سەرگەلدەڭ

ءيا, وسىدان ءبىر اي بۇرىن قاراعاندىلىق قىز ساندۋعاش رايسوۆا سيريالىق كۇيەۋى ياسەر اليززيدان جانە بەس بالاسىمەن بىرگە سوعىس ورتىنە ورانعان سيريادان باس ساۋعالاپ, قازاقستانعا كەلگەن بولاتىن. باسىنا تاعدىردىڭ تاۋقىمەتى تۇسكەن بۇل وتباسى ءۇشىن سيريادان سىتىلىپ شىعۋدىڭ ءوزى وڭايعا سوقپاپتى. «تۇركياداعى ءبىزدىڭ ەلشىلىكتىڭ قۇداي تىلەۋلەرىن بەرگىر عالىمجان, ارمان دەگەن قىزمەتكەرلەرى بىزگە كوپ كومەك كورسەتتى. وسىنداي جاناشىر ازاماتتاردىڭ ارقاسىندا نەشە ءتۇرلى قيىندىقتاردان ءوتىپ, قازاقستانعا امان-ەسەن جەتتىك», – دەيدى س.رايسوۆا. بۇگىنگى كۇندە بۇل وت­با­سىنىڭ باسىنا قارا بۇلت قاي­تا ۇيىرىلگەندەي. جاقىن كۇندەرى زاڭ ورىندارى س.راي­سوۆانىڭ كۇيەۋى مەن بەس بالاسىن سيرياعا كەرى قايتارىپ جىبەرۋى بەك مۇمكىن. زاڭ تالابى سونداي. زاڭعا سالساڭىز, بۇل وتباسىنىڭ بوسقىن مارتەبەسىن الۋعا ەشقانداي قۇقىقتارىنىڭ قيسىنى كەلمەيدى ەكەن. ماسە­لەن, بوسقىن مارتەبەسىن الۋ ءۇشىن بەلگىلى ءبىر ادام ناسىلدىك, ۇلتتىق, ازاماتتىق تۇرعىدا, سونان كەيىن ءدىني سەنىمى, ساياسي ۇستانىمى نەمەسە قانداي دا ءبىر الەۋمەتتىك توپقا جاتقانى ءۇشىن قۋدالاۋعا ۇشىراعان بولۋى كەرەك كورىنەدى. ال سوعىستان قاشقاندار بۇل ساناتقا جاتپايدى ەكەن... قاراعاندى وبلىستىق ءىىد كوشى-قون پوليتسياسى باس­قارماسىنىڭ ءبولىم باستىعى جاننا ەرجانوۆا بۇل جاعدايعا بىلايشا تۇسىنىك بەرەدى: «شە­تەلدىك جانە ازاماتتىعى جوق تۇلعا ناسىلدىك بەلگىسى بو­يىنشا قۋدالاۋدىڭ قۇربانى بولدى دەۋگە جەتكىلىكتى نەگىز جوقتىقتان, ولارعا بوسقىن مارتەبەسى بەرىلمەدى...». س.رايسوۆانىڭ ءوزى قارا­عاندى وبلىسىنداعى قارا­عايلى كەنتىنىڭ تۋماسى. كوپبالالى وتباسىندا 1978 جىلى جارىق دۇنيە ەسىگىن اشىپتى. مەكتەپ بىتىرگەن جىلى قاراعاندىعا كەلىپ, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بىرىنە تۇسپەكشى بولىپتى. جولى بولماي ەمتيحاننان قۇلاعان سوڭ, امال جوق اۋىلىنا قايتقان. بۇل – دۇنيە اپىر-توپىر بولعان وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارى ەدى. سول كەزدەگى ءدۇر­­مەككە ەرىپ س.رايسوۆا دا ال­ماتى, بىشكەك بارىپ, ول جاقتان تاۋار تاسىپ, ءوز حالىنشە ساۋدا-ساتتىقپەن اينالىسادى. بولاشاق جارى يا.اليززيمەن دە سوندا تانىسىپتى. ءسويتىپ, وسىدان جيىرما جىل بۇرىن سيريالىق ازاماتپەن كوڭىل جاراستىرىپ, كوز كورمەگەن جات ەلگە كەتە بارعان عوي. نەگىزى, سيريانىڭ حاما قا­لاسىندا تۇرعان بۇلاردىڭ جاعدايى جامان بولماپتى: باس­تارىندا ۇيلەرى, جەكەمەنشىك دۇكەن جانە وزدەرىنە تيەسىلى جەر تەلىمى بولعان. ەل قاتارلى تۇرمىس قۇرىپ, بەس بالانى ومىرگە اكەلگەن. قازىر بالا­لا­رىنىڭ الدى ون التىدا. ال سوعىس ءورتى تۇتانعان كەز­دە بۇ­لاردىڭ شاڭىراعى قيراپ ورتاسىنا تۇسكەن دە, بار مال-مۇلكىنەن جۇرداي بولىپ ايى­رىلعان... قازىرگى تاڭدا سيريالىق وتباسىنىڭ باسىندا بوسقىن مارتەبەسى بولماعان سوڭ, جاع­داي­لارى ءتىپتى دە قيىنداي ءتۇس­­كەن. زاڭدىق تۇرعىداعى بەل­گىلى ءبىر دارەجەدەگى قۇقىق­تا­رى بولماعاندىقتان, بۇلار­دى ەش جەردە جۇمىسقا المايدى. سوعىستان باس ساۋعالاپ كەلگەن قاشقىندا قايدان اقشا بولسىن؟ ءبىر ءۇيلى جاندى اسىراۋعا رايسوۆانىڭ قوڭىرتوبەل تىرلىگى بار تۋىستارىنىڭ دا شا­­ماسى كەلە بەرمەيتىنگە ۇق­سايدى. سيرياعا قايتۋ تۋرالى ءاڭ­گىمە قوزعالا قالسا, يا.اليززي باي­عۇس ازار دا بەزەر بولادى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءدال قازىرگى ۋاقىتتا سيرياعا قايتا ورالسا, ءتىرى قالمايدى ەكەن. كەزىندە ول جاقتاعى لاڭكەستەر مۇنى دا ءوز قاتارىنا قوسپاقشى بولىپ­تى. ازەر دەگەندە قاشىپ قۇتىلعان. ونىڭ زارەزاپ بول­عانى سونشالىقتى, سۋرەتكە ءتۇسۋدىڭ وزىنەن قورقادى. لاڭ­كەستەر تانىپ قويىپ, تاۋىپ الادى دەپ قاۋىپتەنەدى. جانعا تىنىش, بەيبىت ەلدى كىم جەك كورگەن؟ يا.اليززي دە از ۋاقىتتىڭ ىشىندە قايىن جۇرت­قا باۋىر باسىپ الىپتى. «قا­زاقستان ماعان ۇنايدى. وسى جەردە تۇرعىم كەلەدى», – دەيدى ول. بىراق, بوسقىن مارتەبەسىنە قول جەتكىزە الماعان ياسەر مەن ونىڭ بالالارى ءۇشىن ءبىزدىڭ ەلدە قالىپ, تۇپكىلىكتى تۇرۋ ءۇشىن ەسەپشوتتارىندا 2 ميلليون 600 مىڭ تەڭگە اقشا بولۋى كەرەك ەكەن. وزدەرى ارىپ-اشىپ, قاشىپ-پىسىپ جۇرگەن بۇل وتباسىندا ونداي اقشا قايدان بولسىن؟! ال ەندى قازاقستاننىڭ ازا­­ماتتىعىن الۋ بۇدان دا قيىن جانە دە ول اسا قىمباتقا تۇسپەك. تىعىرىققا تىرەلگەن بۇل جاعدايدىڭ شەشىمىن ءازىر­گە ەشكىم دە تاپ باسىپ اي­تا الماي وتىر. ماسەلەن, حا­لىق­ارالىق ادام قۇقىقتارى مەن زاڭدىلىقتى ساقتاۋ ءجو­نىندەگى قازاقستان بيۋروسى قا­راعاندى فيليالىنىڭ ديرەكتورى يۋري گۋسكوۆ بىلاي دەيدى: «سيريالىقتىڭ زايىبى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى­نىڭ ازاماتى. ياعني, بۇل جەردە مەم­لەكەت ازاماتىن ءوز قام­قورلىعىنا الۋى ءتيىس. مۇنىڭ ءبىر عانا جولى بار – زاڭناماعا ازداعان وزگەرىس ەنگىزۋ كەرەك...». ءيا, قازىرگى قولدانىستاعى زاڭ بويىنشا س.رايسوۆا ەلدە قالعانىمەن, ونىڭ جۇبايى مەن بالالارى سيرياعا جەر اۋدارىلۋى ءتيىس. بىراق, بۇل جەردە دە ءبىر كىلتيپان بار. مىسالى, بالالاردى اناسىنان ايىرىپ, وتانىنا قايتارۋ ءۇشىن دە اكىمشىلىك سوتتىڭ شەشىمى كەرەك ەكەن. بۇگىنگى كۇندە سيريالىق وت­باسىنا قۇقىقتىق كومەك كورسەتىپ جۇرگەن زاڭگەر الەك­سەي كوچكاروۆتىڭ ايتۋىنشا, يا.اليز­­زيدىڭ كەلىسىمىمەن ونىڭ بالالارىنىڭ ازاماتتىعىن اۋىستىرۋ جونىندە قۇجاتتار قاتتالىپ جاتىر ەكەن. البەتتە, بۇل وڭاي جانە تەز ارادا شەشىلە قوياتىن شارۋا ەمەس. نەگە دەسەڭىز, سيريانىڭ بىزگە ەڭ جاقىن ورنالاسقان ەلشىلىگى تەك ماسكەۋدە عانا. كوچكاروۆ دەمەكشى, راي­سوۆانىڭ بۇل زاڭگەرگە دەگەن قۇرمەتى ەرەكشە. «وتانىم, توركىنىم دەپ ساعالاپ كەلگەندە تاپ وسى الەكسەي بوريسوۆيچ سياق­تى باسقا ۇلتتىڭ وكىلىنەن جاقسىلىق كورەمىن دەپ ويلاماپپىن. قازىر ينتەرنەتتى اشىپ قاراپ وتىرسام, ءبىز تۋرالى نەشە ءتۇرلى عايبات سوزدەر جازىلعان. بۇتا پانالاعان تورعايداي بولىپ كەلگەنىمدە مۇنداي قاتۋ قاباقتىڭ قابىرعاعا باتىپ جۇرگەنى راس, ارينە. ال الەكسەي بوريسوۆيچ سىندى ازاماتتىڭ وسىنداي قيىن كەزدە ءبىزدىڭ وتباسىنا كورسەتىپ وتىرعان كو­مەگى مەن قولداۋىن ەكى دۇنيەدە ۇمىتپاسپىن», – دەيدى قام­كو­ڭىل جان. بۇگىنگى كۇندە س.رايسوۆا بيۋ­روكراتيالىق بۇرقىراعان قاعازداردى رەتتەپ, اراب ءتى­لىندەگى قۇجات­تارىنىڭ كوشىر­مەسىن ورىس جانە قازاق تىلدەرىنە اۋدارتىپ, قاراعاندىداعى تۋىستارىنىڭ ۇيىندە تۇرىپ جاتىر. ال كۇيەۋى مەن بالالارى بولسا, قاراعايلىداعى جاقىن اعايىننىڭ ۇيىنە ۋا­قىتشا ايالداعان. «سيريادا قۇجات ماسەلەسىنە كەلگەندە قيىندىق كورگەن جەرىم جوق. ال مۇندا ءبىراز جۇگىرۋگە تۋرا كەلەدى ەكەن. اۋدارما دەگەنىڭىز قىپ-قىزىل اقشا. كەشە عانا ماسكەۋگە دەپ جىبەرگەن ەكى پاراق قاعازدىڭ اۋدارماسىنا 20 مىڭ تەڭگە تولەدىم. جۇ­مىسسىز وتىرعان ادامعا بۇل دە­گەنىڭىز وڭاي ەمەس ەكەن», – دەپ مۇڭىن شاعادى ساندۋعاش رايسوۆا. «سۋعا كەتكەن تال قار­ماي­دى», جاقىندا سيريالىق وتبا­سى بوسقىن مارتەبەسىن الۋ ءۇش­ىن سوتقا جۇگىندى. سونىمەن, سەر­گەلدەڭگە تۇسكەن سيريالىق وتباسىنىڭ بولاشاقتاعى تاع­دىرىن قاراعاندى قالا­سىن­داعى قازىبەك بي اۋداندىق №2 سوتى شەشپەك. باياعىدا تالاي ۇلت پەن ۇلىس­تىڭ بالاسى ەلىمىزگە بوسىپ كەلگەنىندە باۋىرىمىزعا باسقان حالىق ەدىك. بۇگىنگىدەي مامىراجاي زاماندا ءبىر مۇڭلىقتى – تۋعان جەرىم, توركىنىم دەپ كەلگەن جۇدىرىقتاي قىزدى بالا-شاعاسىمەن سىيدىرا الماي وتىرعان سيقىمىز ەلدىگىمىزگە سىن ەمەس پە؟! قايرات ءابىلدينوۆ, «ەگەمەن قازاقستان». قاراعاندى.