ەلباسىمەن بىرگەمىز!
تاڭداۋ جاسار تاريحي ءسات
وسكەمەن قالاسىندا كوپتەن بەرى حالىقتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ماسەلەگە بايلانىستى باستاماشى توپتىڭ قۇرامىندا ءسوز سويلەدىك. ونداعى نەگىزگى وي ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى رەفەرەندۋم وتكىزۋدى قولداۋ بولاتىن.
ءوز باسىم وسىناۋ ۇسىنىستى قولدايتىندىعىمدى ايتقىم كەلەدى. ونىڭ بىرقاتار سەبەپتەرى بار. بۇكىل الەمدى تىعىرىققا تىرەگەن قارجى داعدارىسىنان ەلباسىنىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن اسا شىعىنسىز شىققانىمىز جاقىندا عانا. تاۋەلسىزدىگىمىزدى العان 19 جىلدىڭ ىشىندە كوپتەگەن وڭدى وزگەرىستەر بولعاندىعىن ايتا كەتۋ كەرەك. جاس ەلوردامىز الەمدىك قوعامداستىقتىڭ ساياسي استاناسىنا اينالا ءبىلدى. 72 ەل مەن حالىقارالىق بەدەلدى ۇيىمداردىڭ باسشىلارى بايىرعى قازاق جەرىندە تۇراقتىلىق پەن دامۋدىڭ ءبىرتۇتاس فورمۋلاسىن ازىرلەۋ ءۇشىن باس قوستى. ۆانكۋۆەردەن ۆلاديۆوستوكقا دەيىنگى ارالىقتى قامتىعان ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ومىرىندە جاڭا ءداۋىردى باستاۋعا نەگىز قالاعان سامميتكە قاتىسۋشىلار قول قويعان استانا دەكلاراتسياسىنىڭ ورنى ەرەكشە. اتالعان حالىقارالىق ايتۋلى شارانى وتكىزۋ بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇلكەن ساياسي بەدەلى ايقىن كورىندى. مىنە, وسىدان-اق ەلباسىنىڭ تۇلعاسى تەك ەلدىڭ ىشىندە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, حالىقارالىق قوعامداستىق الدىندا دا اسقاق ەكەندىگىنە كۋا بولدىق.
وسكەمەن جەرىندەگى ايتۋلى شاراعا كوپتەگەن بەدەلدى ادامدار قاتىسقاندىعىن ايتا كەتۋ ءلازىم. ەلدىڭ بولاشاعىن ويلاستىرعان سول باسقوسۋدا ماڭىزدى شەشىم قابىلداۋ وڭاي بولعان جوق. ءوزىم ءماجىلىس دەپۋتاتى رەتىندە ءوڭىرلەردە ءجيى بولامىن, سول ساپارلارىمدا سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋ بارىسىندا ولاردىڭ وزدەرىنە دەگەن سەنىمىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىنا كوز جەتكىزە تۇسەمىن. قازاقستان حالقى ءار ءتۇرلى قيىندىقتار مەن سىناقتاردان وتە وتىرىپ, ەلدى وركەندەۋ جولىنا باستايتىن ءبىرتۇتاس كۇشكە ۇيىسا ءبىلدى. ءبىزدىڭ الدىمىزدا ناقتى ماقسات قويىلعان, ەڭ باستىسى – حالىق ءۇشىن بولاشاققا ستراتەگيالىق باعىت قالاعان كوشباسشىمىز بار. ولاي بولسا, حالىق پەن ەلباسى اراسىندا سەنىم ورنىققان ايرىقشا ءپىشىن قۇرىلعاندىعىن اتاپ ايتقىم كەلەدى. بۇل بولاشاق جەتىستىكتەر مەن تابىستاردىڭ فورمۋلاسى بولماق.
حالىققا قاراتىپ ايتقان ءسوزىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بىلاي دەدى: «ءبىز قازاقستاندى كۇش بىرىكتىرە وتىرىپ تابىسقا جەتكىزدىك, ەندى ونى بىرگە وركەندەتە الامىز». وسىنداعى «بىرگە» دەگەن ءسوزدىڭ استارىندا ۇلكەن ماعىنا جاتىر. تەك ەلباسىمەن بىرگە عانا ءبىز كوپتەگەن اسقاق جوسپارلارىمىزدى جۇزەگە اسىرا الامىز. سونىمەن قاتار, بىرلەسە عانا ءبىز الدان شىققان بارلىق قيىندىقتاردى ەڭسەرەتىنىمىزدى ايتقىم كەلەدى. ەلدىڭ الدىندا تۇرعان وراسان مىندەتتەردى اسا حالىقارالىق بەدەلگە يە, ەلدىڭ اياعىنان نىق تۇرۋى بارىسىنداعى قيىندىقتاردا باسقارعان, مەملەكەت قۇرۋداعى وراسان تاجىريبە جيناقتاعان ۇلت كوشباسشىسى عانا اتقارا الادى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدىڭ بولاشاق دامۋىنىڭ باستى يدەيالىق دەم بەرۋشىسى دە. پرەزيدەنت بويىندا ءالى حالىقتى جاڭا جەتىستىكتەرگە باستايتىن كۇش-قۋات جەتكىلىكتى ەكەندىگىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. ولاي بولسا, سايلاۋ ءوتكىزىپ, كوپتەگەن قارجى مەن ۋاقىتتى بوسقا سارپ ەتكەننەن گورى سول قارجى مەن ۋاقىتتى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋىنا, جەرگىلىكتى جەرلەردىڭ پروبلەمالارىن شەشۋگە باعىتتايىق. سايلاۋ وتكەن جاعدايدا كوپتەگەن مەكەمەلەر جۇمىستارىنان قالىپ, ناۋقانعا جۇمىلاتىنى بەلگىلى ءجايت. بۇل ءوز كەزەگىندە ەكونوميكاعا سالقىنىن تيگىزەرى ايتپاسا دا ءتۇسىنىكتى. ونىڭ ۇستىنە ەلدى بولاشاققا باستاي الاتىن وزگە كوشباسشىنى كورىپ وتىرعانىم جوق.
وسى جەردە مىنانى ايتسام با دەيمىن. وتكەن جۇزجىلدىقتىڭ 70-ءشى جىلدارى مەن كوپتەگەن كورنەكتى ازاماتتارمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەدىم. سول كەزدەگى ساتتەر مەنىڭ ۇيدەگى فوتوارحيۆىمدە ساقتاۋلى. سونىڭ بىرىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆپەن بىرگە ءتۇسكەن سۋرەتىم بار, مەن سونى ۇنەمى ماقتان ەتىپ جۇرەمىن. 80-ءشى جىلداردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا كرەملدە تۇسكەن سۋرەتتە سول ءسات بەينەلەنگەن. ول كەزدە مەن كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتىمىن, تسەلينوگراد وبلىسى قورعالجىن اۋدانى امانگەلدى اتىنداعى كەڭشاردا مەحانيزاتورمىن, ال نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ەدى. سول شاقتا مەنىمەن سۋرەتكە ءتۇسكەن ن.نازارباەۆتى وتانىمنىڭ بولاشاق پرەزيدەنتى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى بولادى دەپ كىم ويلاعان. ەندى, مىنە, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىمەن ءبىر كوماندادا جۇمىس ىستەپ كەلەمىن. تاڭداۋ كەلگەن ساتتە مەنىڭ ويىما حالقىنىڭ ەڭ جاقسى دەگەن قاسيەتتەرىن بويىنا جيناعان كورەگەن دە سارابدال باسشىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءتۇسىپ وتىر. پرەزيدەنتتىڭ ەلگە سىڭىرگەن ەڭبەگى جىلداردىڭ بەدەرىندە بۇدان دا بەتەر جارقىراپ كورىنەتىن بولادى.
ەلباسىنىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى رەفەرەندۋم وتكىزگەن الدەقايدا ءتيىمدى بولارىنا كوز جەتكىزۋ قيىن ەمەس. وسكەمەن جەرىندە وتكەن ايتۋلى شارا بارىسىندا وعان قاتىسۋشىلار ەلباسىنىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋدى ءبىراۋىزدان قولدادى. قازىرگى تاڭدا وسىعان بايلانىستى ءوڭىرلەردە جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونىڭ بارىسىندا حالىقتان قول جينالىپ, ول ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنا كەلىپ تۇسەدى. جان-جاقتى سارالاۋدان وتكەننەن كەيىن بارىپ مەملەكەت باسشىسىنىڭ قول قويۋىنا جىبەرىلەدى. وندا دا ەلباسى رەفەرەندۋم وتكىزۋگە قارسى ەمەس پە, دەگەن سۇراق تۋىنداۋى مۇمكىن. ەگەر نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كەلىسىپ جاتسا, وندا اتالعان شارانى وتكىزۋ جاريا ەتىلەدى. ازىرگە تەك سوعان دايىندىق بارىسى ءجۇرىپ جاتىر. كەيبىرەۋلەر سايلاۋعا كەتكەن شىعىن رەفەرەندۋمعا دا كەتەدى دەۋى مۇمكىن. مەن مۇنىمەن كەلىسپەس ەدىم. سايلاۋ وتكىزۋ كەزىندە دايىندىق ايلاپ جالعاسادى. وعان قانشاما ادام تارتىلادى, سونىمەن قاتار كوپتەگەن قارجى جۇمسالادى. ودان دا بىزگە سول قارجىلاردى نەگە ەلدىڭ دامۋىنا جۇمساماسقا. رەفەرەندۋم وتكىزىلۋى كەرەك پە, جوق كەرەك ەمەس پە, ول ەكىنشى ماسەلە. ءبىرىنشى ماسەلە – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى حالىقتىڭ قولداۋى. ەڭ باستىسى دا وسى. ال قالعانى ەلىمىزدىڭ اتا زاڭى نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلۋعا ءتيىس.
وسىنىڭ بارلىعىن ەكشەي كەلىپ, مەن بارلىق قازاقستاندىقتاردى وزدەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىكتەرىن سەزىنۋگە شاقىرامىن. ءبىزدىڭ باستامامىزدى قولداي وتىرىپ, دۇرىس تاڭداۋ جاساۋ سىزدەردىڭ قولدارىڭىزدا دەگىم كەلەدى. ءاربىرىڭىزدىڭ داۋىستارىڭىز – ول حالىقتىڭ ەركى بولىپ تابىلادى. ال حالىق ارقاشاندا ءوزىنىڭ ەركىن تاريحتىڭ ءاربىر ماڭىزدى ساتتەرىندە كورسەتە بىلگەن.
ناتاليا گەللەرت, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.
عالىمدار ءۇنى ۇندەس
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ا.نازارباەۆتىڭ قولداۋىمەن قۇرىلعان «فيتوحيميا» حالىقارالىق عىلىمي-وندىرىستىك حولدينگى ءبۇگىندە وتاندىق فارماتسەۆتيكالىق ءوندىرىستىڭ كوشباسشىسى رەتىندە بەلگىلى. قۇرامىندا حيميا, فارماكولوگيا, بيولوگيا جانە فارماتسيا سالالارىنا باعىتتالعان 14 عىلىمي-زەرتتەۋ بولىمدەرى بار بۇل ۇيىم بىرقاتار ماڭىزدى جوبالاردى ىسكە اسىرىپ كەلەدى.
بارشا قازاقستاندىقتار سياقتى ەلباسىنىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ ارقىلى ۇزارتۋ تۋرالى رەسپۋبليكالىق باستاماشى توپتىڭ ۇندەۋى حولدينگ عالىمدارى مەن ماماندارى اراسىندا قىزۋ قولداۋ تاپتى. وسىعان وراي وتكەن جيىندا ونىڭ جارقىن كورىنىسى ايرىقشا بايقالدى. وندا ءوز ويلارىن ورتاعا سالىپ, پىكىرلەرىن بىلدىرگەن ۇعا اكادەميگى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى سەرعازى ادەكەنوۆ, حيميا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور بولات حاسەنوۆ, فارماتسەۆتيكالىق زاۋىتتىڭ ديرەكتورى ەۆگەني تولوكوننيكوۆ ەلباسىنىڭ كومەك-قولداۋى ارقاسىندا عىلىمدى رەفورمالاۋ بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان ءىس-شارالاردىڭ ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق جۇيەنىڭ دامۋىنا, وتاندىق عىلىمنىڭ وركەندەۋىنە, ونىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋگە ىقپالى زور بولىپ وتىرعاندىعىنا توقتالدى. بۇعان ناقتى مىسال رەتىندە ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن قاراعاندىدا فارماتسەۆتيكالىق كەشەننىڭ 1-ءشى جانە 2-ءشى كەزەگى ىسكە قوسىلىپ, سونىڭ نەگىزىندە بىرەگەي وتاندىق دارىلەردىڭ 43 ءتۇرى شىعارىلۋى جولعا قويىلعاندىعى اتالدى.
– سۇيىكتى قازاقستانىمىزدىڭ عاجايىپ جەتىستىكتەرى ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان باعدارلامالاردىڭ ءناتيجەسىندە ءجۇزەگە اسۋدا. ال ەرتەڭگى مىندەتتەر ودان سايىن بيىكتىگىن بىلەمىز. ونى اتقارۋعا حالىقتىڭ كۇش-قابىلەتىن جۇمىلدىرۋ تەك تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ قولىنان كەلەدى. سوندىقتان الەم تانىعان كوشباسشىمىزدىڭ ەلىمىز مەرەيىن ءوسىرۋ جولىنداعى باستى ماقساتىن ورىنداي تۇسۋىنە ءمۇمكىندىك بەرىلۋىن قولدايمىز,–دەگەن قر ۇلتتىق جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, حيميا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى گايانە اتاجانوۆانىڭ جۇرەكجاردى ءسوزىن حيميا عىلىمدارىنىڭ دوكتورلارى ايبەك تۇرمۇحامبەتوۆ, بوراش تولەۋوۆ قوستاپ, عىلىم سالاسىنداعى قىزمەتكەرلەردى مەملەكەت تاراپىنان الەۋمەتتىك قورعاۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنۋىنە, مەملەكەتتىك ستيپەنديالار تاعايىندالىپ, اتاۋلى سىيلىقتار دەڭگەيى كوتەرىلۋىنە ريزالىق ءبىلدىردى.
ايقىن نەسىپباي, قاراعاندى.
باقىتىمىزدى باعالاي بىلەيىك
سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە كوتەرىلگەن زامانداستارىم! بۇگىنگى پرەزيدەنتىمىز – نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ دارا دانالىعىن, كەرەمەت كەمەڭگەرلىگىن, بىلگىر باستاماشىلدىعىن, جاڭاشىل جاسامپازدىعىن, كورىپكەل كورەگەندىگىن, ابزال ادامگەرشىلىگىن, اسقان ازاماتتىعىن, قايىرىمدى قامقورشىلدىعىن, ۇلان-عايىر ىسكەرلىگىن, سايىپقىران ساياساتكەرلىگىن, بولاشاقتى بولجاعىشتىعىن, سۇڭعىلا ستراتەگتىگىن, مايتالمان مامىلەگەرلىگىن, تاعى وسىنداي ساناپ تاۋىسا الماستىق اسىل قادىر-قاسيەتىن بىزدەردەن ارتىق بىلەتىن دە, باعالايتىن دا ەشكىم جوق.
ويتكەنى, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنداي, ادامزات تاريحىندا حح عاسىردا دۇنيەگە كەلگەن اسا ەرەك تۇلعا, باقىتىمىزعا وراي, ءبىزدىڭ اقكوڭىل, قاراپايىم قازاق حالقىنىڭ اراسىنان شىقتى. ءوزىمىزبەن بىرگە جاساسىپ, قيىندىعىمىزدى, قىزىعىمىزدى, قۋانىشىمىزدى بىرگە ءبولىسىپ كەلەدى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەرەك جاراتىلىستى ادام. ونى, الدىمەن قازاققا, قازاقستانعا, ودان قالدى كۇللى ادامزاتقا وسىلاردى حح-ءححى عاسىرلاردا ءبىر جارىلقايىقشى دەپ جاراتقان يەمىزدىڭ ءوزى ادەيى بەرگەن. قۇدايتاعالانىڭ ول سىيىنا مىڭ دا ءبىر راحمەت.
بىزدەر, قازاقتار باعزى زاماننان جاراتقان يەمىز ۇلەسىمىزگە ەۋرازيا قۇرلىعى جۇرەگىنەن ويىپ قازاقستان اتتى قۇت مەكەن بەرسە دە, وندا تۇراقتاپ تۇرا دا الماي, ونى دۇرىستاپ يگىلىگىمىزگە جاراتا دا الماي, «ۇشارىمىزدى – جەل, قونارىمىزدى – ساي بىلگەن» قاڭباقتاي كوشىپ-قونىپ, بايىز تاپپاعان, بىراق, «جەرۇيىق» مەكەندى اڭساپ, ارمانداعان حالىق ەدىك. سول مۇساپىرلىگىمىزدى پايدالانىپ, ءبىزدىڭ حالىقتىڭ اتاقونىس مەكەنىنە قاي جۇرت كوز تىكپەدى؟ قاي جۇرت ءبىزدىڭ حالىقتى ەزگىگە سالمادى؟ سودان دا ەركىنەن ايرىلىپ, تاۋەلسىزدىكتى اڭساعان, ەگەمەن ەل بولۋدى ارمانداۋمەن بولعان حالىق ەدىك.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى تۇڭعىش پرەزيدەنت بولىپ تاريحي ارەناعا كەلىپ, 1991 جىلى قازاعىن عاسىرلار بويى اڭساعان سول ارمانىنا جەتكىزدى. حالقىن تاۋەلسىز ەتتى. قازاقستانىن ەگەمەن ەل, تاۋەلسىز مەملەكەت جاسادى.
بۇل ورايدا ونىڭ جاساعانى اۋىزبەن ايتىپ تاۋىسپاستاي, جازىپ جىر ەتىپ جەتكىزبەستەي, توم-تومدىق ەنتسيكلوپەديا بولارلىق شەجىرەلەر. بىراق, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ جاساعانىن ءتۇيىپ-ءتۇيىپ ايتپاسقا حاقىمىز جوق. ال, ولار مىنالار:
جاس, تاۋەلسىز مەملەكەتىن اياعىنان قاز تۇرعىزۋ ءۇشىن شەت مەملەكەتتەردەن پرەزيدەنت بەدەلىمەن العان نەسيە-قارىز – نازارباەۆتىق تۇڭعىش ينۆەستيتسيا!
ەل تاۋەلسىزدىگىن اتا زاڭمەن بەكىتكەن – نازارباەۆتىق تۇڭعىش كونستيتۋتسيا!
وزگە مەملەكەتتەن تىزە بۇگىپ اقشا سۇراماس ءۇشىن 1993 جىلى باسىلىپ شىعارىلعان ۇلتتىق ۆاليۋتا – نازارباەۆتىق تۇڭعىش اقشا!
ەشكىم تاۋەلسىزدىگىمىزگە كوز الارتپاس, شەگىمىزگە قول سۇقپاس ءۇشىن جاساقتالعان نازارباەۆتىق تۇڭعىش ارميا!
رەسپۋبليكادا دوستىقتى, ىنتىماقتى, بىرلىكتى نىعايتۋ ءۇشىن قۇرىلعان الەمدەگى بىردەن-ءبىر نازارباەۆتىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى!
تاريحتا العاشقى رەت شەگى ايقىندالعان نازارباەۆتىق مەملەكەتتىك شەكارا!
تاريحتا تۇڭعىش رەت ەۋرازيا جۇرەگىندە سالىنعان جاڭا ەلوردا – نازارباەۆتىق استانا!
ەۋرواتلانتيكالىق جانە ەۋرازيالىق وداقتى نىعايتقان, ەقىۇ ەلدەرىن بىرىكتىرگەن, قازاقستاننىڭ دامىعان ەكونوميكاسىن, ساياسي-الەۋمەتتىك جەتىستىگىن الەمگە پاش ەتىپ, ونىڭ جۇلدىزىن جاندىرعان, ۇلتتىق رۋحىمىزدى اسقاقتاتقان نازارباەۆتىق استانالىق سامميت!
قاريا زامانداستارىم, بۇگىندە الەمدىك جاڭا گەوساياساتتىڭ كوشباسشىسىنا دا اينالعان پرەزيدەنتىمىز ن.نازارباەۆتىڭ وسىنشاما كۇرەسكەرلىگىن, دانالىعىن, جاسامپازدىعىن كورىپ وتىرسا دا – كورگىسى كەلمەيتىندەر, ءبىلىپ وتىرسا دا – بىلگىسى كەلمەيتىندەر بار. ولاردى مەن ءوز باسىم, قاريالىقپەن «كورسوقىرلار» دەپ كەمسىتپەسەم دە, بولەكتەنۋشىلەر سانايمىن.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 23 جەلتوقسانىندا بۇگىنگى پرەزيدەنتىمىز, بۇكىل ادامزاتتىق اسا ەرەك تۇلعا – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ جونىندە ۇندەۋ تاستاعان وسكەمەندىك اقىلدى اعايىنداردىڭ پاتريوتتىق ۇنىنە ولار بۇراتارتقىش بىرەن-ساران باسىلىمدار بەتتەرىندە قوسىلمايتىن سىڭاي تانىتتى.
قانشاما قازاقستاندىق پاتريوتتار پرەزيدەنتىمىزدىڭ وكىلەتتىلىگىن ۇزارتۋدى قولداپ, ونى بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋمدا داۋىسقا سالۋ دۇرىس دەپ شەشىپ جاتقاندا, بولەكشىلدەر بولەكتەندى.
اۋ, بولەكتەنگىش بالالارىم-اۋ, پرەزيدەنتىمىزدىڭ وكىلەتتىلىگىن ۇزارتۋ – وعان تابىنۋ ما ەكەن؟ ولاي ەتۋ ونىڭ پرەزيدەنتتىك ىسكەرلىگىن, جاسامپازدىعىن مويىنداۋ, ونىڭ سول قاسيەتىن قادىرلەۋ ەمەس پە! ال, بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ جونىندە شەشىم قابىلداۋدا نە سوكەتتىك بار؟ بۇل – ناعىز دەموكراتيانىڭ كورىنىسى ەمەس پە!..
قادىرمەندى قاريالار, ءبىز جاقسى-جاماندى باستان كەشكەن ادامدارمىز. نەنىڭ جاقسى, نەنىڭ جامان ەكەنىن جاقسى بىلەمىز. ءبىزدىڭ نۇرسۇلتان پرەزيدەنتتەن جاماندىق كورگەن جەرىمىز جوق. زەينەتاقىمىز تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا سەگىز ەسە ءوستى. ءالى دە ءوسىپ جاتىر. پاتەرىمىز جايلى. قۇرمەت, قوشەمەتكە بولەنۋدەمىز.
ەندەشە, قازاقتى – قازاق, قازاقستاندى – قازاقستان ەتىپ, اتىمىزدى الەمگە اسپانداتىپ وتىرعان نۇرسۇلتان پرەزيدەنتتى ءبىز ماداقتاماي – كىم ماداقتايدى! ءبىز قولپاشتاماي – كىم قولپاشتايدى! ءبىز جاقتاماي – كىم جاقتايدى!
ولاي بولسا, زامانداستارىم, ءبىز «ءبىر قارىن مايدى – ءبىر قۇمالاق شىرىتەتىنىن» دە جاقسى بىلەمىز. سوندىقتان الدا بولاتىن بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋمدا وسىنى دا ەسكەرىپ, بەيباستىقتارعا تىيىم ساپ, سۇيىكتى پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا بۇكىل قازاقستاندىقتاردىڭ ءبىر كىسىدەي «پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگى 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتىلسىن!» دەپ, داۋىس بەرۋلەرىنە دانەكەر بولايىق!
ءابىلفايىز ىدىرىسوۆ, جازۋشى, پروفەسسور. قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.
ەلباسىنا سەنىم – ەرتەڭگە سەنىم
ەلباسىنىڭ تەرەڭ پاراساتى مەن كەمەل ساياساتىنىڭ ارقاسىندا, ءبىزدىڭ ەلىمىز ەقىۇ ءتوراعالىعى مىندەتىن ۇلكەن ابىرويمەن اتقارىپ شىقتى. ونىڭ سوڭىندا وسى ۇيىمنىڭ ءسامميتىن وتە بيىك دەڭگەيدە وتكىزىپ, ەلىمىزدى بۇكىل دۇنيە جۇزىنە مويىنداتتى. قۇدايعا ءشۇكىر, بۇگىندە قازاقستانىمىز جان-جاقتى دامىپ, جىلدان-جىلعا ءوزىنىڭ حالىقارالىق بەدەلىن نىعايتىپ, كەلەشەككە نىق سەنىممەن قاراپ كەلە جاتىر.
ءبىزدىڭ ۇجىمنىڭ كەڭەيتىلگەن كاسىپوداق جينالىسىندا ەلباسىنىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ جونىندەگى ۇسىنىس تولىعىمەن ماقۇلدانىپ, ءبىراۋىزدان قولداۋ تاپتى. جينالىستا سويلەگەن ازاماتتاردىڭ ءبارى ەلىمىزدە بولىپ جاتقان تولاعاي تابىستاردى, ونىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتاعى, ەكونوميكاسى مەن الەۋمەتتىك سالاداعى جەتىستىكتەردى تىكەلەي ەلباسىمىزدىڭ سارا ساياساتى مەن ەرەن ەڭبەگىنىڭ جەمىسى ەكەنىن اتاپ ايتتى.
2008 جىلى قاراشا ايىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا ىسساپارمەن كەلگەن ەلباسى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا باسىم باعىتتار بەلگىلەپ, ناقتى تاپسىرمالار بەردى. ونىڭ ىشىندە جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنان ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشتەرىن تومەندەتۋگە باستى نازار اۋدارىلدى. ەلباسىنىڭ بەرگەن تاپسىرمالارىنا ساي وبلىس كولەمىندە وسى سالادا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي قوماقتى جۇمىستار اتقارىلدى.
قازىرگى ۋاقىتتا ءبىزدىڭ وبلىسىمىزدا حالىققا كارديوحيرۋرگيالىق كومەك كورسەتۋ جۇمىسى دامۋ ۇستىندە. وبلىستىق كارديولوگيالىق ورتالىقتا قازاقستان, رەسەي, پولشا, تۇركيا, ليتۆا جانە يزرايل كلينيكالارىندا دايىندىقتان وتكەن ماماندار بار. بىلىكتىلىك دارەجەلەرى جوعارى. 2010 جىلى ءبىزدىڭ كارديوورتالىقتا 306 اشىق جۇرەككە وپەراتسيا جاسالىندى. 460 ناۋقاستىڭ جۇرەك تامىرىنا 555 ستەنت قويىلدى. ماماندارىمىز جۇرەككە جاسالىناتىن وپەراتسيالاردىڭ بارلىق ءتۇرىن مەڭگەرگەن.
جالپى ايتقاندا, ەلىمىزدە كارديوحيرۋرگيانىڭ دامۋى ۇلكەن جەتىستىكتەرگە الىپ كەلدى. وسىدان 3-4 جىل بۇرىن جۇرەككە كورونارلىق شۋنت, ستەنت قويۋ, راديوجيىلىكتى ابلياتسيا وپەراتسيالارىن جاساۋ جانە جۇرەكتىڭ كامەرالارىنا كارديوۆەرتەر-دەفيبريللياتورلاردى ورناتۋ ءۇشىن ناۋقاستاردى شەت ەلدەرگە جىبەرۋشى ەدىك, ال قازىر, قۇدايعا شۇكىر, بۇل وپەراتسيالاردىڭ ءبارى دە ءوزىمىزدىڭ ەلدە جاسالىنىپ جاتىر. بۇگىنگى كۇنى كەز كەلگەن كارديولوگيالىق ناۋقاس, كەرەكتى ەمنىڭ بارلىق ءتۇرىن ءوزىمىزدىڭ ەلدە قابىلداي الادى. ءبىز بۇل ءناتيجەگە ەلباسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىنىڭ ارقاسىندا جەتتىك.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلىندا عاسىرعا بەرگىسىز عالامات, عاجايىپ جەتىستىكتەر مەن جەڭىستەرگە جەتۋى – ەلباسىمىز ن.نازارباەۆتىڭ ماڭداي تەرىنىڭ ناتيجەلەرى. وسىدان 20 جىل بۇرىن ماسكەۋ قازاقستاندى باسقارۋعا ەل پىكىرىمەن ساناسپاي-اق كولدەنەڭ كوك اتتىنى جىبەرە سالسا, ال بۇگىندە, ءوز جولىمىزدى ءوزىمىز انىقتايتىن دارەجەگە جەتتىك. قازاقستان قازىر وركەندەۋ, ورلەۋ ۇستىندە دەسەك, وندا ەل بولىپ ەلباسىنا ءوزى باستاعان ۇلى كوشتى دىتتەگەن مەجەلى جەرىنە ءوزى باس بوپ جەتكىزۋىنە مۇمكىندىك بەرۋىمىز كەرەك. سوندىقتان سىندارلى ساياسات سىندارىنان ءسۇرىنبەي ءوتىپ كەلە جاتقان تاجىريبەلى تۇلعاعا ەل تاعدىرىن ءارى قاراي دا سەنىممەن تاپسىرۋعا بولاتىندىعىنا سەنىمدىمىن.
سپانديار بەكجىگىتوۆ, وبلىستىق كارديولوگيالىق ورتالىقتىڭ باس دارىگەرى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.
شىمكەنت.
4 ميلليون 292 مىڭ قول جينالدى
كەشە وسكەمەندە ن.نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ بويىنشا رەفەرەندۋم وتكىزۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق باستاماشى توپتىڭ جەتەكشىسى, شاكارىم اتىنداعى سەمەي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆ باق وكىلدەرى ءۇشىن كەزەكتى بريفينگ وتكىزدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 10 قاڭتارىنا قاراستى رەسپۋبليكا بويىنشا 4 ميلليون 292 مىڭنان استام قول جينالعان. باستاماشى توپ 11 قاڭتاردا قول جيناۋ جۇمىستارىن اياقتاپ, ءوز قۇجاتتارىن ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنا تاپسىرماق.
وسى ورايدا ەرلان سىدىقوۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ باستاماشىلىعىمەن جاسالىنعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمعا شىعارۋ تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ ۇسىنىسىن قابىلداماۋ تۋرالى پرەزيدەنت جارلىعىنىڭ بىزگە قاتىسى جوق, باستاماشى توپ رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتكىزۋگە بايلانىستى جۇمىستاردى ودان ءارى جالعاستىرا بەرەتىن بولادى دەپ اتاپ كورسەتتى.
وڭداسىن ەلۋباي.
كەمەل ويلى كەمەڭگەر
جۋىردا شىعىس وڭىرىندە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن 2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ۇزارتۋ جونىندە كەلەلى جيىن بولىپ ءوتتى. باستاماشى توپ يگى ۇسىنىس كوتەرىپتى.
وتكەن عاسىردىڭ سوڭعى شيرەگىندە قازاق تاۋەلسىز ەل اتاندى. ازاتتىق جولىندا جانىن ازاپقا سالعان اتالاردىڭ رۋحى وياندى. كوگىندە كوك بايراعى جەلبىرەپ, تورىندە ورەلى ءسوز ايتاتىن ۇلتقا اينالدى. تورتكۇل دۇنيە تانىدى. وركەنيەتتىڭ وركەندى جولىنا ءتۇستى. حالقىنىڭ قامىن ويلاپ, ەلى مەن جەرىن قىزعىشتاي قورعاپ, بار اۋىرتپالىقتى پاراساتتىلىقپەن كوتەرىپ كەلە جاتقان ەرەن تۇلعا – ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. بۇل ەسىمدى الەم الدىندا ماقتانىش ەتەمىز.
راس, ازاتتىق العان جىلداردا ەل قيىندىقتىڭ قۇرساۋىندا بولدى. نارىقتىق ەكونوميكا كەلدى. اۋىل ابدىراپ, ءوندىرىس تۇرالاپ قالدى. سول كەزدە ەلدىڭ بىرلىگى مەن بەرەكەسىن كەتىرمەي, جاڭاشا جول تاۋىپ, حالىقتى سوڭىنان ەرتە بىلگەن ەلباسىنىڭ ەڭبەگى ەرەن. مۇنى ەلدەن ەرەك تۋعان قايراتكەردىڭ قولىنان كەلەتىن ءىس دەپ بىلەمىز. ەندى مىنە, ەل ەڭسەسىن تىكتەپ, بويىن تۇزەدى. ەكونوميكامىز دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا ءتۇستى. ەلىمىزدە جۇزدەن استام ۇلت بەرەكەلى عۇمىر كەشىپ, مەرەكەلى كۇن كەشىپ وتىر. بۇگىندە قازاق ەلى دۇنيەنىڭ بار تاراپىنان كەلگەن ىزگى نيەتتى جانداردى اقجارقىن دوس كوڭىلمەن قارسى الادى. قاي حالىقپەن بولسا دا تەرەزەمىز تەڭ تۇرىپ ءسويلەسەمىز. بۇل – نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالقىنا اپەرگەن ۇلكەن بەدەلى.
ۇلت كوشباسشىسىنىڭ وزگەشە ءورىپ ايتار ەرلىگى – قازاقتىڭ باس قالاسىن سارىارقا تورىنە كوشىرىپ, ەسىلدىڭ سول جاعالاۋىنان كوركىنە كوز تويماس اسەم شاھار بوي كوتەردى. بۇل – حالىقتىڭ ۇلى ماقساتتارى جولىنداعى جاسالىپ جاتقان ۇلكەن جۇمىستاردىڭ بىرەگەيى دەپ بىلەمىز. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلورداعا دەگەن ىقىلاسى ەرەكشە. جاس استانانىڭ كوركەم بولعانى ەلىمىز ءۇشىن دە, ەلباسى ءۇشىن دە ۇلكەن ابىروي.
تاۋەلسىزدىكتىڭ 19 جىلىن ارتقا تاستادىق. الدىمىزدا اسقارالى 20 جىلدىق. وسى جىلدار ارالىعىندا ۇلكەن جەتىستىككە ۇلت كوشباسشىسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىپ, باياندى ءومىرىمىزدىڭ بازارلى شاعىن ءدۇيىم ءدۇنيەگە پاش ەتىپ وتىرمىز.
الەمدى شارپىعان قارجى داعدارىسى كەزەڭىندە دە ەلباسىمىز تىعىرىقتان تەگەۋرىندى شىعا ءبىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە بىرنەشە ۇلكەن جوبالاردىڭ دۇنيەگە كەلۋىنە جانە جۇمىس ورنى سانىنىڭ ارتۋىنا جول اشىلدى. بۇل – حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى جاقسارىپ, ونىمدىلىك ەسەلەنە ءتۇسەدى دەگەن ءسوز.
ەلباسىنىڭ بەدەلى تورتكۇل دۇنيە الدىندا دا جوعارى ەكەنى ءمالىم. ونى جاقىندا استانادا وتكەن ەقىۇ ءسامميتى كەزىندە دە تاعى دا ءبىر مويىنداتتى.
سول سامميتتەن كەيىن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ابىرويى ودان ءارى اسقاقتاپ, حالىق الدىندا جاڭا ءبىر بەلەسكە كوتەرىلدى. ەگەر پرەزيدەنت سايلاۋى وتەر بولسا, ەلباسىنا داۋىس بەرۋشىلەر سانى بۇرىنعىدان دا ارتا تۇسەرى حاق.
ايتا بەرسەك, جاقسىلىققا, جاڭالىققا تولى تولايىم ىستەرىمىز كوپ. سوندىقتان وسى اۋىز تولتىرىپ ايتقان يگىلىكتى جەتىستىكتەرىمىزگە جەتۋگە تىكەلەي باستاماشى بولعان نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىلىگىن ۇزارتۋ تۋرالى بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋمدى تولىق قولدايمىن.
وڭالباي اياشەۆ.
