داندەگى ميكوتوكسيندەردى انىقتاۋ جولى

ميكوتوكسيندەر – ميكروسكوپيالىق ساڭىراۋ­قۇلاقتاردىڭ تىرشىلىك ارەكەتىنىڭ ۋلى ونىمدەرى بولىپ تابىلادى. نەگىزىنەن ءداننىڭ وزدىگىنەن قىزۋىنا, كوگەرۋىنە جانە زاقىمدانۋىنا ۇشىراعان استىقتاردا كەزدەسەدى. ميكوتوكسيننىڭ ادام اعزاسىنا اسەر ەتۋى قايتىمسىز پروتسەسس. ول وتكىر جانە سوزىلمالى اۋرۋلاردا كورىنىس تابادى, جالپى ايتقاندا, ميكوتوكسيكوز تۋدىرادى. قازىرگى تاڭدا ميكوتوكسيندەردىڭ 300-دەن استام ءتۇرى بەلگىلى. سونىڭ ىشىندە ەڭ قاۋىپتىسى – افلا­توكسين. ونىڭ ىشىندە ۆ1 افلاتوكسينى بيولوگيالىق تۇر­عىداعى بارلىق تانىمال كانتسە­روگەندەردىڭ ىشىندەگى كۇشتىسى جانە استىق, تاعامدىق ونىمدەر مەن جەمدەردىڭ باستى لاستاۋشىسى بولىپ تابىلادى. ۆ1 افلاتوكسينى جانۋار اعزاسىندا م1 افلاتوكسينىنە اۋىسىپ, ديەتالىق جانە بالالار تاعامدارىنىڭ نەگىزى بولىپ تابىلاتىن ءسۇت قۇرامىن لاستايدى. ميكوتوكسيندەر كوپتەگەن ەلدەر مەن قۇرلىقتاردا تارالعان. ولار تاعامدىق ونىمدەردى ءوندىرۋ, ساقتاۋ جانە قايتا وڭدەۋ كەزەڭدەرىندە, سونداي-اق, تۇرمىستىق جاعدايدا زاقىمداۋى مۇمكىن. ادام اعزاسى ءۇشىن ۇلكەن قاۋىپ توندىرەدى, ەكو­نوميكاعا ايتارلىقتاي نۇقسان كەلتىرە وتىرىپ, الەۋمەتتىك ماسە­لەلەرگە دەيىن ءوربي تۇسەدى. كوپتەگەن ەلدەردە, سونىڭ ىشىندە تمد مەن قازاقستاندا استىق, تاعام ونىمدەرى مەن جەمدەردە كەزدەسەتىن ميكوتوكسيندەردىڭ شەكتىك ۇيعا­رىمى كولەمى بەلگىلەنگەن. زەرتتەۋ جۇمىستارى كورسەتكەندەي, قا­زاق­ستاننىڭ وڭتۇستىك اۋماعى ميكوتوكسيندىك قاتىناس بويىنشا قاۋىپتى ايماق. ال داقىلدار ءىشىن­دە جۇگەرى قاۋىپ-قاتەرگە كوپ كولەمدە ۇشىرايدى. مۇنداعى كۇردەلiلiك سول, بۇل باعىتتاعى تالداۋدىڭ ءبىرشاما ۇزاق سوزىلاتىنىنا بايلانىستى ميكوتوكسيندەردىڭ كەزدەسۋ كولەمىن ءتيىمدى تۇردە باقىلاۋ ءىس جۇزىندە مۇمكىن ەمەس. ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن قاراڭعى بولمەدە ۋلتراكۇلگىن ساۋلە استىندا تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن استىقتىڭ سارى-جاسىل ساۋلەلەنۋ جاناما كورسەتكىشى بو­يىنشا افلاتوكسيندەردى انىق­تايتىن جەدەلدەتۋ ءادىسى جا­سا­لىنعان. بۇل وتە قاراپايىم, قىم­بات قۇرىلعىنى قاجەت ەتپەيدى. سول سەبەپتەن دە, ول وندىرىستىك جاع­دايلاردا جەدەل تەكسەرىلگەن ءجا­نە افلاتوكسينمەن لاستانعان استىق توپتاماسىن انىقتاۋ ءۇشىن ۇسىنىلعان. سونىمەن بىرگە, اتالمىش ءادىس سۋبەكتيۆتى دە بولىپ تابىلادى, ياعني ول قاراڭعى بولمەنى قاجەت ەتەدى, ال ۋلتراكۇلگىن ساۋلە استىندا ۇزاق جۇمىس جاساۋ كوزدىڭ ناشارلاۋىنا الىپ كەلەدى. ۇزاق ىزدەستىرۋ جۇمىستارى نەگىزىندە, بىرقاتار عىلىمي بولجامداردى قاراستىرعاننان كەيىن ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىنداعى عالىم و.ستاحوۆپەن بىرلەسە وتىرىپ ميكوتوكسيندەردىڭ ينديكاتور اسپابى جاسالىندى جانە جەتىلدىرىلدى. اسپاپ ۆەدوم­ستۆو­ىشىلىك, ۆەدومستۆوارالىق جانە وندىرىستىك سىنامالار كەزىندە وڭ باعا الدى. وسى ارقىلى ءجۇ­گەرى ءدانىنىڭ افلاتوكسينمەن لاس­تانۋىنىڭ جەتكىلىكتى تۇردە ينديكاتسياسىن قامتاماسىز ەتەتىندىگى راستالىندى. سوڭعى كەزەڭدەردە بۇل اپپاراتتىڭ قۇرىلىمىن جاق­سارتۋ, سەنىمدىلىگىن ارتتىرىپ, سە­زىمتالدىلىعىن جوعارىلاتۋ ماق­ساتىندا تۇزەتۋ, جەتىلدىرۋ مەن جاڭ­عىرتۋ جۇمىستارى جۇزەگە اسىرىلدى. ەڭ جاقسى پارامەتر­لەرگە يە تۇرلەرىن ىرىكتەپ الۋ ماق­ساتىندا ءارتۇرلى نۇسقالاردا ءتۇرلى ەلەكتروندى وپتيكالىق جانە مەحانيكالىق تۇيىندەر مەن سىزبالار جوبالانعان, جاسالىنعان جانە زەرتتەلىنگەن. اسپاپتىڭ تاجىربيەلىك ۇلگىسى ءۇش نۇسقادا سىنالعان. قورىتا كەلگەندە, جي­نالعان ماتەريال, وڭدەلگەن سىز­بالىق جانە كونسترۋكتيۆتiك شە­شiمدەر تاجiريبە ءۇشiن تالاپ ەتi­لەتiن ينديكاتور اسپاپتىڭ ءام­بەباپ پارامەترلەرى بار ۇلگi­سىن جا­ساۋ ءۇشىن كومپيۋتەرلىك ءتۇر­لەن­دi­رۋدى قاجەت ەتەتىندىگىن راستايدى. مۇنداعى جەدەل انىقتاۋ, ءجۇ­يەلى تۇردە باقىلاۋ جانە استىق­تاعى ميكوتوكسيندەردى الدىن الۋ شارالارى بويىنشا كەپىلدەمەلەر وڭدەلىپ شىعارىلعان. ۆالەنتينا رەمەلە, «قازاق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» جشس قىزمەتكەرى, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى. الماتى.