ىنتىماقشىل ىرىستى اۋىل

تاۋدان تومەنگە قاراي قۇلديلاي اققان ءبىر ارىق سۋ تۋرا ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ ءى­رگەسىنەن وتەتىن. ناۋرىز, ءساۋىر اي­لارىندا تاۋ سۋى وسى ارىقتان اجەپ­تاۋىر اعىپ, مامىردىڭ ورتا تۇسىندا سۋ تاپشىلىعى سەزىلە باستايدى. وتىز-قىرىقشاقتى ۇيدەن تۇراتىن بۇل اۋىلدىڭ تۇرعىندارى سۋ بولسا ءۇي ىرگەسىن كوگەرتىپ وتىرعاندى قالايدى. سول سەبەپتى, اۋىل ىشىنە ارىق-ارىق سۋ كەلگەنىن, باۋ-باقشالىق جەرلەرى مەيىرى قانعانشا سۋ ىشكەنىن تىلەيدى. ايتسە دە, ۇلكەنمىن دەپ بەلدەن باسۋ, كەۋدەلىمىن دەپ كەۋدەمسوقتىق جاساۋ بۇل اۋىلدىڭ تۇرعىندارىنا جات ادەت بولاتىن. اۋىلدىڭ باس جاعىندا ءبىر قا­ريا, ورتان بەلىندە ءبىر قاريا, اياق­قى جاعىندا ءبىر قاريانى ادەيىلەپ ورنالاستىرعانداي, ۇشەۋى ومىرتقاعا ورنىققان قابىرعاداي اۋىلدىڭ اۋىز­بىر­شىلىگى مەن ىنتىماعىنا قالت­قى­سىز, قاپى جىبەرمەي, قاس قاق­پاي قا­رايدى. تەنتەك-تورىلار ءوز قوراسى­نان شىقپايدى. نە دە بولسا ىشىندە. ورىسى جوق, ورمانى جوق الاقان­داي اۋىل بولعان سوڭ با, ءبىزدىڭ اۋىل­­دا ناۋ­رىز تويى تويلانباسا دا جىل سا­يىن ناۋرىز كوجە ىشىلەتىن. كۇن ەكىن­­شى, ءۇشىنشى پەردەسىن اشىپ, ءساۋ­لە­سىن اياماي توگە تۇسكەن ۋاقىت­تا قىر اسىپ, اۋىلعا ناۋرىز دا جە­تە­تىن. كوك­پەڭ­بەك كوك شالعىن ءتۇستى ءجى­بەك شا­پان كيىنگەن, جىگەرلى, مەيى­رىم­­دى بو­لىپ بەينەسى كوزگە ەلەس­تەي­­ت­ىن ناۋ­رىز, الايدا, جالعىز ءوزى كەل­­مەي­تىن. ول ءوزى­مەن بىرگە ءان مەن كۇ­يىن, دۋ­مان تو­يىن, جاستىق وتىن, قا­­جىر-قاي­را­تىن, ىن­تىماق-بىرلىگىن, تاتۋ­­لىعى مەن سابى­رىن قوسا ەرتىپ ءجۇ­رە­تىن. مىنە, وسى ناۋرىز قىر با­سى­نان اۋىل­عا اياڭ­داي تۇسكەندە, ونىڭ ءۇنى مەن بو­يىن­داعى تازالىعىن پاش ەتىپ ءسۇيىن­شى سۇرا­عان­داي سىل­دى­راي ك ۇلىپ, تاۋ­دان سىڭ­قىل­داي قۇلاي اعىپ بۇلاق سۋى دا جەتەتىن. – الدىمەن بايعون اتانىڭ ءۇيى سۋ­عار­سىن, ودان كەيىن قۋاندىق كوكەم­نىڭ ءۇيىنىڭ كەزەگى, – دەيدى سۋ مۇراپ نۇرلىباي كوكە. ول ۋاقىتتا جاۋاپتىلىق پەن ءوزى­نە دەگەن قۇرمەتتى ىشكى تۇيسىگىمەن سەزى­نە بىلگەن اتا-كوكەلەر سۋى باۋ-باقشا­لىعىن اياقتار-اياقتاماستان «بولدىم, كەزەگىنە بەرە بەر» دەيتىن. ءبىرلى-جارىم ۇيىندە جۇمسارى جوق, جالعىز-جارىم ۇيلەردىڭ تۇنىمەن ءجۇرىپ كە­زەك­تى سۋىن سۋارىسىپ, ەرتەڭىنە سول ءۇيدىڭ ساكىسىندە ماڭدايىنان تەرى مونشاقتاپ قىزىل كۇرەڭ شايىن سو­راپتاپ وتىراتىن اعالاردىڭ بەينەسى ءالى ەسىندە. ۇلىس ەسىكتەن ەنگەن 22 ناۋ­رىزدا شاعىن اۋىلدىڭ ءىشى مۇن­تازداي تازا, باۋ-باقشاسى كۇزگى جا­­پى­راقتان, مال قيىنان, كۇل-قو­قىس­­تان ادالانىپ, كوكتەمنىڭ جۇ­پار يىسىنە مولىققانداي. باۋ ءىشىن ارالاپ جۇرگەن كوكەم وتكەن جى­لى وتىرعىزىلعان شىبىقتاردىڭ سو­رايعان, قۋراعان بۇتاقتارىن بۇتار­لاپ رەتكە كەلتىرىپ ءجۇر ەدى. ەسىكتىڭ الدىنداعى وشاقتاعى قازاندا اپتا ىشىندە بۇزاۋلاعان الا سيىردىڭ سۇتىنەن ازىرلەنىپ جاتقان ۋىز كوجە­نىڭ ءيسى مۇرىن جارادى. تۇسكى مەز­گىلگە اۋىل اينالا كورشىلەردى ۋىز كوجەگە شاقىرادى. انشەيىندە ءۇيىن­دەگى كوك ساندىقتىڭ الدىن بوسات­پايتىن جالقاۋ وڭالباي دا بۇگىن قايتا-قايتا تىسقا شىعىپ, الدەنەنى ىستەگەن بولىپ, ۋىز كوجەنىڭ ءيىسى شىق­­قان ۇيگە كوزىن ءجيى سالادى. ءسىرا, ۋىز كوجەنىڭ ءيىسى مۇرنىن قى­تىق­­تاسا كەرەك. الا سيىردىڭ ۋىز كو­­جە­­س­ىنەن كەيىن «اق مول بولسىن!», «ءورىس كەڭەيسىن!», «قوراڭ تولگە تول­سىن!» دەگەن اقجارما تىلەكتەرىن اي­تىپ تاراسادى. وسى تاراسۋ كەزىندە ءار­كىم ءوزدى-ءوزى «ناۋرىز كوجەگە اي­نالا اۋىلدى شاقىرۋ كەرەك» دەپ وي ءتۇيىپ قايتادى. ارينە, ناۋرىز كوجە دەگەندە اس ءىشىپ, اياق بوساتۋ ەمەس. مۇندا الدىمەن ناۋرىز ءدامى اق داستارقانعا كەلگەنشە ءۇل­كەن­دەر جاعى جۇمباق جاسىرۋ, جاڭىلت­پاش ايتىپ باستاسا, جاس بالالار جات­تاعان ولەڭ-تاقپاقتارىن ايتادى. اق كيمەشەكتى اجەلەر, اپالار «توي­باستار» سالتىمەن اۋەلەتە ءان قايى­را­دى. ءۇي يەسىنىڭ جومارتتىعىن, اق پەيىلىن انگە قوسادى. اۋىل ءىشى­نىڭ ىنتىماعىن, بىرلىگىن, بەس كۇن جال­عاندا ارازداسپاي سىيلاسىپ, ءبىرىن-ءبىرى قۇرمەتتەپ ءوتۋدى ناسيحاتتايدى. دۇنيە قاراپ تۇرساڭ شولاق ەكەن, ادامدار ءبىر-بىرىنە قوناق ەكەن. بارىندا ورالىڭنىڭ وينا دا كۇل, قىزىعى بۇل جالعاننىڭ سول-اق ەكەن, – دەگەن اسەم اۋەندى ءان وسى كۇنى تەك ءبىزدىڭ اۋىلدا ەمەس, ءبىز­دىڭ اۋىل سياقتى ىنتىماعى جاراس­قان قازاق ەلىنىڭ بار اۋىلىندا شىر­­قالادى. پايعامبار حاديسىندە اي­تىل­عان: «ەر ادام – وتباسىنىڭ باق­تا­شىسى. ايەل – ەرىنىڭ شاڭىراعى مەن با­لالارىنىڭ باقتاشىسى. قىس­­قاسى, ءاربىرىڭ باقتاشىسىڭدار جانە جاۋاپ­تىسىڭدار» دەگەندەي, وسى قا­دىرلى امانات ءسوز ەش جەردە جازىلىپ ىلىنبەسە دە, ەشكىم كۇنىنە ويلارىنا سالىپ تۇرماسا دا, سالتىمەن ءسىڭىس­كەن. تاڭعى شاقتا تورعاي ءۇنى­مەن ويانعان كوكەم مەن اپام ءبىز ۇيىق­تاسىن دەپ ەكەۋى كۇبىرلەي ءسوي­لە­سىپ قورا ىشىندە جۇرەدى. الا سيىر­دى ساۋىپ, اۋىلدا قالاتىن ارىق-تۇرىق مالدى وقشاۋلاپ, جەمدەپ, شوپتەپ, ورىسكە مالدى, پاداعا سيىر­دى ايداپ قايتا كەلگەندە بىزدەر, با­لا-شا­عا­لار دا ويانا باستايمىز. كو­كەم­نىڭ تاپ­سىرماسىمەن بۇگىنگى جۇ­مىس ءبولى­سى باستالادى. ارينە, ەڭ الدى­مەن قورا ءىشى ايناداي جارقىراپ تازالانادى. ناۋرىز ايى ەڭبەكتىڭ ايى. اۋىل­داعى ىنتىماقتىڭ, بىرلىكتىڭ, مەيى­رىم­نىڭ ايى. ۇلكەننىڭ جولىن كەس­پەگەن يناباتتى كەلىن مەن يبالى جاستاردى كورگەن سايىن جىل اينا­لىپ سوعاتىن ۇلىق مەرەكەنىڭ ءسان-سالتاناتى ارتا تۇسكەندەي بولادى. ۇلكەنىن كىشىسى تىڭداپ, قىبىر ەتكەن كورشىسىنە كومەككە ۇم­تىلۋ­عا دايىن. تاۋىق سويسا سور­پا­سىن اعايىن-تۋىس, كورشىسىز ىشە ال­ماي­تىن اق كوڭىلدىلىگىمىز بەن دارحان­دىعىمىزدان قۇداي اجىرات­پاسىن. دىتتەگەن اقاباسىنا اسىعا جەتەتىن بۇلاق سۋىنداي ءاربىر جاننىڭ كەۋدەسىنە يگىلىك شاراپاتىن الا كەلەتىن ءاز ناۋرىز سەنى اسىعا كۇتەمىز. بەرەكەلى مەرەكەنى جاقسىلىققا تولى ساتتەرمەن وتكىزەيىك, اعايىن! ماقسات قارعاباي. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, سوزاق اۋدانى.