حالىق قالاۋلىلارى ءۇمىت ارتادى

كەشە پارلامەنت سەناتى ءوزىنىڭ جاڭا جىلدان كەيىنگى العاشقى جالپى وتىرىسىن وتكىزدى. كۇن تارتىبىنە ءتورت ماسەلە شىعارىلسا, سونىڭ بارلىعى دەرلىك قولداۋ تاپتى. وتىرىستى اشقان سوزىندە سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «بيىلعى العاشقى وتىرىستى ەل تاعدىرى ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزدى ماسەلە – تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ تۋرالى ءبىر توپ دەپۋتاتتىڭ ۇسىنىسىن قاراۋدان باستاعالى وتىرمىز»,  دەپ, اتالعان ماسەلەگە ەرەكشە توقتالدى. – ەلىمىزدىڭ قازىرگى تاڭداعى بارلىق جەتىستىكتەرى ەلباسىنىڭ ەسىمىمەن تىكەلەي بايلانىستى. تاريح تۇرعىسىنان العاندا از عانا مەرزىم ىشىندە قازاقستان نارىق­تىق ەكونوميكاسى قالىپتاسقان جانە حالىقارالىق قوعام­داس­تىق­تا بيىك بەدەلگە يە قۋاتتى دا داۋلەتتى مەملەكەتكە اينالدى, – دەدى قا­سىم-جومارت كەمەل ۇلى. – ءور­كەن­دەۋدىڭ بۇل مودەلى «قازاق­ستان جولى» دەپ تانىلدى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ كوشىمىزدى باستاپ, ءوزى باعدار بەرمەسە, وسى مودەل دۇنيەگە كەلىپ, بۇگىنگىدەي تولاعاي تابىستارعا جول اشىلۋى مۇمكىن بولماس ەدى. بۇل – بۇكىل الەم مويىنداعان اقيقات. تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ نەگىزى قالانعان, اۋمالى-توكپەلى كە­زەڭدە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ اسا كورنەكتى رەفورماتور جانە الەمدىك اۋقىمداعى ءىرى ساياساتكەر رەتىندە بۇكىل الەم گە تا­نى­مال بولدى. قازاقستاندا باتىل دا تەڭدەسسىز رەفورمالار جۇزەگە استى. قارجى-ەكونوميكالىق داع­دا­رىستار ەڭسە­رى­لىپ, ورنىقتى ساياسي جۇيە ءتۇزىلدى. سونداي-اق, ۇلت­ارا­لىق جانە ءدىن­ارالىق كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتىپ, ازاماتتىق قو­عام قۇرىلدى. توراعا وسى رەتتە «ومىرشەڭ­دى­گىن دالەلدەگەن تاۋەلسىزدىك, باسە­كەگە قابىلەتتىلىك, جاڭعىرتۋ جانە ينتەگراتسيا يدەيالارى « ۇلى تۇل­عا­لاردى تاريحتىڭ ءوزى تۋدىرادى. الايدا, تاريحتى كوشباس­شى­لار­دىڭ وزدەرى دە جاسايدى» دەگەن اقي­قاتتى تاعى دا راستاپ بەرگەندىگىنە ەرەكشە دەن قويا سويلەدى. ەلىمىز سىرتقى ساياساتى سالا­سىن­داعى تا­بىس­تارى, ەڭ الدىمەن, پرە­زيدەنت قايراتكەرلىگىنىڭ ناق­تى كورىنىسى. دۇنيەجۇزىلىك قوعام­داستىقتا قا­زاق­ستان جاۋاپكەرشىلىگى زور مەملەكەت رەتىندە بەلگىلى. وزەكتى حالىق­ارالىق پروبلەمالار بويىنشا, مەي­لى قارۋسىزدانۋ بولسىن, قاۋىپ­سىز­دىك نەمەسە ينتەگراتسيا ماسەلە­لەرى بولسىن, بەدەلىمىز بيىك, دەدى ق.توقاەۆ. وتكەن جىلى قازاقستان تمد-نىڭ, تۇركى جانە يسلام الەمى­نىڭ ىشىندە تۇڭ­عىش رەت ەۋرو­پاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋ قۇقىعىنا قول جەتكىزدى. ون ءبىر جىلدىق ۇزىلىستەن كەيىن ۇيىم ءسامميتىنىڭ استانادا وتكىزىلۋى وسى ميسسيانىڭ تابىس­تى جۇزەگە اسقانىن دالەلدەي ءتۇ­سە­دى. استانا دەكلاراتسياسىنىڭ قابىلدانۋىندا پرەزيدەنت نۇر­سۇل­تان نازارباەۆ شەشۋشى ءرول ات­قاردى جانە بۇل ونىڭ الەمدەگى جو­عارى بەدەلىنىڭ كورسەتكىشى بولدى. پارلامەنت دەپۋتاتتارى كونس­تي­تۋتسياعا تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسىنىڭ وكىلەتتىگىن رەسپۋب­ليكالىق رەفەرەندۋمدا ۇزار­­تۋ مۇمكىندىگىن قاراستىراتىن وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىستار ايتىپ, ءسوز سويلەگەن بولاتىن. وسىعان بايلانىستى ق.توقاەۆ نە­گىزگى زاڭعا ءتيىستى وزگەرىس قا­بىل­داۋ تۋرالى ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ باستاما­سىن سەنات دەپۋتاتتارى ءبىراۋىزدان قولدايتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. كونستيتۋتسياعا وزگەرىس ەنگىزۋ ماسەلەسى بويىنشا پرەزيدەنتتىڭ رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم تا­عاي­ىنداۋى تۋرالى پارلامەنت دە­پۋتاتتارىنىڭ ۇسىنىسى بويىن­شا تۇسىنىك بەرە كەتكەن زاڭناما جانە قۇقىقتىق ماسەلەلەر كومي­تەتىنىڭ توراعاسى بەرىك يماشەۆ وسىناۋ ماڭىزدى قوعامدىق-ساياسي شارا­نىڭ زاڭدىق نەگىزدەرىنە ءارىپ­تەستەرىنىڭ نازارىن اۋداردى. دەپۋتات ءوز سوزىندە «قۇقىق تەو­ريا­سىنا سايكەس, تيىمدىلىككە ۇم­تىلاتىن كونستيتۋتسيالىق ەرەجەلەر قوعامدا قالىپتاسقان جاعداي مەن كوڭىل-كۇيدى ەسكەرۋى, ءتىپتى, وعان سايكەس بولۋى ءتيىس» دەگەندى ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ولاي بولسا, قازاق­ستان­دىقتار اتا زاڭنىڭ 3-بابىنا سايكەس, ءوز تاڭداۋىن جاساپ, قۇ­قىق­تىق شەشىم قابىلداي الادى. اتالعان باستامانى قولداپ ءسوز سويلەگەن سەناتورلار اناتولي باشماكوۆ, مۇحتار التىن­باەۆ, الەكساندر ساۆچەنكو, يۋري تسحاي, ميحايل بورتنيك, تاسباي سيمامباەۆ, قۋانىش ايتاحانوۆ جانە باقبەرگەن دوسمانبەتوۆ ونىڭ ەل ءۇشىن قانشالىقتى ما­ڭىز­دى ەكەندىگىن جان-جاقتى اشىپ كورسەتتى. كەشەگى وتپەلى كە­زەڭنىڭ وتكەلەگىنە شەگىنىس جا­سا­عان سەناتورلار ءبۇ­گىنگى تولاعاي تابىستار بارىسىنا دا ەكپىن بەرە سويلەدى. سەناتور قۋانىش سۇل­تا­نوۆ ءوز سوزىندە سايلاۋ مەن رەفەرەندۋم – ەكەۋى دە دەموكراتيالىق تاسىلدەر ەكەنىن, ەكەۋىنىڭ دە مارتەبەسى ءبىزدىڭ كونس­تي­تۋتسيا­مىز­دا, باسقا زاڭدارى­مىزدا كور­سەتىلگەنىن اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنت بەكىتكەن جەدەل ين­نوۆاتسيالىق-ين­دۋستريالىق باع­دارلاما – ءبۇ­كىل حالىقتىڭ الەۋ­مەت­تىك مۇددە­سى­نە جاۋاپ بەرە الاتىن ۇلتتىق يدەيا دارەجەسىندەگى وتە ءىرى جوبا. ءبىز پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزار­تۋ ارقىلى ءوزى­مىزدىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق قۋا­تىمىزدى كۇشەيتە­مىز, ەلدىڭ بىرلىگىن وركەنيەتتى ماق­ساتقا, مۇددەگە جۇمىلدىرامىز, حالىق­تىڭ, قوعام­نىڭ ساپاسىن ارت­تى­رامىز, بولا­شا­عىمىزعا دەگەن سەنىمدى تۇراق­تان­دىرىپ, جاس وركەن – ۇرپاعىمىزعا جول اشامىز. سول ءۇشىن دە مەن پرەزيدەنتتىڭ وكى­لەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ ۇسىنىسىن قولدايمىن. ءسوزىم جەتەر جەردە وسى ءبىر ماقساتقا جۇ­مىلۋعا شاقىرامىن, دەدى ق.سۇل­تانوۆ. ال بولات جىلقىشيەۆ ەل­با­سىنىڭ باستاماسىمەن قابىل­دان­عان باعدارلامالاردىڭ كوپتىگىن اي­تىپ, ءسوزىن بىلاي قورىتتى: «قازىرگى داعدارىستىق جاعدايدا ەلىمىزگە تۇراقتىلىق كەرەك. مەملەكەتىمىزدى ودان ءارى نىعايتۋ ءۇشىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوزى باستاعان بارلىق باعدارلامانى ىسكە اسى­رۋعا باسشىلىق جاساۋى ءتيىس. وسى سەبەپتى دە پرەزيدەنت وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ ەلىمىز بولاشاعى ءۇشىن اسا ءتيىمدى». ناتيجەسىندە دەپۋتاتتار كونس­تي­تۋتسياعا تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن رەسپۋب­ليكالىق رەفەرەندۋمدا ۇزارتۋ مۇمكىندىگى كوزدەلەتىن وزگەرىس ەنگىزۋ ماسەلەسى بويىنشا پرەزي­دەنتتىڭ رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم تاعايىنداۋى تۋرالى ۇسى­نىس­تى قولداپ, ەلباسىنا پارلامەنت ۇندەۋى مەن نەگىزگى زاڭعا ۇسى­نىلىپ وتىرعان وزگەرىستىڭ ءماتىنىن ماقۇلدادى. سونداي-اق كۇن تارتىبىندە ەلىمىز بەن حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى اراسىنداعى قا­رىز تۋرالى كەلىسىمدى (سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدى رەفورمالاۋ ءجو­نىن­دەگى جوبا) راتيفيكاتسيالاۋعا قاتىستى زاڭ جوباسى قارالدى. بەل­گىلى بولعانداي, سالىقتىق اكىم­شىلەندىرۋدى رەفورمالاۋ جو­با­سى بويىنشا شىعىننىڭ سو­ما­سى 56,7 ميلليون اقش دوللارىن قۇ­رايدى. ونىڭ ىشىندە 17 ميلليون دوللارى حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى قارىزى بولسا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قوسا قارجىلاندىرۋ قارىزى 39,7 ميلليون اقش دوللارى كولە­مىن­دە بەلگىلەنىپ وتىر. سونىمەن قا­تار, دەپۋتاتتار كەدەن وداعىنىڭ ءوسىم­دىكتەر كارانتينى تۋرالى جانە سانيتاريالىق شارالار ءجو­نىن­دەگى كەلىسىمدەرىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامالاردى را­تي­فيكاتسيالاۋعا قاتىستى زاڭ جو­با­لارىن قابىلدادى. اسقار تۇراپباي ۇلى.