م ۇلىكتى جاريالاعاننىڭ جۇمىسى جەڭىل

ەلباسى حالىققا ارناعان جولداۋىندا اۋ­قىمدى مىندەتتەردى جۇزە­گە اسىرۋدى كوزدەي­تىن داعدارىسقا قارسى جانە قۇرىلىمدىق جاڭا­رۋلاردىڭ بەس باعى­تىن بەلگىلەپ بەردى. الدى­مىزدا قارجى سەكتورىن تۇراقتاندىرۋ, بيۋد­جەت ساياساتىن وڭ­تاي­لاندىرۋ, جەكەشە­لەندىرۋ جانە ەكونوميكالىق باسە­كەلەستىكتى ىنتالاندىرۋ, جاڭا ين­ۆەستيتسيالىق ساياساتتىڭ نەگىزدەرى, سونداي-اق, جاڭا الەۋمەتتىك سايا­ساتتى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناقتى ءمىن­دەتتەرى تۇر. مەملەكەتىمىزدى تۇبەگەيلى جا­ڭارتۋعا باعىت ۇستاپ وتىرعان ين­دۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باع­دارلاما جاڭعىرتۋلار تەتىك­تەرىنىڭ ءبىرى بولۋعا ءتيىس. قازىر شيكىزات رەسۋرستارىنا تاۋەل­سىز ەكونوميكا قۇرىلۋدا, يندۋس­تريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعى وتۋدە. سون­دىقتان بارلىق سالادا باسەكەگە قابى­لەت­تىلىكتى ارتتىرۋ قاجەتتىلىگى تۋىندادى. باسەكەلەستىك سالاسىنداعى ساياسات تۋرالى پرەزيدەنت بانكروتتىق جانە ءتيىمسىز كومپانيالاردى وڭالتۋدى ءتيىمدى رەتتەۋ ۇدەرىستەرىمەن قويان-قولتىق ءجۇرۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. نارىقتىق ەكونوميكا – كۇشتىلەردىڭ باسەكەسى. ال ءبىز باسەكەگە قابىلەتتى ەمەس كومپانيالاردى مەملەكەت ەسەبىنەن قارجىلاندىرۋعا ءتيىس ەمەسپىز. بيۋد­جەتتىك شىعىستاردى ۇنەمدەۋ ءۇشىن مەملەكەت-جەكەمەنشىك ءارىپ­تەستىگى تەتىكتەرىن بەلسەندى قولدا­نۋى­مىز قاجەت. مەملەكەت باسشىسى قارجى سەكتورىن تۇراقتاندىرۋدىڭ بىرنەشە العىشارتتارىن ۇسىندى. بۇل ورايدا, قارجى سەكتورىنىڭ تەڭگەنىڭ ەركىن باعامى جاعدايىندا ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ, «دوللارسىزداندىرۋ» قۇرالدارىن كەڭەيتۋ ارقىلى ۇلتتىق ۆاليۋتاعا دەگەن سەنىمدى نىعايتۋعا قول جەتكىزۋدىڭ ماڭىزى زور. شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىنداعى اكىمشىلىك كەدەرگىلەرگە شەكتەۋ قويىلىپ, مەملەكەتتىك باسقارۋلار مەن ءبىلىم جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارى جەتىلدىرىلەتىن بولادى. «كورپەگە قاراي كوسىلىپ», ءومىر ءسۇرۋ جاھاندىق داعدارىس ىقپالى جاعدايىندا بيۋدجەت ساياساتىنىڭ دۇرىس مودەلىن قالىپتاستىرارى انىق. بۇل شارالاردىڭ بارلىعى مەملەكەتىمىزدى, قوعامدى, ەكونوميكامىزدى ودان ءارى نىعايتا تۇسەدى. ستراتەگيالىق قۇ­جاتتا مەملەكەتتىك كى­رىستەر مەن شىعىس­تاردىڭ بۇكىل جۇيەسىن قايتا قاراۋ تاپسىرماسى بەرىلدى. بيۋدجەتتىڭ كىرىس بازاسى ۇلعايتىلىپ, 2017 جىلى قازىرگى ققس-نىڭ ورنىنا ساتۋدان تۇسەتىن سالىق ەنگىزىلەدى. مۇنداي تەتىك «كولەڭكەلى ەكونوميكانى» جارىققا الىپ شىعاتىنىنا ءبىزدىڭ كۇمانىمىز جوق. جەكە كاسىپكەرلەر ءۇشىن پاتەنت, شاعىن جانە ورتا بيزنەس, سونداي-اق, اگرارلىق سەكتور ءۇشىن ارنايى سالىق رەجىمى ەنگىزىلەدى. ەلباسى ۇكىمەتكە سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. «م ۇلىكتى جاريا ەتۋگە بايلانىس­تى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىنا, ورالماندارعا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تۇرۋعا ىقتيارحاتى بار ادامدارعا راقىمشىلىق جاساۋ تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويىلعان بولاتىن. قازىرگى تاڭدا م ۇلىكتى جاريا ەتۋ مەرزىمى 2016 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىنا دەيىن ۇزارتىلىپ, زاڭداستىرۋ ءتارتىبى ايتارلىقتاي جەڭىلدەتىلدى. ەندى قازاقستان اۋماعىندا ورنالاسقان جانە لايىقتى رەتپەن رەسىمدەلگەن م ۇلىكتى زاڭداستىرۋ ءۇشىن ءتيىستى دەكلاراتسيانى جانە سوعان رۇقسات بەرىلگەن قۇجاتتاردى مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنا تاپسىرۋعا بولادى. مۇنىڭ شەتەلدەگى م ۇلىكتەردى جاريالاۋعا دا قاتىسى بار. باسقاشا ايتقاندا, مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنداعى باسى ارتىق بۋىن كوميسسيالار جويىلدى. ال جەرگىلىكتى جەرلەردەگى اكىمدىكتەر جانىنداعى كوميسسيا­لار ەل اۋماعىندا ورنالاسقان جانە بۇرىندارى لايىقتى رەتپەن رەسىمدەلمەگەن جىلجىمايتىن م ۇلىكتەردى جاريالايدى. سۋبەكتىلەردى زاڭداستىرۋدىڭ كەپىلدىگى بويىنشا ولار قۇقىق قورعاۋ جانە باسقا دا مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان زاڭعا قايشى ارەكەتتەردەن قورعالادى. م ۇلىكتى جانە اقشانى زاڭداستىرۋ فاكتىسىن ايعاق رەتىندە الىپ, قىلمىستىق ءىس قوزعاۋعا تىيىم سالىنادى. زاڭداستىرىلعان م ۇلىك تاركىلەنبەيدى. م ۇلىكتى زاڭداستىرۋعا قاتىستى كەز كەلگەن مالىمەت سالىقتىق ءارى بانكتىك قۇپيا بولىپ سانالادى. زاڭداستىرۋ ءتارتىبى بويىنشا م ۇلىكتى زاڭداستىرۋ كوميسسياسىنىڭ, مەملەكەتتىك كىرىستەر ۇيىمىنىڭ, ەكىنشى دەڭگەيلى بانك قىزمەتكەرلەرى مەن «قازپوچتا» اق بولىمشەلەرىنىڭ وكىلدەرىنىڭ قانداي دا ءبىر اقپارات تاراتۋعا قۇقىعى جوق. ەگەر اقپارات تاراتىلاتىن بولسا, قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك كوزدەلگەن. وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسى جەكەشەلەندىرۋدىڭ جاڭا لەگىنە بەلسەندى قاتىسۋعا شاقىردى. سونداي-اق, قارجىنى زاڭداستىرىپ, اشىق جۇمىس ىستەۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. بۇل ءىس-شارا اياقتالعاننان كەيىن بۇكىل الەمدە شەتەلدىك بانك شوتتارى بويىنشا بارلىق اقپارات قايتادان ايقىندالادى. بۇل زاڭ, ەڭ الدىمەن, شەتەلدەگى شوتتار جونىندەگى اقپاراتتى جاسىرعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جازانى كۇشەيتۋدى تالاپ ەتەدى. ەكىنشىدەن, شەتەلدەگى م ۇلىكتى مىندەتتى تۇردە دەكلاراتسيا­لاۋ جۇزەگە اسىرىلادى. كىرىستەر مەن شىعىستارعا جالپىعا ورتاق سالىق سالۋ يندۋس­تريالاندىرۋ مەن ەكونوميكالىق وسىمدە كۇتىلىپ وتىرعان كوپتەگەن جاڭا رەفورمالارعا كىرەدى. اتاپ ايتقاندا, 2017 جىلى ءبىرىنشى كەزەڭدە جاريالاۋ جۇيەسىنە تۇرعىن­داردىڭ بارىنشا تۇسىنىگى بار بۋىننىڭ – دەپۋتاتتاردى, سۋديا­لاردى, مەملەكەتتىك قىزمەتشى­لەردى, سونداي-اق, ولاردىڭ زايىپ­تارىن تارتۋ ۇسىنىلىپ وتىر. ال 2020 جىلى دەكلاراتسيانىڭ جال­پىعا بىردەي ەكىنشى كەزەڭىندە حالىق­تىڭ وزگە سانىن تارتۋ كوزدە­لۋدە. جاپپاي دەكلاراتسيا­لاۋ بويىنشا قازاقستاندا ازامات­تار شوتتارىنداعى اقشالاي قارا­جات­تارىن جاريا ەتۋى ءتيىس. وسىدان كەيىن شوتتار مەن اكتيۆتەردى اشۋ ءۇشىن ولاردىڭ قايدان شىققانىن انىقتاۋ جونىندە ناقتى شارالار قولعا الىناتىن بولادى. ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا قاراماستان ەلىمىزدە حالىقتى الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارىنا جۇيەلى كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. جاڭا جىلدان باستاپ «ب» كورپۋسىنداعى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مەن ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك قورعاۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالا­قىسى, الەۋمەتتىك جاردەماقى مەن شاكىرتاقىنىڭ وسەتىنى كوڭىلگە جىلىلىق ۇيالاتادى. دانيار جانالينوۆ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق مەملەكەتتىك كىرىستەر  دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى. پەتروپاۆل.