ اڭگىمەگە كىرىسكەن ەكى كىسى ءتىپتى قونەكەڭنىڭ تاياپ كەلگەنىن دە اڭعارا قويماسا كەرەك. ءتول ناۋقانى سەكىلدى جاۋاپتى كەز الدىندا مۇنداي جايباراقات وتىرۋ, ونىڭ ۇستىنە ءىشىمدىك ءىشۋ سول كەزدەگى ۇعىممەن بارىپ تۇرعان جاۋاپسىزدىق, كىسىنىڭ باسى كەتەتىن شارۋا. تۋ سىرتتارىنان كەلىپ: – بۇل نە تويىنشىلىق؟ – دەگەن باسشىعا اڭتارىلا قاراعان ەكەۋدىڭ ءبىرى – فەلدشەر باعدات تا, ەكىنشىسى – ۆەتتەحنيك سالمەن ەكەن. سوندا ورنىنان كوتەرىلە بەرگەن سالمەن جالما-جان: – سىردىڭ سوقىرى مەن قىردىڭ سوقىرى تاپ وسى جەردە جولىعىسىپ قاپ, قاۋقىلداسىپ جاتىر ەدىك, – دەپ قولىنداعى ۇرەمكەنى قونەكەڭە ۇسىنا بەرەدى. ايتىپ تۇرعانى اششى دا بولسا شىندىق, ەكەۋىنىڭ دە ءبىر كوزدەرىنىڭ كەمىستىگى بار, ءبىرىنىڭ سىرعا, ەكىنشىسىنىڭ قىرعا قاراي جۇمىس بابىمەن بارا جاتقاندىعى دا راس بولۋى كەرەك. ءۋاجدى سوزگە نە دەۋگە بولادى, باسشى ءلام-ليم دەمەستەن ۇرەمكەدەگىنى تاۋىسىپ, ۇسىنعان تيتىمدەي قۇرتتى اۋزىنا سالا بۇرىلىپ كەتە بارادى. – كەيىن اڭعارسام, تالعاجۋ ەتىپ وتىرعاندارى دا سول كىشكەنە قۇرت بولۋى كەرەك, ءسوز قايتارا الماعانىما جانە قاراپ كەتپەي تىسكەباسارلارىن جەپ كەتكەنىمە وسى كۇنگە دەيىن كادىمگىدەي قىسىلامىن, – دەيدى ەكەن قونەكەڭ. ەكىنشى رەتتە دە وسىنداي وقيعا باسقا ءبىر جىلى وسى ماڭدا وتسە كەرەك. سىر بويىنداعى قىستاۋدان ءتول ناۋقانى قارساڭىندا تاۋعا قاراي وتارىن اۋدارعان شوپاننىڭ مالىنىڭ تىم ارىق ەكەندىگىن اڭعارعان قازانتاەۆ: – مال نەگە ارىق؟ – دەپ سۇرايدى. شوپانىمىز لاقاپ ەسىمى «اپاي» اتالاتىن ادۋىندى ايەل كىسى ەكەن. بوقتاماي ءسوز باستامايتىن اپاي سوندا ءادىرىسسىز ءبىر سىباپ الىپ, قونەكەڭ قاراپ: – اۋداننىڭ بار جىلى-جۇمساعىن اۋزىڭا توسىپ وتىرعان ساعان شىر بىتپەگەندە, قىستان قىسىلىپ شىققان قوي قالاي سەمىز بولادى؟! – دەپ اتىن تەبىنىپ قاپ ۇزاي بەرىپتى. بۇل جولى دا ۋاجدەن توسىلعان قونەكەڭ ءۇنسىز تۇرىپ قالىپتى. كىمدە وسىنداي اقشا بار جالاعاشتىڭ اققۇم اۋىلىنىڭ قارياسى تايمان ۇلكەن جولدىڭ بويىندا قىزىلورداعا قاراي كولىك كۇتەدى دە, قولىنا ءۇش سومدىق اقشانى كورسەتە ۇستاپ تۇرادى. وسى مەزەت سول كەزدەگى اۋدان باسشىسى يساتاي ابدىكارىموۆ كەلە قالادى دا, قاريانى جەڭىل كولىگىمەن قالاعا جەتكىزەدى. باراتىن ءۇيىنىڭ ەسىگىنىڭ الدىنا اكەلىپ تۇسىرگەن سوڭ يسەكەڭ: – باعاناعى اقشاڭىزدى بەرمەيسىز بە, – دەيدى ازىلدەپ. – قايداعى اقشا؟ – كىم مىنگىزسە سوعان بەرەمىن, – دەپ جەلبىرەتىپ تۇر ەدىڭىز عوي... – ءا, كەرى ءتۇسىنىپ قالعان ەكەنسىز عوي, – دەپتى سوندا سوزدەن ىركىلمەستەن تايمان. – كىمدە ماعان بەرەتىن وسىنداي اقشا بار دەپ تۇرعانمىن, يسەكە, – دەپتى ازىلگە ازىلمەن جاۋاپ بەرىپ. وكپەلەسەك بۇرىن تۋعان وزىمىزگە وكپەلەيىك وبكومنان «جاسى جەتكەن» باسشى قىزمەتتەگىلەردى زەينەتكە شىعارۋ جونىندە ۇسىنىس جاساۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى تاپسىرما ءتۇسىپ, ونى جەتكىزۋ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى ءنۇردىللا ۋاليەۆكە جۇكتەلەدى. ءالى دە جۇمىس قابىلەتى مول سىيلاس اعالارىنا «زەينەتكە شىعىڭىز» دەپ ايتۋعا نۇرەكەڭ دە جۇرەكسىنەدى. بىراق, تاپسىرمانى ورىنداۋ كەرەك. شاقىرتۋ بويىنشا الدىمەن جۇماباي باكىشوۆ كەلەدى. ءبولىم مەڭگەرۋشىسى جوعارىدان كەلگەن سالەمدەمەنى سۋىرتپاقتاپ ايتا باستاعاندا: – ءنۇردىللاجان-اۋ, ەرتە تۋعان وزىمىزدەن كورمەسەك, وبكومعا نەسىن وكپەلەيمىز, سيپاقتاماي اشىعىن ايتا بەرسەڭشى, – دەپتى. ەندى كەلمەي-اق قويىڭدار ارداگەر جۋرناليست قالەن ءابدەشوۆ شامالى سىرقاتتانىپ قالسا كەرەك. بىرەر كۇننەن سوڭ سۇلتانبەك, ەلتاي دەگەن قىزمەتتەس ىنىلەرى كوڭىلىن سۇراي ۇيىنە بارعان كورىنەدى. ولاردىڭ كەلگەنىنە قۋانىپ قالعان قالەكەڭ باسىن كوتەرىپ اڭگىمە دۇكەن قۇرادى. ەت پىسكەنشە ۋاقىت ءوتسىن دەپ ازداپ كارتا وينايدى. كارتا – قۇماردىڭ ءىسى. كونگە اقشا تۇسكەن سوڭ ۇلكەن-كىشىگە, ناۋقاس-ساۋعا قاراۋشى ما ەدى! كوڭىل سۇراپ كەلگەندەر ناۋقاستانىپ جاتقان ءۇي يەسىنىڭ اقشاسىن ۇتىپ الادى. ەكى-ءۇش كۇننەن سوڭ الگى ىنىلەرى تاعى كەلىپ, سول وقيعا اينىماي قايتالانادى. اعاسىنىڭ بەرگەن ەتىن جەپ, اراعىن ءىشىپ, اقشاسىن ۇتىپ العان كوڭىلدى جىگىتتەر قوشتاساردا: – قالەكە, ساۋىعىپ كەتىڭىز. حابارلاسىپ تۇرامىز, تاعى دا كەلەرمىز, – دەسەدى. سوندا مازاسى قاشىڭقىراپ تۇرعان قالەكەڭ: – راحمەت اينالايىندار, كەلگەندەگى تىرلىكتەرىڭ مىناۋ بولسا, ەندى «ءولدى» دەگەن جامان حابار ەستىگەنشە جولاماي-اق قويعاندارىڭ ءجون, – دەپ سالىپتى. نۇرماحان ەلتاي. قىزىلوردا وبلىسى. ءمۇيىستى جۇرگىزەتىن بەرىك سادىر سۋرەتتى سالعان نۇرلان تازابەكوۆ.
