قازاقتىڭ قايسار قىزدارى-اي!..

الماتىداعى «جەرۇيىق» قو­عام­دىق بىرلەستىگى شىعارعان «جەل­توقسان قارلىعاشتارى» اتتى جاڭا كىتاپتى زەر سالىپ وقىعان ءار ادام سول ءبىر 1986 جىلعى ىزعارلى جەلتوقسان وقيعالارىن تاعى دا ەسكە الىپ, وي زەردەسىنەن وتكىزەرى, سونداعى قاراكوز  قارىنداس­تارى­مى­زدىڭ بيىك رۋحتى وجەتتىگىنە تاعى دا ايعاقتى مىسالدارمەن كوز جەتكىزە وتىرىپ: «قازاقتىڭ قاي­سار قىزدارى-اي!» دەپ تەبىرەنە قايران قالارى انىق. البەتتە, كوزى قاراقتى ىنتالى وقىرمان بۇل ورايداعى مۇحتار شاحانوۆ, تالعات ايتباي ۇلى, قايىممۇنار تابەيلەردىڭ ەڭبەكتەرىن بىلەدى دەپ ويلايمىز. وسىنداي جانكەشتى ازاماتتاردىڭ ارقاسىندا ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىس سيپاتىنداعى جەلتوقسان تاريحىنىڭ ءالى انىق­تالماعان جايلارى جەتكىلىكتى بولا تۇرسا دا,  ءبىرشاما ءبۇتىن سۇلباسى ايقىندالىپ جاسالعان سياقتى. مىنا تىڭ تۋىندىنىڭ اۆتورى,  «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى بولاتبەك تولەپبەرگەن دە جەلتوقسان تا­قىرىبىن ءبىرازدان بەرى قاۋزاپ, قالام تارتىپ جۇرگەنىن ءبىلۋشى ەدىك. بۇدان بۇرىن ونىڭ «ءبىز بىلمەيتىن جەلتوقسان» اتتى كىتابى جارىق كورگەن. سونداي-اق «جەل­توقسان-86» دەپ اتالاتىن ون توم­دىق ەستەلىكتەر, قۇجاتتار, ماقا­لا­لار جيناعىنىڭ قۇراستىرۋشى اۆتورلارىنىڭ ءبىرى. قالامگەر «جەل­توقسان قارلىعاشتارى» پۋب­لي­تسيستيكالىق كىتابىندا تاقى­رىپ­تى جاڭا قىرىنان قوزعاپ, جەل­توقسان وقيعاسى كەزىندەگى قا­زاق قىزدارىنىڭ اڭىزعا اينالىپ بارا جاتقان ەرلىگى, قايسارلىعى مەن وجەتتىگى حاقىندا جەكە-دارا سىر شەرتىپ, وي وربىتكەن. وسى رەتتە ءبىرىنشى بولىمدە اۋەلى جەلتوقسان كوتەرىلىسىنىڭ تۇتانۋىنا تۇرتكى بولعان جايلار, كەڭەستىك توتاليتارلىق جۇيەگە قارسىلىق-نارازىلىقتىڭ شىم-شىمداپ بوي كورسەتكەن كورىنىس­تەرى مايدان قىل سۋىرعانداي سۋىرتپاقتالا ساراپتالادى. ەكىنشى بولىمدە بۇرىن كوپ ايتىلسا دا, جەكەلەگەن ماقالالاردا جازىلسا دا, ءبىرتۇتاس تولىمدى ەڭبەكتىڭ نى­سانىنا اينالا قويماعان, جەل­توقساندا ەرلىك پەن ەلدىكتىڭ ۇلگى­سىن كورسەتكەن قازاق قىزدارىنىڭ جۇرتشىلىققا تانىس ءارى بەيتا­نىس قىرلارى, ولاردىڭ كەيىنگى تاعدىرلارى وقىرمان نازارىنا ايشىقتالا ۇسىنىلىپتى. ءۇشىنشى بولىمدە جەلتوقساننىڭ سۋىق ىز­عا­رىنا شالىنىپ, اجال قۇشقان قىرشىن عۇمىرلار جايىندا اڭگى­مەلەنەدى. سونىمەن بىرگە قۋدالاۋ مەن تۇرمەنىڭ كەرمەك ءدامىن تاتقان قايسار قىزداردىڭ ەستەلىكتەرى تار­تىمدى ءارى اسەرلى وقىلادى. قالامگەردىڭ وسىلايشا جەلتوق­سان كوتەرىلىسىنە قاتىستى تولىق­قان­دى ماعلۇمات-دەرەكتەردى سول جەلتوقسانشى قىزداردىڭ ءوز اۋ­زى­مەن نانىمدى دا شىنايى جەتكىزۋگە تىرىسۋى, كوتەرىلىستىڭ بەي­مالىم جايلارىن قامتۋدى ماقسات تۇتۋى دا وتە قۇپتارلىق دەر ەدىك. سوڭىندا قاھارمان قىزداردىڭ ناقتى دەرەكتەر مەن قۇجاتتارعا نەگىزدەلگەن ءىس-ارەكەتتەرى مەن اتى-جوندەرى جەكە تىزىمدەلىپ جاريا­لانعان. وسىنىڭ ءبارى بولاشاقتا جازىلار كوركەم شىعارمالارعا تۇعىر-تياناق بولادى دەپ سەنىممەن ايتا الامىز. جەلتوقسان كوتەرىلىسى قازاق تاريحىنىڭ تاۋەلسىزدىككە ۇمتىل­عان اسقاق كەزەڭى ەكەنىنە كىتاپتى مۇقيات زەردەلەگەن وقىرماننىڭ كوزى جەتە تۇسەرى ءسوزسىز. جاس جۋر­ناليست-جازۋشى بولاتبەك تولەپ­بەرگەننىڭ بۇل تۋىندىسى جەلتوق­سان اقيقاتىن بىلە ءتۇسۋ ورايىن­داعى تاعى ءبىر يگى قادام بولعان­دىعىن قاداپ ايتقانىمىز دۇرىس. قورعانبەك امانجول.