ەلباسىمەن بىرگەمىز!

قازاقستاندىقتار ن.نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن ۇزارتۋدى قولدايدى

پرەزيدەنت وكىلەتتىگىنىڭ ۇزارۋىن قالايمىز

بەيسەنبى كۇنى ەلىمىزدىڭ پارلامەنتى قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرە­زيدەنتى, ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى رەفەرەندۋم وتكىزۋدى قولداعان وڭ شەشىم قا­بىل­دادى. بۇگىنگى كۇنى بۇل باستاماعا جان-جاقتى قولداۋ ءبىلدىرىپ جاتقان قالىڭ ەلمەن بىرگە ءبىز, قازاقستان­ قاجىلارى قاۋىمداستىعى دا پرەزيدەنت وكىلەتتىگىنىڭ ۇزارۋىن قالاي­تىندىعىمىزدى بىلدىرەمىز. «يسلام” دەگەن ءسوز «بەيبىتشىلىك, تىنىشتىق” دەگەندى بىلدىرەدى. سوندىقتان, پرەزيدەنتىمىز نۇر­سۇل­تان نازارباەۆتىڭ جۇرگىزىپ وتىر­عان ساياساتى, سونىڭ ارقا­سىن­دا ەلىمىزدە قول جەتكىزىلىپ وتىر­عان ۇلتارالىق تاتۋلىق پەن ءدىن­ارالىق كەلىسىم يسلامنىڭ ۇستا­نىم­دارى­مەن ۇندەس. ون سەگىز مىڭ عالامدى جاراتقان جاراتۋشى يەمىز قاسيەتتى قۇراندا پاتشانى اللا سايلايتىنىن ايت­قان. پات­شا­نىڭ نۇسقاۋلارىن بۇل­جىتپاي ورىنداۋ مۇسىلماندار ءۇشىن ءۋا­جىپ. حاديستە پاتشانىڭ قو­عام­­داعى ورنى اسا جوعارى باعالان­عان. پاتشاعا بوي­ۇسىنۋ تۋرالى ەڭ كۇشتى دالەلدەر قۇراندا ايتىل­عان. ياعني, «نيسا» سۇرەسىنىڭ 59 اياتىندا ءتاڭىر تاعا­لا: «ەي, يمان كەلتىرگەندەر (مومىندار), اللاعا بويۇسى­نىڭدار! جانە راسۋلگە بوي­ۇسى­نىڭدار! سونداي-اق, ءوز ارا­لارىڭ­نان شىققان ءامىر يەلەرىنە (باسشى­لارعا) بويۇسىنىڭ­دار!» دەپ ۇكىم بەرگەن. اللا تاعالا حالقىمىزدىڭ دارحان پەيىلى مەن ىزگى نيەتىنە قاراي نۇرسۇلتان نا­زار­باەۆتى باسشىمىز بولۋعا ءناسىپ ەتتى. ول راببىمىزدىڭ قا­لاۋىمەن تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇعى­رى بيىك بولۋىنا بار كۇش-جىگەرىن جۇمساپ كەلەدى. «پاتشا – اللا­نىڭ جەردەگى كولەڭكەسى”. يسلام عالىم­دارى پاتشا تۋرالى وسىن­داي تۇجى­رىمعا كەلگەن. سوندىق­تان, بۇگىنگى­دەي بەيبىت ومىرگە جەتكىزىپ وتىرعان باس­شىنىڭ ءومىر-جاسىنىڭ ۇزاق بولىپ, باياندى قىزمەت ەتۋى بارشا جۇرتتىڭ تىلەگى ەكەندىگىن رەفەرەن­دۋمدى قانشاما ادامنىڭ قول­داعانىنان-اق بىلە بەرۋگە بولادى. جۇرتىمىزداعى بارشا مۇسىلمان قاۋىمىنىڭ دا نيەتى وسى. بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدەگى قاجى­لىق پارىزىن اتقارىپ كەلگەن مۇ­سىلمان باۋىرلارىمىزدىڭ سانى 20 مىڭنان اسىپتى. قاجى­لارى­مىزدىڭ اراسىندا پروفەسسور دا, بيزنەسمەن دە, اكىم دە, دەپۋتات تا, مينيستر دە بار. ەلباسىمىزدىڭ ءوزى ءۇش مارتە ۇمرا قاجىلىققا بارىپ, ەكى مارتە قاسيەتتى قاعباعا كىرگەنى بارىمىزگە بەلگىلى. قازاقستان قاجىلارى قاۋىم­داستىعى – قاجىلىق پارىزىن اتقارىپ كەلىپ, يسلام ءدىنىنىڭ بارشا ادامزاتقا ورتاق اcىل قۇن­دى­لىقتارىنىڭ جۇرتىمىزدا كەڭىنەن ناسيحاتتالۋىنا, حالقىمىزدىڭ ءجۇ­رەگىندە يماندىلىق, ادامگەرشىلىك, ىزگىلىك, مەيىرباندىق جانە وتانسۇيگىشتىك قاسيەتتەرىن قالىپ­تاس­تىرۋدى ماقسات ەتكەن مۇسىل­مانداردىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن ءدىني بىرلەستىك. قازاقستان حالقىنىڭ 70%-دان اس­تامى مۇسىلمان بولعاندىقتان, قو­عامنىڭ دامۋىنداعى يسلامنىڭ ور­نى ەرەكشە. يسلام ءدىنىنىڭ ەلىمىزدە قانات جايۋى جولىندا قا­جىرلى ەڭبەك ەتىپ وتىرعان قازاق­ستان مۇ­سى­لماندارى ءدىني باسقار­ماسىنىڭ ىرگەتاسىنىڭ قالانعا­نىنا دا بيىل  20 جىل. مۇسىل­مان جاماعاتىنىڭ رۋحاني ۇيت­قىسى رەتىندە تانىلعان ءدىني باس­قارما ءدىني-رۋحاني ىستەردى مەملە­كەتىمىزدىڭ دىندەر, ۇلتتار مەن ۇلىستار اراسىنداعى دوستىق پەن ءوزارا تۇسىنىستىك, سىيلاستىق پەن رۋحاني ۇندەستىگىنە سۇبەلى ۇلەسىن قوسۋمەن كەلەدى. جۋىرداعى تاۋەلسىزدىك كۇنىندە استانا قالاسىندا قازاقستان مۇ­سىلماندارىنىڭ 5-ءشى قۇرىل­تايى ءوتىپ, كەلەسى مەرزىمگە پروفەسسور ءابساتتار قاجى دەربىسالى باس ءمۇفتي, مۇسىلماندار ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلاندى. سول جيىندا بارشا مۇ­سىلماندارعا ۇندەۋ قابىلداندى. ءبىز, قازاقستان قاجىلارى قاۋىم­­داستىعى, 5-ءشى قۇرىل­تايدا بۇكىل مۇسىلماندارعا جول­دا­نعان ۇندەۋگە تولىق قوسىلىپ, قول­دايمىز! اللانىڭ بىزدەرگە ءناسىپ ەتىپ, وزگەلەرمەن تەرەزەسى تەڭ ەتىپ كو­تەرگەن ەگەمەندىكتىڭ ارقاسىندا قولى­مىز جەتكەن ۇلان-عايىر جەرىمىزدى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساق­تاۋ جولىندا حالقىمىزدىڭ ىنتى­ماعىن, اۋىزبىرلىگى مەن تۇتاس­تى­عىن تىلەيىك! ءبىز ءاربىر مۇسىلمان ءۇشىن, ولاردى توزاق وتىنان قورعاۋ ءۇشىن جاۋاپتى ەكەندىگىمىزدى سەزىنىپ, ونى ءوزىمىزدىڭ ءومىرىمىزدىڭ ءمانى ەتۋىمىز قاجەت. بۇل جولداعى ءبىزدىڭ مۇسىلماندار ءۇشىن جاساعان ەڭ­بەگىمىزدى اللا حيداياتتىڭ (اللاعا بارار تىكە جول) سەبەبى ەتەدى. مۇسىلمان قاۋىمىن ءاربىر ساعات سايىن, ءاربىر مينۋت سايىن ۋايىم­داۋ كەرەك, تەك سول كەزدە عانا اللا پايعامبارلاردىڭ دۇعاسىنداي, ءبىزدىڭ دە دۇعامىزدى قابىل ەتەدى! وسى جولدا ايانباي ەڭبەك ەتۋگە جۇمىلايىق! لايىم جاراتقان اللا ەلىمىزدى امان, شاڭىراعىمىزدى بيىك قىل­عاي! جامان كوزدەردەن, ءتۇرلى بالەلەردەن ساقتاعاي! ءامين.

قازاقستان قاجىلارى قاۋىمداستىعى.

* * *

تەرەڭ تەبىرەنىس ۇستىندەمىز

قازاقستاننىڭ شىعىسىنان جەت­كەن اقجولتاي قۋانىشتى حابار ءبىز­دىڭ مەرەيىمىزدى ءوسىردى. قازاق ەلىنىڭ تۇڭ­عىش پرەزيدەنتى, ۇلت كوشباس­شىسى, الەمگە تانىمال ساياساتكەر, جەرلەسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نا­زار­باەۆ­تىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەت­تىگىن 2020 جىلعى جەلتوقسانعا دەيىن ۇزارتۋ جونىندەگى رەفەرەن­دۋم­نىڭ باس­تاما­شى توبىن قۇرۋعا ار­نالعان جيىنعا قاتىسۋشىلاردىڭ قازاق­ستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ ازا­مات­تا­رى­نا جولداعان ۇندەۋىن قارا­ساي اۋ­دانىنىڭ جۇرت­شى­لىعى تەرەڭ تەبىرەنىسپەن قارسى الدى. بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن تىڭ قۇل­شىنىس پەن بازارلى بولا­شاققا دەگەن زور سەنىمنەن قۋات ال­دىق. وسىن­داي شاتتىققا بولەنۋىمىز­دىڭ وزىندىك سىرى دا بار, ونى ايتپاسقا بولمايدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اۋداننىڭ شامالعان (قازىرگى ۇشقوڭىر) اۋى­لىندا شارۋا وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن ساتىنەن-اق اسقاق الاتاۋ بوكتەرىنىڭ ساف اۋاسىمەن تىنىستاپ وسكەن. تۋعان جەرىنىڭ قاسيەتتى تو­پىراعى, بيىك شىڭدارى ونىڭ قيا­لىنا قانات ءبىتىرىپ, اسقاق ارمان­دار­عا قۇلشىندىردى. سول ەركىندىكتى, تاۋەلسىزدىكتى اڭساعان اسىل ارمانى بۇگىندە ىسكە استى. تۋعان ەلى – قا­زاقستان رەسپۋبليكاسى بۇگىندە ەۋرازيا كىندىگىندەگى قۋاتتى مەملەكەتكە اينالدى. قازاقستان بۇگىندە ىرگەسى بەرىك, ىنتىماعى جاراسقان, ەكو­نوميكاسى قۋاتتى, ساياسي جۇيەسى سا­رالانعان, ءوز جولىن, ءوز بولا­شا­عىن ايقىنداعان, الەمدىك قاۋىم­داستىق الدىنداعى بەدەلى بيىك مەملەكەت. قازاق ەلىنىڭ ايبىندى ەلگە اينالۋى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىن بۇكىل حالىق بىلەدى. ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ ءۇشىنشى ون­جىل­دىعىنىڭ تابالدىرىعىندا قا­زاق­ستان الدىنا مەملەكەت دامۋى­نىڭ كەلەشەكتەگى باعىتىن انىقتايتىن جا­ڭا مىندەتتەر قويىپ وتىر. بىزدە بولا­شاق دامۋىمىزدىڭ باعىت-باع­دارى ناقتى. ول قازاقستاننىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىندا, 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىندا, ەلىمىزدىڭ ۇدەمەلى ين­دۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باع­دار­لاماسىندا ايقىن كورىنىس تاپقان­دىعى. ناعىز ەلباسى – ول وزگەلەردى دە كوشباسشىلىققا جەتەلەيتىن تۇلعا جانە مەملەكەتتىڭ تۇراقتى ورلەۋىنىڭ, ورتاق ۇيىمىزدەگى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ كەپىلى. وسكەمەن قالاسىندا 23 جەلتوق­سان­دا وتكەن جينالىستا ءبىراۋىز­دان قابىلدانعان ۇندەۋدەگى وسى­ناۋ جولدار ءبارىمىزدىڭ جۇرەگىمىزگە شاتتىق سەزىمىن قۇيدى. وسكەمەن قالاسىندا وتكەن جي­نا­لىسقا اۋداننىڭ وكىلدەرى – ال­ماتى وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دە­پۋتاتى, كاسىپكەر ۆ.ماتكاۆا, نۇر­سۇل­تان ءابىش ۇلىنىڭ سىنىپتاس جول­داسى, قاراساي اۋدانىنىڭ قۇر­مەتتى ازاماتى س.قىدىراليەۆ, قا­را­­ساي اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ دە­پۋتاتى س.تۇياقباەۆ, ەڭبەك ارداگەرى م.بايمۇرزاەۆ قاتىسىپ, قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ ءجو­نىن­دەگى رەفەرەندۋمنىڭ باس­تاما­شى توبىن قۇرۋعا ارنالعان باس­قوسۋدان قۋانىشتى كوڭىل-كۇيدە ورالدى. قازىر ولار كوپشىلىك ورىندار­دا, اۋدانىمىزدىڭ ەلدى مەكەندەرىندە جۇرتشىلىق وكىلدەرىمەن كەز­دەسىپ, وسكەمەندەگى تاريحي جي­نا­لىستان العان اسەرلەرى جايلى, ۇلت كوش­باسشىسى, الەم مويىن­دا­عان سارابدال ساياساتكەر نۇرسۇل­تان نازارباەۆ تۋرالى اڭگىمەلەر وتكىزىپ, حالىق­تىڭ ىقىلاسىنا بولەنۋدە. قارا­ساي­لىقتار «بۇل دۇرىس شەشىم, ءبىز ەلباسىمەن بىرگەمىز» دەيدى. ايتىلعانداردى تەرەڭ سەزىنە وتىرىپ, 265 مىڭ حالقى بار, 30-دان استام ۇلتتاردىڭ وكىلدەرىن بىرىكتىرىپ, تاتۋ-ءتاتتى ءومىر كەشكەن قاسيەتتى بابامىز قاراساي باتىر اتىنداعى اۋدان ازاماتتارى قا­زاق­ستاننىڭ تۇڭ­عىش پرەزيدەنتى – ەلباسى (ۇلت كوش­باسشىسى) نۇر­سۇلتان ءابىش­ ۇلى نا­زار­­باەۆ­تىڭ پرە­­زيدەنتتىك وكىلەتتىگىن 2020 جىل­­­دىڭ 6 جەلتوق­سانىنا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى رەس­پۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ ءجو­نىن­دەگى ۇسى­نىستى شىن جۇرەكتەن قولداپ, ءۇن­دەۋگە ءبىراۋىزدان ءۇن قوسۋى زاڭدىلىق. ۇندەۋدە ايتىلعانداي, بۇل شەشىم ءبىزدىڭ بولاشاققا دەگەن سەنىمىمىزدى نىعايتىپ, حالقىمىزدى بىرىكتىرە تۇسپەك, قاسيەتتى وتا­نىمىز – قازاقستان رەسپۋب­ليكا­سىن جاڭا بەلەستەرگە باستاۋدا بىزگە, ەلباسىنىڭ جەرلەستەرىنە كۇش-قۋات بەرەرى ءسوزسىز.

ءلاززات تۇرلاشوۆ, قاراساي اۋدانىنىڭ اكىمى.

الماتى وبلىسى.

* * *

ەل ەرتەڭى ءۇشىن

2010 جىلدىڭ 23 جەلتوق­سا­نىندا وسكەمەن قالاسىندا ءوت­كەن باستاماشى توپتىڭ جيى­نىنا قا­تىس­قانداردىڭ قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ­تىڭ پرەزيدەنتتىك مەرزىمىن 2020 جىلدىڭ 6 جەلتوقسانىنا دەيىن ۇزا­رتۋ جونىنەن رەسپۋبليكالىق رە­فەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى ءۇن­دەۋىن تولىق قولدايمىز. مۇنى ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ ارداگەرلەرىنىڭ, قالىڭ جۇرتشىلىعىنىڭ پىكىرى دەگىم كەلەدى. ءبىزدىڭ وتانىمىزدىڭ تاۋەلسىز­دى­گىنىڭ 19 جىلىن وي ەلەگىنەن ءوت­كىز­سەك, بۇل كەزەڭنىڭ ءبىزدىڭ حالقى­مىز­دىڭ تاعدىرىن تۇبىرىمەن جاق­سى جاققا وزگەرتكەنىن, ەلباسىنىڭ قاجىماس قايراتى مەن سارابدال ساياساتىنىڭ, ەرەن ەڭبەگىنىڭ ءناتي­جە­سىندە ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى ايقىندا­لىپ, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇعىرى بەكىگەنىن كورەمىز. تاۋەلسىزدىگى­مىزدىڭ وسى كەزەڭى ىزدەنىستى ىلگەرىلەۋ مەن تاريحي وقيعالارعا تولى بولعانىن بارشامىز مويىنداي­مىز. وسى جىلدار ءبىزدىڭ حالقى­مىز­دىڭ سان عاسىرلىق تاريحىنا ال­تىن ارىپپەن جازىلاتىنى ءسوزسىز. تارلان تاريح ءۇشىن از عانا ۋاقىت ارالىعىندا قازاقستان بۇتىندەي الىپ يمپەريانىڭ كىشكەنتاي ءبىر بولشەگىنەن قۋاتتى ەلگە, ەكونوميكالىق جانە ساياسي ليدەرگە اينالدى. ءبىزدىڭ پرەزي­دەنتى­­مىزدىڭ ىنتا-جىگەرى, كۇش-قۋا­تى ار­قا­سىندا كوپتەگەن ەلدەر­دىڭ كوكە­يىن تەسكەن, بىرنەشە جىل­دار بويى شەشىلمەي كەلە جاتقان اۋماقتىق ماسەلە شەشىلدى. قازاق­ستان ءوز تا­ريحىندا تۇڭعىش رەت ءوزىنىڭ مەم­لەكەتتىك شەكاراسىن زاڭدى تۇردە رەسىمدەدى. ەندى ءوز ۇرپا­عىمىزدى كورشى ەلدەرمەن جەرگە تالاسۋ, جەر ءۇشىن جانجالداسۋ سياقتى كەلەڭسىز جاعدايلار الاڭداتپايتىن بولدى. ءبىزدىڭ ەلىمىز قوعامدى دەمو­كرا­تيا­لاندىرۋ ماسەلەسى بويىنشا دا كوپ ەلدەردەن وزىق بولىپ بۇكىل الەمگە كەڭىنەن تانىلدى. ەلبا­سىنىڭ ەلىمىزدىڭ ساياسي جۇيەسىن قۇرۋداعى ستراتەگيالىق كورەگەن­دىگى ارقاسىندا حالقىمىز تۇراق­سىز­دىق كورىنىستەردەن اۋلاق بولدى. وسى جىلداردا وتكىزىلگەن ەكو­نو­مي­كالىق جاڭعىرتۋلار ەلىمىزدى الەمنىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەتتەرى قاتارىنا قوستى. قازاقستان ءوز ۇلگىسىمەن حالىق سانى از مەملەكەتتىڭ بۇكىل الەمنىڭ دامۋىنا اسەر ەتە الاتىندىعىن دالەلدەدى. يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ, ينتەگراتسيالىق باستامالار, اسىرەسە, ەقىۇ ءتور­اعا­لارى ۇشتىگىنىڭ قۇرامىنا كىرۋ – مۇنىڭ ءبارى الەمدىك قوعامداس­تىقتىڭ جوعارى باعاسىنا يە بولدى. الەمدەگى ەڭ ءىرى, ەڭ بەدەلدى ۇيىمنىڭ ءسامميتىنىڭ استانادا ءوتۋى ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن دە, ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز ءۇشىن دە باعا جەتپەس زور جەتىستىك. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندىقتار ەلىمىزدىڭ جەتىستىكتەرىن ەلباسى ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستىرادى. بۇل زاڭدى دا. حالىقارالىق بەدەلدى ساراپشى­لار­دىڭ ايتقانىنداي, قازاقستان­نىڭ تاڭقالارلىق جەتىستىگى «نازارباەۆ فەنومەنىمەن» بايلانىس­تى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ حالىق ال­دىن­داعى جەكە جاۋاپكەرشىلىگى عا­نا بىرلىك, تۇراقتىلىق, قارقىن­دى دامۋ سياقتى ماڭىزدى جەتىستىكتەرگە اكەلدى. ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىل­دىعى قارساڭىندا الدا كوپ­تەگەن جاڭا ماقساتتار, مەملە­كەتى­مىزدىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋ باعدار­لاماسىن ورىنداۋ مىندەتى, قازاق­ستاننىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىنىڭ كەزەكتى ساتىسى – 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ جوسپارى تۇر. مىنە, وسى مىندەتتەردىڭ ءبارىن ىسكە اسىرۋ تەك ناعىز ليدەردىڭ قولىنان كەلەدى, ال ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ۇلت كوشباسشىسى – ءبىزدىڭ تۇڭ­عىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نا­ز­ار­باەۆ. ول – ءبىزدىڭ جوسپار­لارىمىزدىڭ ىسكە اسۋىنىڭ, مەم­لەكەتىمىزدىڭ نىعايۋىنىڭ, تۇراق­تى­لى­عىنىڭ, بەيبىت ءومىرىمىزدىڭ, وتباسىمىزدىڭ بەيبىتشىلىگىنىڭ كە­پى­لى, ەلىمىزدىڭ دامۋىنىڭ باستى يدەيالىق دەمەۋشىسى. سوندىقتان ءبىز, قازاقستان حالقى ءوزىمىزدىڭ پرە­زيدەنتىمىزدىڭ اينالاسىنا جي­نا­لىپ, بىرىگىپ, ونى قولداپ, بۇكىل الەمگە ءوز بولاشاعىمىز ءۇشىن ءوز جاۋاپكەرشىلىگىمىزدى جانە بەيبىت ومىرگە, ەلىمىزدى كوركەيتە, گۇلدەن­دىرە تۇسۋگە ۇمتىلاتىن­دىعىمىز­دى دالەلدەۋىمىز كەرەك. جالپى, سايلاۋ بولا قالعاندا دا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ دودادان قارا ءۇزىپ كەلەتىنىنە داۋ جوق. سونداي-اق, بۇل سايلاۋالدى ءابى­گەردەن, وعان كەتەتىن قارجى شىعى­نىنان قۇتقارادى. مىنە, وتكەندى ويشا سارالاي كەلىپ, تاۋەلسىزدىك اياسىنداعى پرە­زيدەنتىمىزدىڭ وراسان زور ەڭبەگىنە كوز جەتكىزە وتىرىپ, شى­عىسقا­زاقستاندىقتاردىڭ قازاق­ستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازار­باەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك مەرزىمىن ۇزارتۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدى وتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىسىن قولدايمىن جانە بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ دا وسى ۇدەدەن كورىنەتىنىنە سەنىمدىمىن. وسىنداي تاريحي ساتتە ءبىز بىرلىك پەن بىراۋىزدىلىقتىڭ بۇرىننان قالىپتاسقان ءداستۇرىن جالعاس­تىرامىز دەگەن ويدامىن.

مارس شىنتاسوۆ, ءشامشى قالداياقوۆ اتىنداعى اۋىل ارداگەرلەرى كەڭەسىنىڭ توراعاسى.

اقتوبە وبلىسى, قارعالى اۋدانى.

* * *

بالا تىلەگى

بۇگىنگى تاڭدا تەك اتا-انانىڭ بالاعا بەرگەن تاربيەسىنەن, نە بولماسا بالاباقشاداعى ءتار­بيەشى مەن مەكتەپ قابىرعاسىنداعى ۇستازدار­دىڭ بەرەتىن تالىمدەرىنەن بولەك, بالالاردى ءومىر جولىنا دايىنداپ جاتقان تاعى ءبىر ەرەكشە قۇرال بار. ول ءۇيىمىزدىڭ تورىندە تۇراتىن تەلەديدار. بالانىڭ اقىلىنا اقىل قوساتىن دا, ءبىلىم كوكجيەگىن دامىتۋعا جاعداي جاسايتىن دا, جاقسى مەن جامانعا ۇيرەتەتىن دە وسى تەلەديدار دەسەك ەشكىمنىڭ تالاسى بولا قويماس. ەندى تەلەدي­داردىڭ ءبىر تۋىسقان اعامىزدىڭ ۇيىنە اكەلگەن كىشىگىرىم قۋانىشىن بايانداپ بەرسەم دەپ ەدىم. تۋىسقان اعامىزدىڭ اتى – ارشىن, تەگى – احمەت. سول اعام وسىدان سەگىز جىل بۇرىن ۇيلەنگەن ەدى. بۇگىندە «قازاقستان» ۇلتتىق تەلەراديوكورپوراتسياسىندا مونتاج جاساۋشى قىزمەتىن اتقارادى. ال جەڭگەمىز بولسا, وزىنەن 5-6 جاس كىشى, قازاقى كەلبەتتى قالانىڭ كادىمگى اقسارى كەلىنشەگى. ول دا مەملەكەتتىك قىز­مەتتە. بۇل جاس وتباسىنىڭ اللانىڭ بەرگەن پەرزەنتى, قازىر 1-سىنىپتا وقيتىن التىناي ەسىمدى كىشكەنتاي قىزى بار. وسى جاس وتبا­سىندا قالىپتاسقان وتە ءبىر ساليقالى ءداستۇر بار. كۇن سايىن كەشكىلىك «قازاقستان» ۇلتتىق تەلەارناسىنىڭ قورىتىندى جاڭالىقتارىن ۇزبەي كورەدى. اناسى كىشكەنتاي قىزى ەس بىلە باستاعاننان بەرى ءدال وسى تەلەارنا جاڭالىق­تارىن كورۋدى مىندەتتەدى. اناسى ءۇشىن ەلدە بولىپ جاتقان جاڭالىقتار, ارينە, وتە ماڭىز­دى, ال كىشكەنتاي ءالى مەكتەپكە بارا قويماعان ءبۇلدىرشىن ءۇشىن جاڭالىق كورۋدىڭ نەسى قىزىق دەرسىز. بىراق, «قازاقستان» تەلەارناسىن جاقسى بىلەتىن كورەرمەندەر وسىدان ەكى-ءۇش جىل بۇرىن جاڭالىقتار اياقتالعاننان كەيىن وعان قاتىسقان بارلىق شىعارماشىلىق قىزمەت­كەرلەردىڭ اتى-جوندەرى جازىلعان تيتر كەتەتىنىن جاقسى بىلەدى. سول كەزدە جەڭگەمىز «انە, قىزىم, انە, اكەڭنىڭ اتى شىقتى عوي ارشىن احمەت دەگەن» دەپ ءاردايىم «جاڭا­لىقتار» سوڭىندا تيتردى قىزىنا كورسەتەتىن. بۇگىندە سول التىناي ەسىمدى ءسىڭلىم 1-سىنىپتا وقيدى. اناسىنىڭ ۇيرەتكەن داعدىسىمەن «قا­زاقستان» ۇلتتىق تەلەارناسىنىڭ كۇندەلىكتى قورىتىندى جاڭالىقتارىن ۇزبەي كورەدى. جاقىندا ءسىڭلىمنىڭ ناعاشى اجەسى قوڭىراۋ شالدى ماعان. سونداعى بۇيىمتايى حات جىبەرۋ كەرەك ەكەن. سوڭعى ۋاقىتتا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ تۋرالى رەفەرەن­دۋمدى قولداۋ جونىندە كوپتەگەن ۇسى­نىس-پىكىرلەر جاريالانۋدا. كۇندەلىكتى جاڭا­لىقتى قالت جىبەرمەيتىن التىناي ءسىڭلىم ەلدە بولىپ جاتقان ماڭىزدى ساياسي وقيعانىڭ ءمانىن ءوز بەتىنشە ءتۇسىنىپ, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا حات جازىپتى. ناعاشى اجەسى ءسوز سوڭىندا: «بالا دەگەن پەرىشتە عوي! قازىر پرەزيدەنتىمىزدىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ تۋرالى ناۋقان باستالدى. حات جاز دەپ ەشقايسىسى التىنايعا كەلىپ ايتقان دا جوق, ءبىر كۇنى تاڭەرتەڭ وزىنەن-ءوزى كەلىپ «اجە مىنا حاتتى نۇرسۇلتان اتاما جىبەرەيىكشى. قولى تيگەن كەزدە مۇمكىن وقىپ تا قالار» دەدى. بالانىڭ تىلەۋىن پەرىشتەلەر تەز قابىل ەتەدى دەۋشى ەدى عوي. ءلايىم سولاي بولسا قازاعىمىزدىڭ ايى تاعى دا وڭىنان تۋدى دەگەن ءسوز. شىراعىم, التىنايدىڭ حاتىن پرەزيدەنتكە جولداپ بەرسەڭ جاقسى بولار ەدى» – دەگەن بولاتىن. سويتسەم №64 ورتا مەكتەپتىڭ 1-سىنىپ وقۋشىسى التىناي احمەتوۆا ەل­باسى­نا بىلاي دەپ جازىپتى: «سالەمەتسىز بە نۇرسۇلتان اتا! كەلە جاتقان جاڭا جىلىڭىزبەن! سىزگە زور دەنساۋلىق تىلەيمىن! مەن بىلتىر دايىندىق سىنىبىندا وقى­عام. ءسىزدىڭ جەتپىس جىلدىق مەرەي­تويى­ڭىزعا ءبىر تورتتىك, جەتپىس بەس بەستىك باعا العانمىن. بيىل 1-سىنىپتا وقيمىن. نۇرسۇلتان اتا, مەنىڭ ارمانىم – ون ءبىرىنشى سىنىپتى بىتىرگەنشە ءسىز پاتشا بولا بەرسەڭىز ەكەن. مەن قايتسەم دە ون ءبىرىنشى سىنىپتى «التىن بەلگىگە» بىتىرەمىن. سونى ءسىزدىڭ سەكسەن جىلدى­عىڭىزعا ارنايمىن. اپام دا بيىل قاجىلىققا بارعاندا مەنىڭ ارمانداعانىمداي تىلەپتى. ءامين! سالەممەن, استانا قالاسىنداعى №64 مەكتەپتىڭ 1 «ءا» سىنىپ وقۋشىسى احمەتوۆا التىناي».

اراي ۇيرەنىشبەكقىزى.

* * *

بىراۋىزدان قولدادى

استاناداعى «قازاقستان» ور­تا­لىق كونتسەرت زالىندا «قازاق­ستان-2020: جاڭا ونجىلدىقتاعى – جاڭا قازاقستان» اتتى كونفەرەنتسيا ءوتىپ, وندا سويلەگەندەر ن.نازار­باەۆ­تىڭ پرەزيدەنتتىك وكى­لەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى رەفەرەندۋم وتكىزۋدى ءبىر­اۋىزدان قولدادى. بۇگىنگى كۇنى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ تۋرالى رەفەرەندۋم وتكىزۋدى قولداپ 2 ملن.-نان استام قازاقستاندىق قول قوي­عانى بەلگىلى بولىپ وتىر. قولداردىڭ ءبارى دە ايماقتىق سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە قاجەتتى تەكسەرۋ پروتسە­دۋرا­لارىنان وتكەن. قول جيناۋ 2011 جىلدىڭ 10 قاڭتارىنا دەيىن جالعاسادى. كونفەرەنتسيا جۇمىسى وسى ۇدەرىس تۋرالى جينالعاندارعا اقپارات بەرۋدەن باستالدى. ودان ءارى شىعىپ سويلەۋ­شى­لەردىڭ ءبارى دە تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ن.نازار­باەۆتىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋدىڭ قاجەتتىگى تۋرالى وي تولعادى. ولاردىڭ اراسىندا مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتى­نىڭ ديرە­ك­تورى, پروفەسسور بۇركىتباي اياعان, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋ­تاتى, اكادەميك عا­ري­فوللا ەسىم, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دە­پۋ­تاتى الدان سمايىل, قازاقستان جازۋ­شىلار وداعى استانا قالالىق فيليالى­نىڭ توراعاسى اكىم تارازي, اقىن سەرىك تۇرعىنبەك, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعا­سىنىڭ ورىنباسارى, «رادا» ۋكراين ۇلت­تىق وداعىنىڭ پرەزيدەنتى يۋري تيموششەنكو, استانا قالاسى ءبىلىم بەرۋ سالاسى ارداگەرلەرى كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى رايسا دەمبيتسكايا جانە ت.ب. بولدى. كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار وسكە­مەن قالاسىندا قوعام مۇشەلەرى كوتەرگەن ەل­باسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن 2020 جىل­عا دەيىن ۇزارتۋ جونىندە بۇكىلحالىقتىق باستامانى قول­داي­تىندىقتارى تۋرالى ۇندەۋ قابىلدادى.

«ەگەمەن-اقپارات».

* * *

كەلەشەكتى ويلاۋ بارشامىزعا پارىز

بۇگىندە الەم حالىقتارى ءۇشىن قازاقستان ادامزات يگىلىگى جولىن­داعى اسا ماڭىزدى  يدەيالار ورتا­لى­عى بولىپ تانىلۋدا. بۇل رەتتە ەل­با­سى ەڭبەگىنىڭ وراسان زور ەكەنى ايت­پاسا دا تۇسىنىكتى. كەشەگى الەم­دى اۋزىنا قاراتقان استانا سام­ميتى­نىڭ ءوزى قازاق حالقى­نىڭ ۇلى ىستەر­دىڭ جارشىسى بولا الاتىن جاسامپاز ەل ەكەنىن ءتورت­كۇل ءدۇ­نيەگە ءدا­لەل­دەپ بەردى. پرەزيدەنتىمىز ن.نازارباەۆ مەم­لەكەتتىك بيلىكتى جەتىلدىرۋ مەن جا­ڭارتۋدا كورشىلەس ەلدەرگە قاراعاندا وزا قيمىلداپ كەلەدى. مەملەكەتتىك قىزمەت, سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇ­رەس, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پەن قورعا­نىس, پارلامەنتتىك جۇيە, ايماقتىق بيلىك جۇيەلەرىن ۇيلەستىرۋدىڭ قۇ­قىق­­تىق جۇيەسىن جاساۋدا دا قازاق­ستان ءوز كورشىلەرىنە ونەگە كورسەتۋدە. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ىشكى, سىرتقى ساياساتتاعى باستامالارى جۇرت­­شىلىق كوڭىلىنەن شىعىپ كەلەدى. ەل كەلەشەگىن ويلاۋ – ءبارى­مىزگە پارىز. حالقىمىزدىڭ تاريحي تاع­دىرى­نىڭ ەڭ ءبىر تار جول, تاي­عاق كەشۋ, تاۋقىمەتتى تۇسىندا, ءتىپتى ءبىرجولاتا قۇرىپ كەتۋ قاۋپى تونگەندە, ءوسىپ-وركەندەۋگە ءمۇم­كىن­دىك الاتىن ەڭ سوڭعى مايدانعا جۇ­مىلعان تۇستا, جۇرەگىنىڭ تۇگى, تا­بانىنىڭ ءبۇرى, كو­ڭى­لىنىڭ نۇرى بار كوشباسشى تاپ بول­عانىنا تاۋبە دەگەنىمىز ءجون. ءايت­پەسە كەشەگى جيىر­ما جىل بۇ­رىن­عى قا­زاق­ستان­عا ءبىر مەزەت كوز تاستاپ كو­رىڭىزشى. قانداي زامانداردان وتتىك؟ تمد ەلدەرىندەگى بۇگىنگى بو­لىپ جاتقان ساياسي جاع­دايلاردىڭ, حا­لىق­تىق دۇمپۋلەردىڭ بارلىعى, ءاري­نە, ەل باسقارۋشىنىڭ بىلىكتىلىگىنە تىكەلەي بايلانىستى جاع­دايلار. قازىرگى تاڭدا قازاق ەلى ءۇشىن اسا ماڭىزدى جاعداي – ول تىنىشتىق, تۇراقتى­لىق. قانداي جاعداي بولماسىن ءبىز ەلىمىزدىڭ ىشكى ساياسي تۇراقتىلىعى مەن حا­لىقارالىق قاتىناستارداعى تۇ­راق­تى­لىعىنا مۇددەلىمىز. قازاق­ستان­دا عۇمىر كەشىپ جاتقان حالىق ءۇشىن باعا جەتپەس قازىنا ەل تىنىشتىعى ەكەنى اقيقات. وسى سەبەپتى جالپى ىشكى كەمشىلىكتەردى كورگەندە ىرىكپەي, سىناپ-مىنەي بەرۋگە بولاتىن شىعار, ال ەل نا­مى­سى, حالىقتىڭ ابىرويى, مەم­لە­كەت­تىڭ مەرەيى سىنعا ءتۇسىپ تۇر­عان تۇس­تا بولماشىدان ىلىك ىزدەپ ەل­دىكتىڭ بەرەكەسىن كەتىرمەۋىمىز كەرەك. وسى رەتتە مەن ەلباسى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ ماق­سا­تىندا بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ جونىندەگى باستامانى قۇپتايمىن جانە دە حالىقتى وسى يدەيا جولىندا بىرگە بولۋعا شا­قىرامىن. ال ەلبا­سىمىزدىڭ ءوز حالقىنىڭ ۇسىنىسىن قابىل الا­تىنىنا سەنەمىن.

تالجان رايىمبەرديەۆ, ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى,  بەكزات ساتتارحانوۆ اتىنداعى «نامىس» جاستار قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى.