تاريحى تەرەڭ, شوقتىعى بيىك ساۋلەت ونەرىنىڭ ادامزات ومىرىندەگى ماڭىزى ەرەكشە. ول – يدەولوگيالىق قۇرال رەتىندە ساياساتقا, مادەني-رۋحاني كەڭىستىككە, كەشەگى مەن بۇگىندى ساباقتاستىرا وتىرىپ حالىقتىڭ تانىم-تۇسىنىگىن قالىپتاستىرۋعا, ۇرپاق تاربيەسىنە جانە وزگە كوپتەگەن سالالارعا تىكەلەي اسەر ەتە الاتىن بىرەگەي ءارى بەكزات ونەر. سوندىقتان, ول ءوز پاتشالىعىنىڭ ەسىگىن كىم كورىنگەنگە اشا بەرمەيدى. وعان ءوز تۋىندىسىمەن حالىقتىڭ ەستەتيكالىق تالعامىنا لايىقتى جاۋاپ بەرە الاتىندار عانا لايىق.
جالپى, قازاقتىڭ ساۋلەت ونەرى دە ۋاقىت تالابىنا ساي دامىپ كەلەدى. اسىرەسە, تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا بۇل تالعامدى سالا ءورىسىن كەڭەيتە ءتۇستى. ماڭدايالدى ساۋلەتشىلەرىمىز جارقىراي كورىندى. سولاردىڭ اراسىندا تالانتىمەن كەڭىنەن تانىلعان, ءوزىمىز تامسانا كورىپ جۇرگەن ساۋلەت ونەرىنىڭ كوپتەگەن ۇلگىلەرىن حالىق نازارىنا ساتىمەن ۇسىنا بىلگەن, ەلىمىزدىڭ قۇرمەتتى ساۋلەتشىسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, ەلوردا ابىرويىن اسىرىپ تۇرعان «قازاق ەلى», «استانا جۇلدىزى» سىندى مونۋمەنتتەردىڭ اۆتورى ساماتبەك بوكەباي دا بار.
– ساكە, ساۋلەت ونەرىنىڭ ءجونى بولەك ەكەنى بەلگىلى. ءسىز وسىناۋ تالابى زور, كىرپياز سالاعا قالاي كەلدىڭىز؟
– ءاربىر ادامنىڭ ازامات بولىپ قالىپتاسۋىنا, رۋحاني جەتىلۋىنە, قانداي دا ءبىر ماماندىقتى تاڭداپ, ونى جانىنا سەرىك ەتۋىنە كوپتەگەن جاعداياتتار اسەر ەتەدى. ماسەلەن, بالالىق شاعىم ءتۇركىستان قالاسىندا ءوتتى. وسى قاسيەتتى شاھارداعى الەمگە ايگىلى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىن كورىپ ءوستىم. ساۋلەت ونەرىنىڭ بۇل عاجايىپ تۋىندىسى مەنى ءتۇرلى ويعا جەتەلەپ, قيالىمدى شارىقتاتىپ, جان دۇنيەمدى ەرەكشە سەزىمگە بولەيتىن. مىنە, ناق وسى سەزىم جۇرەگىمنىڭ قالاۋىن انىقتاپ بەرگەندەي بولدى. وسىلايشا, – مەنىڭ ساۋلەت ونەرىنە دەگەن قۇمارىم باستاۋ الدى.
مەنىڭ تالابىمدى اكەم تاجەن قولداي ءبىلدى. جارىقتىق بىربەتكەي, وجەت ادام ەدى. 1971 جىلى قازاق پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىنا ساۋلەتشى ماماندىعى بويىنشا وقۋعا تۇسۋگە تالپىنعان شاعىمدا اكەمنىڭ قايراپ, جىگەر بەرگەنى ءالى ەسىمدە. ناقتىسىن ايتقاندا, ىشكى قالاۋىم, اكەمنىڭ باتاسى مەنى وسى بەكزات ونەردىڭ ايدىنىنا الىپ شىقتى. الايدا, ءبارى دە, ياعني, عىلىم مەن تەحنيكانىڭ, ونەردىڭ باسىن توعىستىرعان وسى كۇردەلى ماماندىقتىڭ يەسى اتانۋىم – اللانىڭ قالاۋى عوي.
– سونىمەن...
– ساتتىلىك جولداس بولىپ, 1971 جىلى الماتى قالاسىنداعى قازاق پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىنا ساۋلەتشى ماماندىعى بويىنشا وقۋعا ءتۇسىپ, ونى 1976 جىلى ءبىتىردىم. ول ۋاقىتتاردا وقۋدى جاڭادان بىتىرگەندەردىڭ قايدا جۇمىس ىستەيتىنىن باسشىلىق شەشەتىن-ءدى. ينستيتۋتتا ءتاۋىر وقىعانىم ەسكەرىلگەن بولار, مەنى «كازگورسترويپروەكت» مەملەكەتتىك باس جوبالاۋ ينستيتۋتىنا جىبەردى. ودان كەيىن «كازگيپروگراد» مەملەكەتتىك باس جوبالاۋ ينستيتۋتىنىڭ اعا ءساۋلەتشىسى بولىپ قىزمەت اتقاردىم. ەڭبەك جولىمنىڭ وسى ەكى اتاقتى ينستيتۋتتان باستاۋ العانىن ۇنەمى ماقتانىشپەن ايتىپ جۇرەمىن.
– ءسىز 1979-1981 جىلدارى تۇركىستان قالالىق اتقارۋ كوميتەتى ساۋلەت ءبولىمى ءوندىرىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, ال 1981-1997 جىلدارى تۇركىستان قالاسىنىڭ باس ساۋلەتشىسى بولىپ قىزمەت اتقاردىڭىز. سۇرايىن دەگەنىم, نەندەي سەبەپپەن الماتىداعى بەدەلدى ينستيتۋتتاعى قىزمەتىڭىزدى تاستاپ تۇركىستانعا اۋىستىڭىز؟
– ءومىر بولعان سوڭ ادام بالاسى ءتۇرلى قيىندىقتارعا تاپ بولىپ جاتادى عوي... اكەم ايىقپاس دەرتكە شالدىعىپ, وتباسىمىز ەسەڭگىرەپ قالدى. بالا ءۇشىن اكە-شەشەدەن قىمبات نە بار؟ سودان مەن قىزمەتىمدى دە, جۇزەگە اسىرسام دەگەن جوسپارلارىمدى دا جيىستىرىپ قويىپ, اتا-انامنىڭ قولىنا كەلدىم. باۋىرلارىم بارشىلىق. ءبىر ءۇيدىڭ جالعىزى ەمەسپىن. الايدا, ومىردەن كۇدەرىن ۇزە باستاعان, دەرتى مەڭدەپ قينالعان اكەمنىڭ قاسىندا بولىپ, ول كىسىنىڭ الدىنداعى پەرزەنتتىك پارىزىمدى وتەسەم دەگەن ىشكى تىلەك مەنى تۇركىستانداعى قاراشاڭىراققا جەتەلەدى.
اكەم ءۇش ايدان كەيىن باقيعا اتتاندى. سودان, شەشەمدى الىپ الماتىعا كەتپەك بولدىم. بىراق ول كىسى ومىرلىك سەرىگىمەن ءبىرگە قۇرعان قاراشاڭىراقتى تاستاپ ەشقايدا بارمايتىنىن ايتتى. شەشەنىڭ ءسوزىن جەرگە تاستاۋ – تەرىس باتا العانمەن تەڭ. وسىلايشا, تۇركىستاندا قىزمەت ەتۋ ماڭدايعا جازىلدى. باستاپقىدا الماتىعا, ونداعى الگى جوبالاۋ ينستيتۋتتارىنىڭ بىرىنە جەتە الماعانىما ىشتەي رەنجىپ جۇرەتىنمىن. بىراق, كەيىننەن قاسيەتتى تۇركىستاندا قىزمەت ەتكەنىمە وكىنبەيتىن بولدىم.
جالپى, تۇركىستاندا مەنىڭ جاستىق شاعىم ءوتتى. سول كەزدەردە قالاعا قاتىستى كوپتەگەن اۋقىمدى جوبالاردى ىسكە اسىرعىم كەلگەن. الايدا, ولاردى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. ويتكەنى, كەڭەس وداعى كەزىندە بۇل قالاعا ەشقانداي كوڭىل بولىنبەدى. قازاقستان باسشىلارىنىڭ شاھارعا دەگەن نيەتى ءتۇزۋ بولعانىمەن, قىزىل يدەولوگيا تالابىنان اسا المادى. ءىرى ءدىني ورتالىق دەپ ەسەپتەلىنەتىن, تاريحى تەرەڭ, سان عاسىرلار بويى قازاقتىڭ رۋحىن كوتەرىپ كەلگەن ءتۇركىستاندى كوركەيتۋ ءماسكەۋ ءۇشىن يدەولوگيالىق تۇرعىدا قاۋىپتى ەدى. ال شاھاردى جاڭعىرتۋعا, جاڭارتۋعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ الەۋەتى جەتپەيتىن, ونىڭ ۇستىنە باسشىلار جوعارى جاقتىڭ رۇقساتىنسىز اتتاپ باسپايتىن. وسىنداي كەرتارتپا ساياساتتىڭ كەسىرىنەن مەنىڭ جاستىق جىگەرمەن قۇلشىنىپ تۇركىستاندا ىسكە اسىرسام دەگەن بىرقاتار جوبالارىم اياقسىز قالدى.
– ساۋلەت ونەرىندەگى العاشقى تابىستارىڭىز جونىندە ايتا كەتسەڭىز...
– ينستيتۋتتى بىتىرەر الدىندا «تۇركىستان قالاسىن قالپىنا كەلتىرۋ جانە دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارى» تاقىرىبىمەن ديپلوم جۇمىسىن قولعا الدىم. جەتەكشىلەرiم قازىرگى قازاقستان ديزاينەرلەر وداعىنىڭ پرەزيدەنتى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ جانە ساۋلەتشi الماس ورداباەۆ سياقتى ەلىمىزدىڭ اتاقتى ماماندارى بولدى. ديپلومدى جازىپ شىعۋعا التى اي ۋاقىت بەرىلەدى. بارىنشا ىزدەنىپ جاسالعان ەڭبەگىم ينستيتۋت ماماندارى تاراپىنان وتە جوعارى باعالاندى. ىلە سول جىلى ول ماسكەۋدە جىل سايىن وتەتىن بۇكىلوداقتىق ديپلومدىق جوبالار بايقاۋىندا 2-ءشى ورىن الدى. مىنە, مەنىڭ العاشقى تابىسىمنىڭ قىسقاشا تاريحى وسىلاي. سودان كەيىن, ياعني, 1977 جىلى مەن جۇمىس ىستەگەن جوبالاۋ ينستيتۋتى «پەتروپاۆل قالاسىنىڭ ورتالىعىن بولشەكتىك جوسپارلاۋدىڭ جوباسى» اتتى تۋىندىمەن بۇكىلوداقتىق بايقاۋدا 3-ءشى ورىن الدى. كەلەسى جىلى «الماتى قالاسىنىڭ ورتالىعىن ءبولشەكتىك جوسپارلاۋ جوباسىمەن» وداقتىق بايگەدە 2-ءشى ورىن بۇيىردى.
بۇل جىلدارى تەك وسى جۇمىستارمەن عانا شەكتەلىپ قالعان جوقپىن. ءالى ەسىمدە, ينستيتۋتتى بىتىرگەن العاشقى ايلار كەزەڭىندە «كازگورسترويپروەكت» مەملەكەتتىك باس جوبالاۋ ينستيتۋتىنىڭ ساۋلەتشىسى رەتىندە ءوزىمنىڭ العاشقى جەكە اۆتورلىق جۇمىسىمدى وندىرىسكە ۇسىندىم. نەگىزىندە, بۇرىننان قالىپتاسقان ءداستۇر بويىنشا تۇلەكتەر جەكە اۆتورلىق ەڭبەكتەرىن وقۋ بىتىرگەن سوڭ ءۇش جىلدىڭ شاماسىندا ءجۇزەگە اسىرىپ جاتادى. مەن بۇل ءۇردىستى بۇزعانداي بولدىم. ءدالىرەگىن ايتقاندا, 1976 جىلى ششۋچينسك قالاسىنا تۇرعىن ءۇي كەشەنىن سالۋعا كونكۋرس بولدى. بايقاۋدا ۇتىپ الدىم. كوپ ۇزاماي سول جوبا بويىنشا سالىنعان تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى تولىعىمەن سالىنىپ شىقتى.
– قازاق ساۋلەت ونەرىنىڭ تاريحىنا قاتىستى پىكىرىڭىزدى بىلسەك...
– قازاق ساۋلەت ونەرىنىڭ شەجىرەسى ۇلتىمىزدىڭ وتە باي تاريحىمەن تىعىز بايلانىسىپ جاتىر. ءبىز ءوز تاريحىمىز جونىندە ءسوز قوزعاعاندا ساۋلەت ونەرىنىڭ وتكەن شاقتان تامىر تارتقان مازمۇنىنا سوقپاي وتە المايمىز.
ءبىزدىڭ ۇلى دالامىزدا قۋاتتى مەملەكەتتەردىڭ قالىپتاسۋى, شارۋاشىلىقتىڭ دامۋى قازاق جەرىندە قۇرىلىستىڭ كوپتەپ سالىنۋىنا سەبەپ بولدى. قازاقستاندا ساۋلەت ونەرى, اسىرەسە, ح-ءحىى عاسىرلاردا, ياعني قاراحان مەملەكەتىنىڭ كەزىندە كەڭ ءورىس الدى. قازىرگى قازاقستان جەرىندەگى ايشا ءبيبى, قوجا احمەت ياساۋي, ارىستان باب كەسەنەلەرى سياقتى ورتاعاسىرلىق اتاقتى ساۋلەت ونەرىنىڭ تۋىندىلارى وتكەن شاقتا ۇلتتىق ساۋلەت ونەرىنىڭ قانشالىقتى دەڭگەيدە دامىعانىن كورسەتەدى. ءبىر وكىنەرلىگى, تاريحتا سول قايتالانباس ونەر تۋىندىلارىنىڭ اۆتورلارى تۋرالى دەرەكتەر وتە از. ويتكەنى, سول كەزدەردە پاتشالار ساۋلەتشىلەرگە ءزاۋلىم سارايلار, اسەم قالالار سالدىرىپ العان سوڭ ولاردىڭ اتتارىن ۇمىتتىرىپ جىبەرەتىن بولعان. سالىنعان عيماراتتاردىڭ قايتالانباۋىنىڭ كەپىلى دەپ ەسەپتەلگەن بولار.
جالپى, قازاقستان اۋماعىندا دامىعان وركەنيەت بولعانىن راستايتىن مىڭداعان ەسكەرتكىشتەر بار. سولاردىڭ ەڭ باستىلارىنىڭ ءبىرى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى. ول – ساۋلەت ونەرىندە كەزدەسە بەرمەيتىن بىرەگەي تۋىندى.
ونى ءامىر تەمىردىڭ بۇيرىعىمەن قوجا حاسان شيرازي دەگەن شەبەر سالعان. عاجابى, اللا ءساتىن سالىپ ونىڭ ەسىمى قۇرىلىس كەزىندە جازىلعاندىقتان ساقتالىپ قالدى.
مەن 1984-1986 جىلدار ارالىعىندا سانكت-پەتەربۋرگتە اسپيرانتۋرادا وقىدىم. كانديداتتىق جۇمىسىما قازاقستاننىڭ ساۋلەت ونەرى تاريحىن ارقاۋ ەتتىم. تاريحي دەرەكتەردەن ۇلى دالامىزداعى ۋاقىتىندا سالىنعان كونە قالالار زەرتتەلىندى. سونداعى ماقسات قالالاردى سالۋ بارىسىندا قولدانىلعان ساۋلەت ونەرىنىڭ وزىق ۇلگىلەرىن قازىرگى زامانعا پايدالانۋ بولدى. ەڭبەك ناتيجەسىز بولعان جوق. زەرتتەۋ بارىسىندا كوپتەگەن تاريحي دەرەكتەرگە كەزىكتىم. ماسەلەن, باسقاسىن ايتپاعاندا, سىرداريا وزەنىنىڭ بويىندا قۇم استىندا قالعان 41 قالا بولعان ەكەن. ولار تۋرالى زەرتتەۋگە كەرەكتى قۇجاتتار بار بولىپ شىقتى.
ورتالىق ازيا مەن قازاقستان جەرلەرىندە ۇلى جىبەك جولى بويىندا ورنالاسقان ساقتالىنىپ قالعان جانە جوعالىپ كەتكەن قالالاردىڭ جوسپار سحەمالارىندا قازىرگى كەزدە دە قالا قۇرىلىستارىندا ەسكەرۋگە بولاتىن ساۋلەت ونەرىنىڭ تاسىلدەرى پايدالانىلعان. سول وركەنيەت جەتىستىكتەرىنىڭ قازىرگى زاماندا ەسكەرۋگە ءتيىستى تالاپتارى مەن ابدەن شىڭدالىپ ءىس جۇزىندە تەكسەرىلگەن تاسىلدەرىن قولدانۋ قاجەت.
جالپى, قازاق ساۋلەت ونەرىنىڭ تاريحى تۋرالى كوپ ايتۋعا بولادى. بىراق, ونى ءبىر سۇحباتتىڭ كولەمىنە سىيعىزىپ بايانداپ شىعۋ قيىن. دەگەنمەن, وسى ارادا ساۋلەت سالاسىنىڭ دامۋىنا وزىندىك ۇلەسىن قوسقان, كوزىمىز كورگەن تۇلعالار جونىندە ايتا كەتسەم ارتىقتىق ەتپەس.
قازاق ساۋلەت ونەرىنىڭ شەجىرەسى جونىندە وربىگەن اڭگىمە بارىسىندا ۇلتىمىزدىڭ كورنەكتى تۇلعالارى, ۇستازدارىمىز تولەۋ باسەنوۆ پەن مالباعار مەڭدىقۇلوۆتىڭ ەسىمدەرىنە سوقپاي وتە المايمىز. مەن ولاردىڭ شاكىرتى بولعانىما قۋانامىن. وسى ەكى ازامات قازاقتىڭ ساۋلەت ونەرى جونىندە العاش كىتاپتار جازىپ, الماتى قالاسىنداعى كوپتەگەن جوبالاردىڭ جۇزەگە اسۋىنا ءوز ۇلەستەرىن قوستى.
قازاق پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىنىڭ ىشىنەن 1961 جىلى ءساۋلەت فاكۋلتەتى اشىلعانى بەلگىلى. سول كەزدەن باستاپ باسەنوۆ پەن مەڭدىقۇلوۆ ينستيتۋتتا وقىتۋشىلىق قىزمەت اتقارعان. ءوز ىسىنە بەرىلگەن قازاقستاننىڭ ساۋلەت سالاسىنداعى العاشقى عالىمدارى, تاماشا ادامدار ەدى.
تۇڭعىش قازاق ساۋلەتشىسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قۇرىلىسشىسى تولەۋ باسەنوۆ ەلىمىزدەگى قازىرگى ساۋلەتشىلەر مەكتەبىنىڭ نەگىزىن سالعان تۇلعا. ول – ساۋلەت سالاسىنداعى العاشقى عالىم-پەداگوگتاردىڭ ءبىرى. 1937-1941 جىلدارى ارالىعىندا الماتى قالاسىنىڭ باس ارحيتەكتورى, 1944-1954 جىلدارى قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسى جانىنداعى ارحيتەكتۋرا باسقارماسىنىڭ باستىعى سەكىلدى جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقاردى. الماتى قالاسىنىڭ باس جوسپارى, ءماسكەۋدەگى حالىق شارۋاشىلىعى جەتىستىكتەرى كورمەسىندەگى قازاقستان پاۆيلونى, الماتىداعى دوستىق داڭعىلىنىڭ باس جوباسى جانە باسقا دا كوپتەگەن تۋىندىلارى تولەۋ باسەنوۆتىڭ ابىرويىن اسىردى. ول كىسى «سام ايماعىنداعى ارحيتەكتۋرالىق ەسكەرتكىشەر», «قازاقستان ارحيتەكتۋراسىنداعى ورنەكتەر» سەكىلدى بىرنەشە كىتاپتار جازدى.
ال مالباعار مەڭدىقۇلوۆ بولسا, ول دا ءىرى تۇلعا. ساۋلەت ونەرى عىلىمىنىڭ پروفەسسورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ساۋلەتشىسى اتانعان, الماتى قالاسىنىڭ باس ساۋلەتشىسى بولعان ول كىسىنىڭ ەڭبەگى ەرەن. باسقاسىن ايتپاعاندا, مالباعار مەڭدىقۇلوۆتىڭ باتىس قازاقستانداعى ساۋلەت ونەرىنىڭ ايرىقشا تۋىندىلارى – مەموريالدى مەشىت-عيماراتتاردى عىلىمي تۇرعىدا زەرتتەۋدىڭ نەگىزىن قالاعانىن اتاپ وتپەۋ ورىنسىز. وسىنىڭ ناتيجەسىندە, شوپان اتا, بەكەت اتا, اسانقوجا, سەيسەن اتا جانە وزگە دە كەسەنە-كەشەندەر تۋرالى تىڭ دەرەكتەر ەل نازارىنا ۇسىنىلدى.
وسى ورايدا, زامانداستارىم مارقۇم كسرو حالىق ارحيتەكتورى قالدىباي مونتاقاەۆتى, ەلىمىزدىڭ قازىرگى اتاقتى ساۋلەتشىلەرى شوتا ءۋاليحانوۆ, تيمۋر سۇلەيمەنوۆ, بولات قۇسپانعاليەۆ, شوقان ماتايبەكوۆ, تولەگەن ءابىلدا, ساعىندىق جامبولاتوۆ, ساكەن نارىنوۆ, نۇرماحان توقاەۆ ەسىمدەرىن قۇرمەتپەن اتاپ وتكىم كەلەدى.
– ءسىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى ەڭبەگىڭىز جونىندە بىلەمىز. دەگەنمەن, وسى تۇرعىدا ءوزىڭىز جۇيەلەپ اڭگىمەلەپ بەرسەڭىز.
– تاۋەلسىزدىكتىڭ تاڭى اتىسىمەن ەلىمىزدىڭ باعى جانىپ شىعا كەلدى. باسقالار سەكىلدى ساۋلەتشىلەر دە شىعارماشىلىق تۇرعىدا ەركىندىك الدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەل ساۋلەتشىلەرىنە قولداۋ ءبىلدىرىپ, حالقىمىزدىڭ ەستەتيكالىق تالعامىنا ساي كەلەتىن, تاريحىمىز بەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ناسيحاتتايتىن, جارقىن بولاشاققا ۇندەيتىن تۋىندىلاردىڭ بوي كوتەرۋىنە بارىنشا جاعداي جاسادى. بۇل ماسەلەدە استانا, الماتى قالالارىندا, وبلىستاردا كوپتەگەن جۇمىستار قولعا الىنىپ, ەل يگىلىگىنە ۇسىنىلدى. وسىناۋ جاسامپاز ىستەردىڭ ورتاسىندا مەن دە ءجۇردىم.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى ەڭبەگىمنىڭ بارلىعىن ءتىزىپ شىعۋ ءمۇمكىن ەمەس. سوندا دا بولسا, ولاردىڭ ءبىرسىپىراسىن ءسوز ەتەيىن. مەنىڭ استانامەن قوسا العاندا بارلىق وبلىس ورتالىقتارىندا, كوپتەگەن اۋدانداردا ءتول تۋىندىلارىم بوي تۇزەپ تۇر. ماسەلەن, اتىراۋ قالاسىنداعى ماحامبەت وتەمىس ۇلىنىڭ 200 جىلدىعىنا ارنالعان «يساتاي-ماحامبەت» مەموريالدىق كەشەنىن, اۋعانستان سوعىسىندا شەيىت بولعان اتىراۋلىق جاۋىنگەرلەرگە جانە تاجىك-اۋعان شەكاراسىنداعى قاقتىعىستا قازا بولعان قازاقستاندىقتارعا ارنالعان مونۋمەنتتى حالىق جىلى قابىلدادى. ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى « ۇلىلار اللەياسى», «كوشپەندىلەر مادەنيەتى» كەشەندەرى, جاڭاوزەندەگى «داڭق اللەياسى» سەكىلدى ەڭبەكتەرىم جانىما جاقىن. سول سياقتى, وزگە دە وبلىس ورتالىقتارىندا بوي تۇزەگەن ءتۇرلى عيماراتتاردىڭ, ورتالىق الاڭداردىڭ, دەمالىس ورىندارىنىڭ, مونۋمەنتتەردىڭ, ۇلتتىق-مادەني كەشەندەردىڭ جوبالارىنىڭ اۆتورى بولعانىمدى جۇرت بىلەدى. اسىرەسە, 1999-2001 جىلدار ارالىعىندا اتىراۋ وبلىستىق قۇرىلىس, ءساۋلەت جانە تۇرعىن ءۇي ساياساتى باسقارماسى باستىعى, باس ءساۋلەتشى بولىپ قىزمەت ەتكەن شاعىم ەستەن كەتپەيدى. سول كەزدە اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى بولعان ءىسكەر باسشى يمانعالي تاسماعامبەتوۆتىڭ ەرەكشە قويعان تالابى بويىنشا كۇن دەمەي, ءتۇن دەمەي جۇمىس جاساتقانىن, سول ارقىلى قىرۋار جوبالار ىسكە اسقانىن قازىرگى كەزدە ۇلكەن العىسپەن ەسكە الامىن. ەلباسىنىڭ قولداۋى, اكىمنىڭ كۇندىز-ءتۇنى تىنىم تاپپاي, ماڭايىنداعىلاردى زىر ءجۇگىرتكەنى ارقاسىندا, شارۋاسى شاتقاياقتاعان اتىراۋ قالاسى بەس-التى ايدىڭ ىشىندە جاڭعىرىپ, جاڭارىپ شىعا كەلگەنىن, ەكى جىل ىشىندە ەلىمىزدىڭ اسەم قالالارىنىڭ بىرەۋى بولۋىن قالاي ايتپايسىڭ؟!..
ال استانا قالاسىنداعى جۇمىسىمىز بولەك اڭگىمە. مەن ەڭبەك ەتەتىن «قازساۋلەتقۇرىلىس» جوبالاۋ-قۇرىلىس سەرىكتەستىگى ەلوردامىزدا جەمىستى جۇمىستار جۇرگىزدى. مۇندا دا كوپتەگەن تۇرعىن ۇيلەردىڭ, كەڭسەلەردىڭ, وقۋ ورىندارىنىڭ, ەلشىلىك نىساندارىنىڭ, مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ جوباسىن جاسادىق. سونداي-اق, استانادا «قازاقستان حالىقتارىنىڭ دوستىعى» مونۋمەنتى, «قازاق ەلى» جانە «استانا جۇلدىزى» مەموريالدىق كەشەنى جانە باسقا دا بىرقاتار جوبالارىمىز جۇزەگە استى.
«استانا جۇلدىزى» كەشەنىنىڭ اشىلۋىنا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى قاتىسىپ, ءسوز سويلەپ, مونۋمەنتتىڭ اتىن ءوزى قويدى. سول جولى ەلباسى جۇمىسىمىزعا وڭ باعا بەرە كەلىپ: «الداعى ۋاقىتتا «قازاق ەلى» مونۋمەنتى سالىنادى, سول ءۇشىن ۇيىمداستىرىلاتىن بايقاۋعا سەندەر دە قاتىسىڭدار, بالكىم جەڭىمپاز بولىپ قالارسىڭدار», دەدى. راسىندا, ەلباسىنىڭ ايتقانى ايداي كەلىپ, ءبىز كونكۋرستا ۇتىپ شىقتىق. جۇمىس بارىسىندا ەلباسىمەن بىرنەشە رەت كەزدەسىپپىن. وسى جۇزدەسۋلەردەن ۇققانىم, پرەزيدەنتىمىز ساۋلەتتىك جوبالارعا وتە ساۋاتتى تالداۋ جاساي بىلەدى. سونىمەن قاتار, ماماننىڭ پىكىرىنە ءمان بەرىپ, دۇرىس ۇسىنىستارعا بارىنشا قولداۋ بىلدىرەدى.
«قازاق ەلى» مونۋمەنتىنە ارنالعان بايقاۋعا كوپتەگەن جوبالار قاتىستى. ەلباسى سولاردىڭ اراسىنداعى ەكى جوباعا كوڭىل اۋداردى. سونىمەن, جوبا اۆتورلارى بولىپ مەن جانە سەمبىعالي سماعۇلوۆ ەكەۋمىز بەكىتىلدىك. وسىلايشا, «قازاق ەلى» تۇعىرىنا قوندى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا.
