الەم چەمپيونى اتاعىن قايتارىپ السام, اتاق-داڭقپەن قوسا كول-كوسىر اقشا وزىنەن ءوزى كەلەدى دەگەن ءجوپپيدىڭ ارمانى ەسەكدامە ەكەن. قازاق ۇلىنىڭ وڭ جاق قاپتالدان وپىرىپ ۇرعان جۇدىرىعى ەسىنەن تاندىردى. ءۇش ۇمسىنىپ ورنىنان تۇرا المادى. بىراق, جوپپيگە تىرەلىپ تۇرعان ماسەلە جوق ەدى. بەيبىتتىڭ دە, حالىقتىڭ دا كۇتكەنى بۇل ەمەس بولاتىن...
ەشكىمگە حابار سالماستان شىمكەنتتەن شۇعىل جينالىپ, الماتى ارقىلى گامبۋرگكە ۇشىپ كەتكەن WBO جۇيەسى بويىنشا الەم چەمپيونى يۋرگەن برەمەر ەندى گەرمانيادا جاتىپ بەيبىتتەن كەشىرىم سۇرايدى. “مەن وتە وكىنۋدەمىن. كەلىسىلگەن جەكپە-جەك وتپەگەنى ءۇشىن بەيبىتتەن شىن كوڭىلىممەن كەشىرىم وتىنەمىن”, دەپ قۇدايدىڭ زارىن قىلىپ جاتقان يۋرگەننىڭ بۇلايشا اقتارىلۋى قازاقستاندىق جانكۇيەرلەردىڭ جۇرەگىن جىلىتا قويماس. بەيبىت – ەردىڭ سويى عوي. ايتپەسە, بەلىندە ءبىر ەمەس, WBA جانە IBA-نىڭ التىن بەلبەۋى بار الەم چەمپيونى جاعاسى جايلاۋدا جۇرسە كەرەك-ءتى. وزىنە سەنگەن سوڭ عوي WBO-نىڭ التىن بەلدىگىنە كوز تىككەنى. “سەن كونگە ءبىر بەلدىك سالاسىڭ, ال, مەن ەكەۋىن قويامىن. ءۇش بەلدىك – جەڭگەن ادامدىكى. تاۋەكەل دەسەڭ قولىم مىنە”, دەيدى عوي قازاقتىڭ الەم چەمپيونى نەمىستىڭ الەم چەمپونىنا. نەمىس كەلىسىپ تۇرىپ, جالت بەرىپ كەتتى.
باباسى قاجىمۇقانعا تارتقان ارداعىم-اي. 1905 جىلى حاربيندە وتكەن حالىقارالىق جارىستا يۆان پوددۋبنىي باستاعان ورىس بالۋاندارى جاپونداردى قيراتىپ جىعادى. نامىستان ورتەنگەن جاپون ساراكيكي جيندوفۋ دجيۋ-دجيتسۋ ادىسىمەن كۇرەسۋدى ۇسىنادى. ادامنىڭ سۇراۋى جوق جەكپە-جەكتەن, ارينە, پوددۋبنىي باستاپ باس تارتادى. قازاقتا ولىمنەن ۇيات كۇشتى دەگەن اتالى ءسوز بار. جاپون جەر تەپسىنىپ تۇرعان سوڭ قاجىمۇقان نامىسقا قىزىپ پوددۋبنىيدىڭ بوگەگەنىنە قاراماي ء“يتتىڭ كۇرەسى بولسا دا كۇرەسەمىن” دەيدى. رەسەيدىڭ ەمەس, ءوز نامىسىنىڭ جەر بولماۋى ءۇشىن شىعادى. قىزىل الا قان بولادى. ءبىر ىڭعايلى ساتتە ساراكيكيدى ۇستاپ الىپ, تاناۋىنا قوس ساۋساعىن تىعىپ, باس تەرىسىن جالاڭاشتاپ تاستايدى. مىنە, قازاق قايراتى, ولىمنەن اردى جوعارى قوياتىن ۇلتتىق مىنەزى, نامىس جولىندا جانىن ايامايتىن تەكتىلىگى, رۋحىنىڭ اسقاقتىعى. WBA جانە IBA جۇيەلەرى بويىنشا الەم چەمپيونى بەيبىت شۇمەنوۆ WBO جۇيەسىنەن الەم چەمپيونى يۋرگەن برەمەردى شارشى الاڭعا شاقىرعاندا وسى وقيعا ەسكە ءتۇستى. قازاقتىڭ قايىڭنىڭ قۇندىزدىعىنداي قايسار بالاسى اتاق قۋعان جەلوكپەلەردىڭ ءبىرى ەمەس ەدى. ەلىنىڭ تىلەۋىن تىلەپ جۇرگەن بەكزات-تىن. قازاقتىڭ ءبىر بالاسى رەتىندە وتانىنا تاماشا سىي جاساعىسى كەلگەن.
تاۋەكەلگە بەل بۋعانى سول. برەمەر سولاقاي. ءتورت جارىم اي جاتتىعۋ زالىنان شىقپاي سولاقاي بوكسشىنىڭ ىڭعايىنا دايىندالدى. اتويلاپ كىرىپ, قورعانىسىن بۇزاتىن ايلا-امالدارىن جەتىلدىردى. ماڭدايدان شىققان تەر بالاقتان تامشىلادى. سۇمەكتەي بولدى. ارمانى قازاقستاننىڭ جيىرما جىلدىق تاۋەلسىزدىگىنە سىي تارتۋ بولاتىن. شىمكەنتكە كەلگەن نەمىس بوكسشىسى ەشكىمگە حابار سالماي قاشىپ كەتەدى دەپ كىم ويلاعان. ءبىر وي ايتادى, برەمەردىڭ ءىشى وتسە وتكەن-اق شىعار دەپ. تاماقتان. بىراق, تاماقتان ۋلانعان ادام ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە اۋرۋحانا ىزدەمەيتىن بە ەدى؟! شىمكەنتتە كەرىمبەك نيازباەۆ دەگەن جىگىت بار. “جەبە” كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى. قازاق ءمۋلتفيلمىن ورگە سۇيرەپ جۇرگەن جايساڭداردىڭ ءبىرى. نۇرعالي ءاشىموۆ وبلىس اكىمى بولىپ تۇرعان كەزدە سول كىسىنىڭ قولداۋىمەن ءبىر توپ جىگىت امەريكاعا بارىپ كەلگەن. ەسىگى سىرتتان كەلگەنگە تارس جابىق “ۋولت ديسنەي” كينوكومپانياسىنا دا امال تاۋىپ كىرگەن. تاشكەنت كورگەن جىگىتتەر عوي. سول كەرىمبەك امەريكادان ءبىر جاڭالىق اشىپ ورالدى. حريستوفور كولۋمب سياقتى ەمەس, ارينە. وندا ەكىنىڭ ءبىرى ءبىر-بىرىنە ىزەت كورسەتىپ “كەشىرىڭىز” دەپ جاتادى. ءبىر-بىرىنە سۇيكەنىپ كەتسە دە, بايقاماي قاعىپ كەتسە دە.
نە دەگەن سىپايى ەل, مىنە, ناعىز دەموكراتيا دەپ تاڭقالدىم. كەيىن ويلاپ كورسەم, بۇل ىزەتتىڭ دەموكراتيا, اسقان مادەنيەتتەن بولەك تاعى ءبىر سىرى بار سياقتى. بايقاماي قاعىپ كەتكەن ادامىڭ سەن كەشىرىم سۇراماساڭ دەرەۋ سوتقا بەرەدى. جەڭەدى. اجەپتاۋىر اقشا ءوندىرىپ الادى. قيت ەتكەننەن كەمشىلىك تەرىپ, سوتتا اقشا الىپ ماماندانعاندار دا كوپ ەكەن. بۇل ءوزى ەۋروپا ءۇشىن پايدالى كاسىپ كورىنەدى. كەرىمبەكتىڭ اشقان جاڭالىعى وسى. يۋرگەن برەمەر – نەمىس. ال, تيىننان تەڭگە قۇرايتىن نەمىس دەگەن جۇرتىڭىز ءوز شارۋاسىنا تاستاي. ەگەر ۋلانسا, وندا شىمكەنتتە وزدەرى-اق سول تاماقتانعان رەستوراندى سوتقا تارتار ەدى. جاھانعا جار سالىپ. سوندىقتان برەمەردىڭ بەيبىتتەن قورقىپ “قاشىپ كەتكەنى” اقيقاتقا جۋىقتايدى. بۇل تۋرالى چەمپيوننىڭ ءىنىسى, وسى شارۋانىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن شىڭعىستىڭ ءۋاجى دە ورىندى. – اۋەجايدان قارسى العاندا-اق جانارىنان سەسكەنۋ كوردىك, –دەيدى ول. – ءبىز ولاردى مارتەبەلى كىسىلەر ءتۇسىپ جۇرگەن قوناق ۇيگە ورنالاستىرىپ, بار جاعدايىن جاساساق تا ول كەلەسى كۇنى جاتتىعۋعا كەلمەي قالدى. ءاناليزىن تاپسىرۋدان دا باس تارتتى. نەمىستەردىڭ كەتكەلى جاتقانىن قوناق ءۇي اكىمشىسىنەن ءبىلىپ بارعانىمىزدا ولار فويەدە دايىن تۇر ەكەن. ءبىز ولارمەن بىرگە اۋەجايعا بارعاندا امەريكالىق پروموۋتەر دەن گۋسسەن كومانداسىمەن ۇشاقتان ءتۇستى.
گۋسسەن برەمەردىڭ جاتتىقتىرۋشىسى ميحاەل تيم ارقىلى سويلەسىپ, كەلىسىم-شارتقا قول قويىلعانىن, زاڭدىلىقتى بۇزسا, جاۋاپقا تارتىلاتىندىعىن ايتقان. برەمەر اۋىرىپ تۇرعانىن جەلەۋ ەتتى. بىراق, ءتۇرى سىرقات ادامعا ەش ۇقسامايدى. ساپ-ساۋ. گۋسسەن كەلىسىم-شارت بويىنشا ەگەر بوكسشى سىرقاتتانىپ قالسا, كاسىپقوي بوكس فەدەراتسياسىنىڭ دارىگەرلەرىنە قارالۋ جايىن ايتقانىمەن, تىڭدايتىن قۇلاق بولمادى. شارتتى بۇزعان برەمەر گەرمانياعا كەتىپ تىندى. كەتەمىن دەگەن ادامدى ارقانمەن بايلاي المايسىڭ. بار اقيقات وسى. ۋيليام جوپپي قايدان پايدا بولدى دەگەن ساۋال بولۋى مۇمكىن. شارشى الاڭدا قارسىلاسىن 39 رەت جەڭىپ, 6 رەت قانا جەڭىلىس ءدامىن تاتقان بۇل جىگىتىڭىز 3 رەت الەم چەمپيونى ءتاجىن كيىپ كورگەن. ماڭگىلىك ەشتەڭە جوق. بىردە جەڭەسىڭ, بىردە جەڭىلەسىڭ. امەريكالىق الپامساداي شوي قارا جىگىت الەم چەمپيونى اتاعىن قايتا قايتارىپ الۋ ءۇشىن گايرات احمەدوۆپەن كەزدەسۋگە ءتيىس بولاتىن. جوپپيعا قالاي بولعاندا دا التىن بەلبەۋ, الەم چەمپيونى دەگەن اتاق كەرەك. ال اتاقتى بولۋ دەگەنىڭىز كوپ اقشا, قىزىقتى ءومىر. بەيبىتتىڭ اكەسى ءامىرحان – جۇرەگى نازىكتەۋ كىسى. بالاسىنىڭ كەزەگى جاقىنداعان سايىن وڭىنەن قوبالجۋ بايقادىق. – مىنا قارا ديۋ وسپادار ەكەن, – دەدى. – كەزدەسۋ الدىندا ەكى بوكسشى تارازىعا ءتۇسىپ, ءبىر-بىرىنە قارسى قاراپ تۇراتىنى بار عوي. جوپپي بەيبىتكە قىر كورسەتىپ, شومبالداي جۇدىرىعىمەن يەگىنەن كوتەرىپ جىبەردى.
بەيبىتتىڭ وڭ قولى تۇيىلگەنىن بايقاپ, ۇرىپ جىبەرە مە دەپ قورقىپ ەدىم, ۇلىم بايسالدىلىق تانىتتى. ءبىز دە ىشتەي سەسكەنىڭكىرەپ قالدىق. تەگىن ادام تاز بولا ما دەگەندەي, ءۇش رەت الەم چەمپيونى بولعان جىگىت كىمنەن ايىلىن جيسىن. نە بەل, نە بەلبەۋ كەتەتىن سىندا تۇر. اتاعىمدى قايتارىپ الامىن دەگەن كوكىرەگى الا قاپتاي. ونىڭ ۇستىنە سولاقاي بوكسشىعا دايىندالعان بەيبىت وڭتايعا كەلىپ تۇر. ابىرجىپ جۇرگەن ءامىرحان كوكەمىزگە قاراعاندا ساۋلە اپكەمىزدىڭ جۇيكەسى مىقتى ەكەن. ۇلى الەم چەمپيوندارىن كۇندە تىماقپەن ۇرىپ الىپ جۇرگەندەي ءوز-وزىنە سەنىمدى. الىپ انادان تۋادى دەگەن وسى شىعار. جوق. ءبىزدىڭ جىگىت شىداتپادى. جەمىن كورگەن جولبارىستاي جىمىپ, شارشى الاڭدا وكشەلەپ وتىردى. شوقپار جۇدىرىقتار جاسىنداي وينايدى. ماڭدايدان, اش بۇيىردەن قانجارداي قادالادى. جوپپي قورعانىستا ءجۇردى. بەسىنشى راۋندتا وڭ جاق قاپتالدان تيگەن سوققى ءبىر بۇكتەپ ءتۇسىردى. نوكداۋن. التىنشى راۋندتاعى جويقىن شابۋىلدىڭ بىرىندە بەيبىت وڭ قاپتالدان قاقىراتا ۇردى. ورعان شوپتەي جاپىرىلا قۇلاعان ۋيليام قايتىپ كوتەرىلە المادى.
نوكاۋت! – مەنىڭ ارمانداعانىم بۇل جەڭىس ەمەس ەدى, – دەيدى بەيبىت. –امەريكادا جۇرسەم دە سۇيىكتى وتانىما دەگەن سەزىم جۇرەگىمدى جىلىتادى. ەۋروپانىڭ ءتورى قازاققا بۇيىرعاندا قاتتى قۋاندىم. دۇنيە ءجۇزىنىڭ مىقتى مەملەكەتتەرىنىڭ باسشىلارى استاناعا جيىلىپ, سامميت وتكەندە كوڭىلىم تاعى مارقايدى. امەريكادا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆقا قۇرمەت ۇلكەن. قازاقستاندى تانىپ بولدى. وسىدان ءبىر عاسىر بۇرىن ەل بولامىز با, الدە وزگەنىڭ شىلاۋىندا كەتىپ, بوداندىق قامىتىن كيىپ كەتەمىز بە دەگەن قورقىنىش حالقىمىزدىڭ باسىندا بولدى. ال قازىر ونىڭ ءبارى ۇمىتىلىپ, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جيىرما جىلدىعىنا دايىندالىپ جاتىرمىز. مەن دە وسى حالىقتىڭ ءبىر بولشەگىمىن. ەلدىڭ مارتەبەسىن كوتەرىپ, قۋانىشىن ەسەلەيتىندەي سىيلىق جاساعىم كەلدى. ەل, جەر يەسى قازاق حالقى ءۇشىن. كوپ ۇلتتى قازاقستان ءۇشىن, سىندارلى ساياساتىمەن مەملەكەتىمىزدى الەمگە ءماشھۇر قىلعانى ءۇشىن ەلباسىمىزعا سىي تارتۋ ەتكىم كەلدى. ول ءۇشىن ءۇش بەلدىكتىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, مۇراتىم جەڭۋ بولاتىن. برەمەردىڭ تابانىنىڭ ءبۇرى بولىپ, شارشى الاڭعا شىققاندا مەن ءسوزسىز جەڭىسكە جەتەر ەدىم. بۇدان كەيىن نە دەيسىڭ ۇلىڭا... كەشە عانا سياقتى ەدى وسى ەرجۇرەك جىگىتتىڭ مۇحيت اسىپ امەريكاعا بارعانى. ءبىر جولدوربامەن. سپورت كيىمى جانە بوكس قولعابىمەن.
اعىلشىنشاسى تاق-تۇق. ءبىر بوكس كلۋبىنا بارىپ, شارشى الاڭدا قارسىلاس شىداتپايدى. امەريكادا تالانتقا قۇرمەت ەرەن. جول تەز اشىلادى. كىل مىقتىلارمەن شارشى الاڭعا تاڭداپ ءتۇسىپ, ازداعان ۋاقىتتا ەكى جۇيە بويىنشا الەم چەمپيونى اتاعىن جەڭىپ الدى. ابىروي بيىگىنە كوتەرىلدى. ءىنىسى شىڭعىس ەكەۋى بەدەلدى پروموۋتەرلىك ورتالىق اشتى. “ەلدەن كەلگەن بالالار مەن سياقتى قينالماسىن”, دەپ اتاقتى لاس-ۆەگاستان 1 گەكتار جەر ساتىپ الىپ, سپورت ورتالىعىن سالىپ جاتىر. كىمنىڭ قولىنان كەلەدى مۇنداي ەرلىك. ءۇش جۇيە بويىنشا الەم چەمپيونى بولىپ, حالقىما سىي جاساسام دەگەن ۇلىڭا تىلەكتەس بول, جاماعات. جاسانعان جاۋعا جاسقانباي جالعىز شاباتىن, جۇرەگىنىڭ تۇگى بار وسىنداي باتىر, باعلان ۇلدارىڭنىڭ قاتارى كوپ بولعاي!
باقتيار تايجان,
شىمكەنت.
