«الاش كوسەمسوزى» 10 تومدىعىنىڭ العاشقى 4 تومى جارىققا شىقتى

بايلانىس جانە اقپارات مي­نيس­تر­لىگىنىڭ «ادەبيەتتىڭ الەۋمەتتىك ما­ڭىز­دى تۇرلەرىن باسىپ شىعارۋ» باعدار­لا­ماسى بويىنشا جارىق كور­گەن اتالمىش جوبانىڭ جەتەكشىسى جانە جالپى رەداكتسياسىن باسقارعان – ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جۋرناليستيكا جانە ساياساتتانۋ فاكۋل­تەتىنىڭ دەكانى, جۋرناليستيكا ءما­سە­­لە­لەرىن زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ دي­رەك­تورى, پروفەسسور نامازالى وما­شەۆ ەكەنىن دە ايتا كەتسەك دەيمىز. 10 تومدىق ەڭبەكتىڭ العاشقى 4 تومىندا بۇرىن ەش جەردە جاريا­لان­با­عان «شولپان», «جاس ءتۇر­كىستان» جۋر­نالدارىنداعى جاريا­لا­نىمدار توپتاس­تى­رىلعان. تۇڭ­عىش رەت كوپشىلىك نازا­رىنا ۇسى­نىلىپ وتىرعان ءار تومنىڭ كولەمى 22 باسپا تاباقتان تۇرادى. «الاش كوسەمسوزى» سەرياسىمەن جارىق كور­گەن 4 تومدىقتىڭ 3-4-تومىندا, سون­داي-اق الاش قايراتكەرى مۇستافا شوقاي­دىڭ باس رەداكتورلىعىمەن 1929-1939 جىلدارى فرانتسيادا, بەرليندە شىققان «جاس تۇركىستان» جۋرنالىندا جاريالانعان ۇلتتىق تاۋەلسىزدىك, ەل مەن جەر ماسەلەسى, عىلىم-ءبىلىم, ءتىل تۋرالى جانە تاعى باسقالار جايلى كوسەمسوزدەر ەنگىزىلگەن. وسىعان دەيىن مۇستافا شوقايدىڭ جەكە-دارا ماقالالارى عانا قاراستىرىلسا, بۇل تومداردى شىعارۋشىلار «جاس تۇركىس­تانداعى» جاريالانىمداردى تۇتاس جارىققا شىعارۋدى ماقسات ەتىپتى دەسەك, سول كەزدەگى تۇركى حالىقتارىنا ورتاق شا­عاتاي تىلىنەن ماتەريالداردى كيريل­ليتساعا اۋدارۋ ءۇشىن دە تالاي ەڭبەكتىڭ سىڭگەنى بەلگىلى. ناما­زا­لى وماشەۆ ءوز سوزىندە: «وسىعان دەيىن الاش ادەبيەتى, الاش تاريحى, الاش­تىڭ ساياسي كوزقاراسى ءبىراز زەرتتەلگەن. ال ەندى الاشتىڭ پۋبليتسيستيكاسى, الاش كوسەمسوزى وسىعان دەيىن ۇلكەن ەڭبەك بولىپ شىققان جوق. ياعني, بۇگىنگە دەيىن الاش ءباسپاسوزى جۋرناليستيكا تۇرعىسىنان زەرتتەلمەگەن. جۋر­ناليستيكا ماسەلەلەرىن زەرتتەۋ ينستيتۋتى اشىلعاننان كەيىن, وسى ىسكە بەل شەشىپ كىرىسۋگە تۋرا كەلدى. جالپى, «جاس تۇركىستان» – ءبىرتۇتاس تۇركىستان تاۋەلسىزدىگى يدەياسىن كوتەرىپ, بۇكىل تۇركى جۇرتىنىڭ ازاتتىعى ءۇشىن كۇرەس­كەن باسىلىم. بار عۇمىرىن «ازات جانە ءبىرتۇتاس تۇركىستان قۇرۋ» يدەياسىنا ار­نا­عان جانە سول جولدا تىنباي كۇرەسكەن الاشتىڭ ارداقتى ازاماتى مۇستافا شوقايدىڭ ءومىرى مەن ساياسي قىزمەتى وسىعان دەيىن ءبىرشاما زەرتتەلگەن. دەسە دە, مۇستافا شوقايدىڭ مول مۇرالارىنىڭ اراسى­نان وسى ۋا­قىت­قا دەيىن قالتارىستا قالىپ كەلە جات­قان ءبىر ماسەلە بار بولاتىن. ول – ەميگراتسياداعى مۇستافا شوقاي­دىڭ پاريج بەن بەرليندە 1929 جىلدىڭ جەلتوقسانىنان 1939 جىل­دىڭ قىركۇيەگىنە دەيىن, ياعني 10 جىل بويىنا شىعارىپ تۇرعان «جاس ءتۇر­كىس­تان» جۋرنالى. ونىڭ ءتۇپ­نۇس­قاسى ەلىمىزدىڭ بىردە-ءبىر كىتاپ­حا­نالارى مەن مۇراعاتتارىندا جوق. بىزگە بەلگىلىسى – «جاس تۇركىستان» با­سىلىمىنىڭ بار­لىق ساندارى نيۋ-يوركتەگى كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتىندە, انكاراداعى اياز-تاحير تۇركىستان ەدىل-ورال قوعامىنىڭ كىتاپحاناسىندا ساقتالعان. امەري­كا­داعى نۇسقاسىنا ايتارىمىز – مۇستافا قازاسىنان كەيىن ونىڭ كىتاپتارى پاريجدەگى مۋزەيدە ساتىلىمعا شى­عارى­لادى. مىنە, وسى كەزدە كەيبىر جەكە كى­تاپتارىمەن بىرگە وسى «جاس تۇركىس­تان­نىڭ» مۇس­تافا قولىنداعى ساقتالعان 10 تومدىق تۇپنۇسقاسىن دا كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتى ساتىپ العان. «جاس تۇركىس­تان­نىڭ» بۇل ساندارىندا مۇس­تافانىڭ اراب جازۋىنداعى قول­تاڭبالارى, كەرەك جەرىنە جاساعان تۇسىنىكتەمەلەرى مەن جازبالارى بار», – دەپ ويىن تۇيىندەدى. سونداي-اق 1922-1923 جىلدارى تاشكەنتتە جارىق كورگەن «شولپان» جۋرنالى وزبەكستان­نىڭ مەملەكەتتىك مۇراعاتتارىنان كوشىرىلىپ الىنعاندىعى ايتىلدى. اراي ۇيرەنىشبەكقىزى.