ءبىر تاۋلىكتە ەكى زىمىران ۇشىرىلدى
سولتۇستىك كورەيا جۇما كۇنى تاڭەرتەڭ ەكىنشى بالليستيكالىق زىمىراندى اسپانعا ۇشىردى. وڭتۇستىككورەيالىق اسكەريلەرگە سىلتەمە جاساي وتىرىپ رەنحاپ اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, زىمىران ۇشىرۋ سۋنچحون قالاسىنا جاقىن اۋداندا ورنالاسقان ءموبيلدى زىمىراندىق قوندىرعى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلعان.
اتالعان اگەنتتىكتىڭ كەلتىرگەن ءمالىمەتتەرىنە قاراعاندا, ەكىنشى زىمىران پحيونان-نامدو پروۆينتسياسىنداعى سۋنچحون قالاسى اۋدانىنان ۇشىرىلعان ءبىرىنشى زىمىراننان كەيىن 22 مينۋتتان سوڭ كوككە كوتەرىلگەن. دەگەنمەن, ەكىنشى زىمىران 17 شاقىرىم بيىكتىككە جەتكەندە راداردان جوعالىپ كەتكەن كورىنەدى. ول اۋادا جارىلىپ كەتتى دەگەن الدىن الا بولجام بار.
ەسكە سالا كەتەيىك, العاشقى زىمىران 800 شاقىرىم قاشىقتىقتى ۇشىپ ءوتىپ, جاپون تەڭىزىنە قۇلاعان بولاتىن. وڭتۇستىككورەيالىق باس شتابتىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, اڭگىمە ورتا راديۋستا ارەكەت ەتەتىن «نودون» زىمىرانى تۋرالى بولىپ وتىر. ونىڭ ۇشۋ قاشىقتىعى 1300 شاقىرىمدى قۇرايدى, ول جاپونيا اۋماعىنا دەيىن جەتۋگە قابىلەتتى. بولجام بويىنشا ەكىنشى زىمىراننىڭ دا «نودون» بولۋى مۇمكىن. قحدر وسى اتتاس زىمىراندى سوڭعى رەت 2014 جىلدىڭ 26 ناۋرىزىندا ۇشىرعان بولاتىن. وسىعان بايلانىستى اقش-تىڭ سولتۇستىك كورەياعا قارسى جاڭا سانكتسيالار ەنگىزگەنىن دە ايتا كەتۋ قاجەت.
بوسقىندار ماسەلەسىنىڭ باسىلار ءتۇرى جوق
ۆەنگريا بيلىگى ەلدەگى بوسقىندارعا ارنالعان لاگەرلەردىڭ بارلىعىن دەرلىك جابۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل تۋرالى Hungary Today باسىلىمى حابارلادى.
جەرگىلىكتى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ حابارلاۋىنشا, ەل بيلىگى ەلدىڭ شىعىس جانە وڭتۇستىك شەكارالارىندا ورنالاسقان نادفە, كيشكۋنحالاشە, بەكەشچابە جانە نيرباتور ەلدى مەكەندەرىندەگى كۇزەتىلەتىن لاگەرلەردى جابۋدى ويلاستىرىپ وتىر.
بوسقىنداردىڭ قازىرگى بار لاگەرلەرى ميگرانتتارعا ارنالعان جاڭا ەكى پالاتكالى قالاشىقتارعا ورىن بوساتاتىن بولادى. ولاردىڭ ەكەۋى دە اۆستريامەن اراداعى باتىس شەكارادا ورنالاسپاق. جاڭا لاگەرلەردى كەرمەند جانە سەنتگوتتحارد قالالارىندا اشۋ جوسپارلانىپ وتىر, دەپ اتاپ كورسەتىلگەن جوعارىدا اتالعان باسىلىم تاراتقان حاباردا.
پارلامەنتتەگى «فيدەس» بيلىك فراكتسياسىنىڭ باسشىسى لايوش كوسا قازىرگى ۋاقىتتا باسقالارىنىڭ ءبارىنىڭ بوس قالۋى ەكى عانا لاگەر قالدىرۋعا سەبەپ بولىپ وتىر دەگەن پىكىر بىلدىرگەن.
بۇعان دەيىن حابارلاعانداي, ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا ۆەنگريانىڭ بۇكىل اۋماعىندا بوسقىندارعا بايلانىستى داعدارىس احۋالى رەجىمى ەنگىزىلگەن بولاتىن.
بريتاندىقتار بولسا, ءوز كەزەگىندە زاڭسىز تاسىمالداۋشىلار قىزمەتىنىڭ جولىن كەسپەك نيەتتە. سول ماقساتتار ءۇشىن بريتاندىق اسكەري كەمەلەردىڭ تاياۋداعى بىرنەشە ايدا ميگرانتتاردى ەۋروپاعا جەتكىزىپ جاتقان زاڭسىز تاسىمالداۋشىلارمەن كۇرەس جۇرگىزۋ ءۇشىن ليۆيا جاعالاۋىنا باعىتتالۋى مۇمكىن.
Daily Telegraph گازەتىنىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, مينيسترلەر كابينەتىنىڭ باسشىسى دەۆيد كەمەرون بىرىككەن كورولدىك ۇكىمەتىندە بريۋسسەلدەگى ساميتتە ءوز ءارىپتەستەرىن ليۆيادان ەۋروپاعا كەلەتىن ءجۇز مىڭداعان ميگرانتتاردى توقتاتۋ ءۇشىن ەۋرووداق مەملەكەتتەرى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ جەرورتا تەڭىزىندەگى ميسسياسىن ۇلعايتاتىندىعىن حابارلاعانىن ايتقان.
بريتان ۇكىمەتى ليۆيا جاعالاۋىنان بىرنەشە شاقىرىم ايماقتا ميگرانتتاردى جەتكىزۋگە تالپىنىس جاساۋشىلاردىڭ جولىن كەسۋ ءۇشىن كەمەلەردى, تىكۇشاقتاردى جانە باسقا دا تەحنيكالىق قۇرالداردى تىكەلەي ىسكە قوسۋدىڭ جوسپارلانىپ وتىرعانىن اتاپ كورسەتكەن.
وتكەن جىلى لوندون جەرورتا تەڭىزىنە HMS Bulwark دەسسانتتىق كەمەسىن اتتاندىرىپ, ونىڭ ەكيپاجى 2,9 مىڭنان استام ميگرانتتى قۇتقارعان بولاتىن. بريتاندىقتاردىڭ ەندىگى ماقساتى زاڭسىز تاسىمالداۋشىلار قىزمەتىن ءتيىمدى تۇردە قاداعالاپ, ولاردىڭ جولىن كەسۋ ءۇشىن ليۆيا جاعالاۋىنا نەعۇرلىم جاقىنىراق بارىپ ارەكەت ەتۋ بولىپ وتىر.
قارا التىن باعاسىنىڭ تومەندەۋىنە نە سەبەپ؟
حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق اگەنتتىك 800 مىڭ باررەل «ارتىق» مۇنايدىڭ قايدا كەتكەنىن بىلە الماي باس قاتىرۋدا. ەگەر ونى سول كۇيى تابا المايتىن بولسا, وندا مۇناي باعاسىنىڭ بولجانعانداعىدان الدەقايدا تەزىرەك قالپىنا كەلۋى مۇمكىن, دەپ جازادى امەريكالىق The Wall Street Journal باسىلىمى.
ونىڭ سەبەبى, الەمدىك شيكىزات رىنوگىندا ۇسىنىستىڭ شامادان تىس بولۋىنا بايلانىستى مۇنايعا رەكوردتىق تومەن باعانىڭ بەلگىلەنۋى جانە ونىڭ سول كۇيدە ساقتالىپ تۇرۋى حالىقارالىق ەنەرگەتيكا اگەنتتىگىنىڭ (حەا) ستاتيستيكالىق قاتەلىگىنىڭ سالدارى بولۋى ابدەن مۇمكىن.
حەا-نىڭ ەسەبىنشە, 2015 جىلى رىنوكقا ءار كۇن سايىن سۇرانىس تالاپ ەتكەندەي, 1,9 ملن. باررەل مۇناي جەتكىزىلىپ تۇرعان. وسى شيكىزاتتىڭ 770 مىڭ باررەلى قويمالارعا ءتۇسىپ, قالعان 300 مىڭداي باررەلى مۇناي قۇبىرلارى ارقىلى نەمەسە تانكەرلەرمەن تاسىمالدانعان. سوندا كۇنىنە ەسەپكە كىرمەگەن شامامەن العاندا 800 مىڭداي باررەل مۇناي قالادى, دەپ جازادى امەريكالىق باسىلىم.
«جوعالعان» مۇناي باررەلدەرى قايدا دەگەن ساۋالعا جاۋاپ مۇناي ونەركاسىبى ءۇشىن ءتۇيىندى ماسەلە كۇيىندە قالىپ وتىر. كوپتەگەن ساراپشىلار وسىناۋ جەتىسپەيتىن باررەلدەر ءىس جۇزىندە مۇلدە جوق دەگەن پىكىر بىلدىرۋدە.
ەگەر ول سولاي بولسا, وندا باعانىڭ مەيلىنشە تومەندەۋىنە سەبەپ بولعان ۇسىنىستىڭ كوپتىگى ويلاعانداعىدان الدەقايدا ازىراق بولىپ شىعىپ, مۇناي باعاسىنىڭ تەز ارادا قالپىنا كەلۋى مۇمكىن. ويتكەنى, حەا-نىڭ ۇسىنىستىڭ ارتىقتىعى تۋرالى ەسەبى كوپ جاعدايدا مۇناي باعاسىن قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتىپ جاتادى, دەپ تۇيىندەگەن ءوز حابارىن جوعارىدا اتالعان باسىلىم.
باتىس ساحاراداعى جاعداي ۋشىعىپ تۇر
ماروككونىڭ كورولدىكتەن كەتۋدى تالاپ ەتۋىنە بايلانىستى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە باتىس ساحاراداعى بىتىمگەرشىلىك ميسسيا توڭىرەگىندەگى داۋ-جانجال تىيىلا ما, ميسسيا ءوز جۇمىسىن ودان ءارى جالعاستىرا الا ما دەگەن ساۋالعا قاتىستى ايتارلىقتاي الاڭداۋشىلىق تۋعىزۋدا. بۇل تۋرالى انگولانىڭ بۇۇ-داعى تۇراقتى وكىلى يسماەل گاسپار مارتينس حابارلاعان.
بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باتىس ساحارانىڭ تاۋەلسىزدىگىن مويىنداۋدان باس تارتىپ وتىر. سونىمەن بىرگە, حالىقارالىق ۇيىم ول ايماققا ماروككونىڭ اننەكسيا جاساۋىن دا مويىنداماي, وسى ماسەلەگە قاتىستى رەفەرەندۋم وتكىزۋدى تالاپ ەتۋدە. بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋن باتىس ساحارانىڭ «باسىپ الىنعانى» تۋرالى مالىمدەگەننەن كەيىن-اق ماروككو باتىس ساحارادا رەفەرەندۋم وتكىزۋ جونىندەگى بۇۇ ميسسياسىنىڭ ازاماتتىق كونتينگەنتىن «ايتارلىقتاي قىسقارتۋ» جانە ونىڭ بيۋدجەتىنە تيەسىلى 3 ميلليون دوللار جارنانى كەرى قايتارىپ الۋ جونىندە شەشىم قابىلدادى.
بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى ماسەلەنى جابىق كونسۋلتاتسيالاردا تالقىلاعان. گاسپار ءمارتينستىڭ ايتۋىنشا, كەڭەس احۋالعا «ايتارلىقتاي الاڭداۋشىلىق» بىلدىرەدى جانە جاعدايدىڭ تۇراقتاناتىنىنا, سونىمەن بىرگە, ميسسيا جۇمىسىنىڭ ودان ءارى جالعاساتىنىنا كوز جەتكىزۋ قاجەت بولىپ وتىر.
ءبىز اڭگىمە ميسسيا جۇمىسى تۋرالى بولعان كەزدە احۋالدىڭ تۇراقتانۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بارىمىزگە ەكىجاقتى فورماتتا ءىس-قيمىلدى جالعاستىرۋ قاجەت, دەگەن شەشىمگە كەلدىك, دەپ مالىمدەگەن گاسپار مارتينس. ول بۇل جەردە اڭگىمەنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى مۇشەلەرى مەن ماروككو اراسىنداعى ەكىجاقتى بايلانىستار تۋرالى بولىپ وتىرعانىن ناقتىلاعان.
بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ رەسمي وكىلى ستەفان ديۋجارريكتىڭ ايتۋىنشا, بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ جونىندەگى وپەراتسيالار دەپارتامەنتى ميسسيا جۇمىسىن توتەنشە جوسپارلاۋدى جۇزەگە اسىرۋدا. سونىمەن بىرگە, باتىس ساحارانى (پوليساريو) ازات ەتۋ حالىق مايدانىنىڭ بۇۇ-داعى وكىلى احمەد بۋكحاري وڭىردە بۇۇ بىتىمگەرشىل ميسسياسىنىڭ بولماۋى تاراپتاردىڭ تىكەلەي ءبىر-بىرىنە قارسى تۇرۋىنا اپارىپ سوقتىراتىندىعىن ايتقان. ماروككونىڭ ميسسيانى اياقتاۋ تۋرالى ۇسىنىسى بارىنشا قىسقا مەرزىم ىشىندە سوعىستى قايتا جانداندىرۋعا باستايتىن جول بولماق. ميسسيا جوق جەردە – ۆاكۋم بار, ياعني سوعىسقا شاقىرۋ بار. قاۋىپسىزدىك كەڭەسى ونى ءبىلۋى ءتيىس, دەپ اتاپ كورسەتكەن بۋكحاري بۇۇ-دا جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا.
ايتا كەتۋ كەرەك, باتىس ساحاراداعى رەفەرەندۋم بويىنشا بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرشىلىك ميسسياسى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مانداتىنا سايكەس 1991 جىلى تاعايىندالعان بولاتىن.
توپتامانى دايىنداعان سەيفوللا شايىنعازى, «ەگەمەن قازاقستان».
