عارىش سالاسىنىڭ دامۋى ەل دامۋىنىڭ بەلگىسى

مەجەلەر مەن مىندەتتەر

كەشە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ قاتىسۋىمەن ۇلت­تىق عارىش اگەنتتىگىنىڭ كەڭەيتىلگەن القا وتىرىسى بولىپ ءوتتى. وندا نەگىزگى باياندامانى اتالعان اگەنتتىك توراعاسى تالعات مۇساباەۆ جاسادى. ءوز بايانداماسىن ۆەدومستۆو باس­شىسى 2010 جىلى اتقارىلعان جۇ­مىس­تار جونىندە باستاپ, الداعى جىل­دارى اتقارىلۋى ءتيىس شارۋالار جايىنان دا ماعلۇماتتار بەردى. «بايتەرەك» عا­رىش­تىق كەشەنىن ىسكە قوسۋ مەرزىمى 2015 جىلعا قايتا شەگەرىلگەن. بۇعان سەبەپ رەسەي جاعى «انگارا» اتتى زىمىران ۇشىرعىشتى ۇشىرۋ سى­ناق­تارىن 2013 جىلعا اۋىستىرىپ جات­قان­دىقتان بو­لىپ وتىر. وسى رەتتە اگەنتتىك توراعاسى القا ماجىلىسىنە قاتىسىپ وتىرعان ۇكىمەت باسشىسىنان اتالعان جو­بانى قارجىلاندىرۋ جۇمىستارىن جالعاس­تىرۋدى سۇرادى. وسىدان كەيىن ت. مۇ­ساباەۆ «KazSat-2» جەر سەرىگىن, بۇي­ىرتسا, بيىلعى جىلدىڭ ناۋرى­زىن­دا كوككە كوتەرۋدى جوسپارلاپ وتىرعان­دا­رىن دا ايتتى. اتال­عان سپۋتنيكتى ىسكە قوسۋ كەزىندە ونىڭ باسقارۋ اپپا­را­تۋراسىندا بىرقاتار اقاۋلار انىق­تال­عان. قازىرگى تاڭدا وسى كەمشىلىكتەردى جويۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. ۇلتتىق عارىش اگەنتتىگى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دا­مۋ­­دىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭ­بەرىندە 2010-2014 جىلدارعا ار­نالعان سترا­تە­گيالىق جوسپار نەگىزىندە سالانى دا­مىتۋدىڭ ءتورت سترا­تەگيالىق باعىتى بوي­ىنشا جۇمىس جاساماق. اتاپ ايت­قاندا, ولاردىڭ قاتارىندا ماقسات­تى عارىشتىق جۇيە­ قۇرۋ, تەحنولوگيالار مەن ولاردى قولدانۋ, سونداي-اق «باي­قوڭىر» كەشەنىن دامىتۋ مەن عا­رىش­تىق اپپاراتتار وندىرىستەرىن قۇرۋ سەكىلدى جۇ­مىستار بار. سونىمەن قاتار, عارىش جۇمىستارىنىڭ عىلىمي جانە ءتا­جىريبەلىك-ەكسپەريمەنتتىك بازاسىن دا­مىتۋ دا وسى جوسپار اياسىندا ءجۇ­زەگە اسپاق. 2010 جىلى «رەسپۋبليكالىق عا­رىشتىق بايلانىس ورتالىعى» اق رە­سەيدىڭ م. ۆ. حرۋنيچەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك عىلىمي-وندىرىستىك ور­تا­لى­عىمەن «KazSat-2» سپۋتنيگىنە بايلا­نىستى بىرقاتار جۇمىستار ات­قارعان. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ونى ۇشىرۋ جوسپارى الداعى كوك­تەمگە بەلگىلەنگەن. بۇعان قوسا قا­زىرگى تاڭدا وسى سە­ريا­داعى ءۇشىنشى سپۋتنيكتى ۇشىرۋ ءۇشىن حالىقارالىق تەندەرگە قاتىسۋ دا جوس­پارلانعان. بۇگىندەرى تەندەرگە فرانتسيا, گەرمانيا, جاپونيا, رەسەي, اقش, يزرايل جانە ءۇندىستان سەكىلدى مەملەكەتتەر قاتىسۋدا. عارىشتىق سالاداعى بايلانىس ءتو­ڭىرەگىندەگى اڭگىمە قوزعاعاندا, ول­ار­دىڭ وزگە ەلدەرمەن ارىپتەستىك باي­لا­نىس­تارىنىڭ ماڭىزدىلىعىن دا ايتا كەتكەن ءلازىم. بۇل تۇرعىدا ۇلت­تىق عارىش اگەنتتىگى بۇعان ۇلكەن دەن قوي­عان. حالىقارالىق قىزمەتتەستىكتى نى­عايتۋ ماقساتىندا وتكەن جىلى فرانتسيا, رەسەي, يزرايل, گەرمانيا, قىتاي, جاپونيا, وڭتۇستىك كورەيا, ءۇندىستان, ۋكراينا سەكىلدى مەم­لەكەتتەردىڭ عا­رىش­تىق اگ­ەنتتىكتەرى جانە كومپانيا­لار­ىمەن ءبىر­قاتار قۇجاتتارعا قول قوي­ىلعان. عارىش­تىق كەڭىستىكتى بەيبىت ماق­ساتتا زەرتتەۋ جانە پايدالانۋ جاي­ىندا جا­پو­نيانىڭ اەروعارىش­تىق زەرت­تەۋ اگ­ەنت­تىگى مەن گەرما­نيانىڭ اە­روعارىش ورتالىعى جانە كورەيانىڭ اەرو­عا­رىش­تىق زەرتتەۋ ينستيتۋت­تا­رى­مەن ءار­ىپتەستىك كەلىسىمدەرگە دە قول قويىلعان. عارىش سالاسى ءۇشىن وتاندىق كادر­لاردى دايىنداۋ دا اگەنتتىكتىڭ العا قويعان ماقساتتارىنىڭ ءبىرى بو­لىپ تابىلادى. سالاعا مامانداردى داي­ىن­داۋ تۇرعىسىندا دايىندىق جۇ­مىس­تارى باستالعان. رەسپۋبليكامىز­دىڭ بازا­لىق جوعارى وقۋ ورىن­دا­رىندا «عا­رىش­تىق تەحنيكا جانە تەحنولوگيا» ما­ماندىعى بويىنشا ماماندار داي­ىن­داۋ قاراس­تىرىلعان. ولار­دىڭ قاتا­رىندا ل.ن.گۋ­­ميلەۆ اتىن­داعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, ق.ي. ءسات­­با­ەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەح­ني­كالىق ۋنيۆەرسيتەتى, الماتى ەنەر­گە­تي­كا جانە باي­لانىس ۋنيۆەرسيتەتى, سون­داي-اق ازا­مات­تىق اۆياتسيا اكا­دە­ميا­لارى تۇر. مامانداردى عارىش سالاسىندا داي­­ىنداۋ الىس جانە جاقىن شەت مەملەكەتتەردە دە جالعاسۋدا. قازىرگى كەزدە «بو­لاشاق» باعدارلاماسىمەن 58 ستيپەنديات رەسەي, يرلانديا, مالايزيا, ۇلى­بريتانيا, اقش جانە كانادا سەكىلدى ەلدەردە 9 ماماندىق تۇرىنەن ءبىلىم الۋدا. سونداي-اق مەملەكەتتىك تاپ­سىرىس شەڭبەرىندە باي­قوڭىر قالا­سىن­داعى ءماس­كەۋ اۆيا­تسيا­لىق ينستيتۋتى فيليا­لىندا 101 قا­زاقستاندىق ستۋدەنت مامان­دىققا ماشىقتانۋدا. عارىش سالاسىنداعى ماماندارعا ار­نالعان 16 وقۋ سەمينارلارى مەن ولار­دىڭ بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرۋ ءۇشىن دە ءبىرشاما اۋقىمدى شارالار ءوت­كى­زىلگەن. بۇل وسى سالانىڭ ەلىمىزدە دا­مۋىنا قوسىلىپ جاتقان ۇلەس ەكەنى بەلگىلى. 2010 جىلدا اتقارىلعان جۇمىس­تار­دى سارالاي كەلگەن ۇلتتىق عارىش اگ­ەنتتىگىنىڭ توراعاسى تالعات مۇسا­با­ەۆ ەلىمىز ءۇشىن زاماناۋي عارىش سا­لاسى ۇلت­تىق نامىستىڭ ۇلگىسى عانا ەمەس, جوعارى ساپالى شىنايى ءومىر مەن ۇلتتىق رە­سۋرستىڭ العا باسۋىن كورسەتەدى, دەدى. القا ءماجىلىسىن قورىتىندىلاعان ۇكى­مەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ سوڭعى ءۇش جىلدا الەم داعدارىستىڭ زاردا­بىمەن كۇرەسۋمەن بولعانىن, سو­عان قا­راماستان, مەملەكەتتىڭ عارىش سالا­سى­مەن بايلانىستى باعدارلا­ما­لار­دى نازاردان تىس قالدىرماعانىن ايتا كەلە, الداعى ۋاقىتتا ەل ەكو­نوميكاسىنىڭ وڭا­لۋىنا قاراي ءبىز سا­لاعا بۇرىنعىدان دا كوپ كوڭىل ءبو­لەمىز دەگەن ويدامىن,  دەدى. سونداي-اق ول ەڭ بولماعاندا ءبىز باسىم باعىتتاعى باعدارلامالاردى قار­­جى­لاندىراتىن بولامىز دەگەندى دە ەرەكشە اتاپ كورسەتتى. اتالعان باسقوسۋدا سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر اگەنتتىك وكىلدە­رى­نە «KazSat-2» سپۋتنيگىنە بايلا­نىس­تى جۇ­مىستاردى تەزدەتىپ اياقتاۋدى تاپسىردى. وسى رەتتە ك. ءماسىموۆ «KazSat-1»-گە بايلانىستى پروبلەما ءۇشىن اگەنتتىكتىڭ قازىرگى باسشىلارىن كىنالامايتىنىن ايتتى. ايتسە دە ءبىز وعان كىنالى ازا­مات­تاردى تابامىز, دەي كەلە, ازىرگە «Kaz­Sat-1»-گە بايلا­نىس­تى باستى ماسەلە ونى ساقتاندىرۋ ءۇشىن بولىنگەن قار­جى­نى قايتارىپ الۋ بولىپ تابىلادى, دەدى. بۇدان سا­لىق تولەۋشىلەر زارداپ شەكپەۋى ءتيىس دەگەندى دە قاپەرگە سالدى. تەحنيكا دەگەنىمىز تەمىر. سوندىق­تان ونىڭ سىنۋى مەن ىستەن شىعۋى ابدەن مۇمكىن. قايتسە دە ءبىز ەڭ بولماعاندا ونىڭ ساقتاندىرۋ قۇنىن الا الاتىنداي بولۋىمىز قاجەت. سول سەبەپتى دە ساق­تاندىرۋ شارالارىنىڭ بارىنشا جوعا­رى دەڭگەيدە جۇرگى­زىل­گەنى دۇرىس, دەگەن كارىم قاجى­م­قان­ ۇلى القا وتىرىسى با­رىسىندا ۇلت­تىق عارىش اگەنتتىگىنىڭ وتكەن جىلى جاقسى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزگەنىن اتاپ كورسەتتى. القا وتىرىسىنا جينالعان جۇرت­شى­لىق عارىش كەڭىستىگى جايىندا ءتۇ­سىرىلگەن ارنايى ءفيلمدى تاما­شا­لا­دى. ءابدىراحمان قىدىربەك.