كەمەلدەنۋ

وتكەن عاسىردىڭ ورتاسىندا قا­زاق جەرىندە باستالعان الىپ قۇ­رى­لىستىڭ ءبىرى سوكولوۆ-سارىباي كەن بايىتۋ كومبيناتى بولاتىن. تەمىر كەنىن ءوندىرىپ, ونى بايىتاتىن بۇل ءىرى كاسىپورىن كەڭەس وداعى كەزىندە دە الىپ دەرجاۆانىڭ بەتكە ۇستار ءوندىرىس ورىندارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالدى. كەڭەس وداعى تاراپ, رەسەيگە شيكىزات كوزى بولىپ وتىرعان ەلدەردىڭ بارلىعى ورتاق قازاننان ۇلەسىن العان كەزدە, ەكونوميكالىق بايلانىستار ءۇزىلىپ, بۇرىنعى سو­كولوۆ-سارىباي كەن بايىتۋ كوم­بي­ناتىنىڭ كەمەسى قۇمدا ءسال قايىر­لاپ تۇرىپ قالعان ۋاقىت ۇمىتىلا قويعان جوق. ال بۇگىن دامۋدىڭ زاماناۋي جولىنا تۇسكەن تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىن ورگە سۇيرەيتىن ءىرى يننوۆاتسيالىق-ين­ۆەس­تيتسيالىق جوبالاردان بەتىن بو­لاشاققا بۇرعان كەرۋەننىڭ سي­پا­تىن كورگەندەي بولامىز. سول جو­با­لار­دىڭ كەرۋەنباسىلارىنىڭ ءبىرى وسى سوكولوۆ-سارىباي كەن ءون­دىرۋ بىرلەستىگى. كەن ورنىنىڭ سوكولوۆ-سارى­باي, كاچار, قور­جىنكول جانە سو­كولوۆ كەنىشى سي­ياقتى بەس كارە­رىنەن قۇرا­مىندا شامامەن 34 پاي­ىز تەمىرى بار 35 ميلليون توننادان استام كەن سسكوب-ءتىڭ ۇگىتۋ-بايى­تۋ جانە ىلعالدى-ماگنيتتىك سەپاراتسيا فابريكالارىنا جەتكىزىلەدى. ولاردان شىعارىلاتىن كونتسەنتراتتان بولات قۇياتىن كاسىپ­ور­ىن­دارعا قاجەتتى جەنتەك بايى­تى­لادى. كەن الىبى وتكەن عاسىردىڭ ورتا­سىنان باستاپ, تەمىر جەنتەگىن ماگنيتوگور مەتاللۋرگيا كومبين­ا­تىنا جونەلتەدى. ال سوڭعى جىل­دارى «سسكوب» اق-قا قحر بەلسەندى ارىپتەس بولدى. قوستاناي وب­لى­سى­نىڭ قىتايمەن ساۋدا اينا­لىمى بۇگىنگە دەيىن 1,6 ەسە وسكەن. ارينە, مۇنىڭ باستى بولىگى كەن الىبى وندىرگەن تەمىر جەنتەگىنە قاتىستى. سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگى قۇرامىنا كىرەتىن ENRس كومپانياسىنىڭ ينۆەستيتسيالىق جو­بالارى دا كەن الىبىمەن تىكەلەي بايلانىستى. قۋاتتىلىعى جى­لىنا 7 ميلليون توننا بولاتىن با­يىتۋ زاۋىتى 2014 جىلى پايدا­لا­نۋعا بەرىلمەك. ونىڭ قۇرىلىسى ءۇشىن 440 ميلليون اقش دوللارى يگەرىلەدى. سونىمەن قاتار, جىلىنا 3 ميلليون توننا تەمىر بالقى­تاتىن كۇيدىرۋ ماشينەسىنىڭ جانە 1,8 ميلليون توننا ىستىق بريكەتتى تەمىر وندىرەتىن زاۋىتتىڭ قۇرى­لىسى باستالىپ, ول دا 2014 جىلى اياقتالادى. ENRس وعان 920 ملن. اقش دوللارى كولەمىندە قارجى سالماق. كەن بازاسىن كەڭەيتۋ جۇ­مىستارىنا دا 715 ملن. اقش دول­لارى جۇمسالادى ەكەن. «سسكوب» اق-تا 18 مىڭنان اسا ادام جۇمىس ىستەيدى. الەمدى ءبىر قاۋىزدىڭ ىشىنە تىققان كەشەگى قارجى داعدارىسىنىڭ تاياعى الدى­مەن وسىنداي ءىرى ءوندىرىستىڭ باسىنا تيگەنى بەلگىلى. قارجى داعدارى­سىنان سوكولوۆ-سارىباي كەن ءون­دىرۋ بىرلەستىگى دە سىرت قالمادى. كەنگە سۇرانىس بولماي قالدى, ونىڭ حالىقارالىق رىنوكتاعى با­عاسى دا كۇرت قۇلادى. ال تى­عى­رىق­تان شىعۋدىڭ باستى جانە ەڭ بەلگىلى امالى جۇمىسشىلار سانىن قىسقارتۋ بولسا, وندا كەمىندە 11-12 مىڭ ادام جۇمىس ورنىمەن قوش ايتىسار ەدى. ۇكىمەت تە, ءىرى كاسىپ­ورىندار دا تىعىرىقتان شىعار جول ىزدەدى. ۇكىمەت پەن ءىرى كا­سىپورىن باسشىلارى اراسىندا, ون­ىڭ ىشىندە, ENRC كومپا­نيا­سىمەن جۇمىسشىلاردى قىسقارت­پاۋ جو­نىن­دە مەموراندۋمعا قول قويىلدى. سول شارانىڭ تاماشا ۇلگىسىن دە سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگى كورسەتتى. كەنشى­لەردىڭ بار­لى­عىنا جارتى جۇمىس كۇنى بەلگىلەندى. بۇرىنعىداي ۋىس­تاپ ايلىق جالاقى كورمەسە دە, وت­باسىن اسى­راۋعا جەتەتىن ناپاقاسىن وندى­رىس­تەن الىپ وتىردى. بۇل ءبىر. ەكىنشىدەن, بۇل وندىرىستە سوناۋ ەلۋىنشى جىلداردان بەرى جوندەۋ جۇ­مىستارىن كورمەگەن تسەح, فابريكالار, قۇرالدار بولاتىن. سال­عىرت­تىقتان ەمەس, ولاردىڭ ۇزدىك­سىز جۇمىس ىستەۋىنەن جوندەۋ جۇ­مىستارى ەكىنشى ورىندا قالىپ كەلگەن. داعدارىس ولاردى دامىل­داتقان كەزدە, ۋاقىتتى بوس جىبەرمەي, بارلىعى دا قاجەتىنە قاراي جوندەۋدەن ءوتتى. ءوندىرىس ورنى داعدارىستان جۇدەگەن جوق, قايتا ءبىر سىلكىنگەندەي بولدى. – قارجى داعدارىسىنا قارسى تۇتاس باعدارلاما جۇمىس ىستەدى. سونىڭ ەڭ باستىسى رەسپۋبليكا ۇكىمەتى مەن ENRC كومپانياسى اراسىنداعى مەموراندۋم بولا­تىن. ءبىزدىڭ كاسىپورىن وسى كوم­پانيانىڭ قۇرامىنا كىرگەندىكتەن داعدارىس سىن تەزىنە العان از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە كەنىشتەردى پايدالانۋ, جوندەۋ جۇمىستارى, جاڭا كەن ورىندارىن زەرتتەۋ جۇ­مىس­تارى, ءتىپتى ينۆەستيتسيالىق جوبا­لارعا دەيىن ءوزىنىڭ ساتىمەن ورىن­دالىپ, جالعاسىپ جاتتى, – دەيدى «سسكوب» اق پرەزيدەنتى مۇحا­مەدجان تۇرداحۋنوۆ. مۇندا سول 2008 جىلدىڭ اياعى مەن 2009 جىلدىڭ ورتاسىنا دەيىنگى ءبىر مەزگىل ۋاقىتتا جۇر­گى­زىل­گەن جۇمىستاردىڭ بارلىعى دا وسى باعدارلاما شەڭبەرىنە كىردى. كەن الىبىنىڭ العا باسۋىنا ەل­باسىنىڭ كومەگى دە از بولعان جوق. ن.نازارباەۆتىڭ قىتايعا ساپا­رى­نان كەيىن اسپان استى ەلىنە قازاقستاننان كەن جونەلتۋ بۇر­ناعى جىلدارمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە ءوستى. رەسەيگە بۇرىنعىعا قاراعاندا 10-12 ميلليون توننا كەن ارتىق ارتىلاتىن بولدى. بۇگىندە ءومىردىڭ, شارۋانىڭ قاي سالاسى ءۇشىن دامۋدىڭ داڭعىل جو­لى – يننوۆاتسيا. ال سوكولوۆ-سا­رىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگى ءۇشىن يننوۆاتسيا تەحنيكانى جاڭا­لاۋدان باستالادى. قازىر بىرلەستىكتەگى اۆتو­كو­لىك باسقارماسىنىڭ تەحنيكا پار­كى بىرتىندەپ شەتەلدىك ماشينە­لەر­مەن, بۋلدوزەرلەرمەن جاڭا­رىپ كەلەدى. 90 توننا كوتەرە الا­تىن «Caterpillar» 777F اۆتو­اۋدارعى جانە 130 توننا جۇك كوتە­رەتىن «بەلاز» ماشينەلەرى الىن­دى. كەنىشتەردە «سات»-D9R جانە «CAT»-D6N الىپ بۋلدوزەرلەرى جۇمىس ىستەيدى. ال وتكەن جىلدان باستاپ كاچار كارەرىنە جاپونيا­نىڭ «HITACHI» ەكسكا­ۆا­تورلارى اكە­لىندى, ولاردىڭ ار­قايسىسى ءشو­مى­شىن جەرگە ءبىر سال­عاندا 27, 17, 21 تەكشە مەتر تو­پىراق الادى. كەن وندىرىسىندەگى تەتىكتى تۇس­تىڭ ءبىرى كەن قاباتىن جارۋ بولىپ تابىلادى. كەن قىرتىسىن بوسا­تاتىن تروتيل دەگەن زات 1990 جىل­عا دەيىن رەسەيدەن ساتىپ ال­ىندى. ونىڭ تونناسى ءۇشىن 1000 دوللار تولەنەتىن. الگى زاتتىڭ جى­لىنا 500 تونناسى كەرەك بو­لاتىن. قان­شاما ەسىل اقشا جەلگە ۇشقانداي ەدى. مىنە, ەندى ءوندى­رىستىڭ وزىندە ىستەيتىن ونەرتاپ­قىش ماماندار ىز­دەنىسىنىڭ ار­قا­سىندا قاراپايىم جارىلعىش قوس­پا ومىرگە كەلدى. ال ونىڭ ءار تونناسىنا 100 دوللاردان ارتىق شىعىن شىقپايدى. وسىن­داي جا­ڭالىقتاردى وندىرىسكە ەنگىزۋدىڭ تيىمدىلىگى جىلىنا 9 ميلليون دوللار قارجى ۇنەمدەۋگە مۇم­كىندىك بەردى. – ءبىز كەن وندىرۋدەن ەندى مەتالل ءوندىرۋشى كاسىپورىنعا اينا­لامىز. ءبىز بۇرىن رەسەيدەن ءون­دىرىستىڭ ىشكى قاجەتى ءۇشىن يلەك مەتالل ساتىپ الاتىن ەدىك. ەندى جاعداي تۇبىرىمەن وزگەرەدى, – دەيدى «سسكوب» اق پرەزيدەنتى م.تۇرداحۋنوۆ. جاعدايدى تۇبىرىمەن وز­گەرت­كەن مەتالل يلەك زاۋىتى بو­لا­تىن. قۇ­نى 7,5 ميل­ليارد تەڭگەگە تۇسكەن بۇل ينۆەس­تي­تسيالىق جوبا 2010 جىل­­­دىڭ ىشىندە ساتىمەن جۇ­زە­گە اسقان. ول جى­لىنا 75 مىڭ تون­نا يلەك مەتالل وندى­رە­دى. بۇل كەن ءون­دىرۋ بىرلەس­تىگىنىڭ ىشكى قا­جەتىن تو­لىق اقتايدى, سونىمەن قاتار, ENRC كومپانيا­سىنىڭ قۇرا­مىنا كىرەتىن باسقا دا كاسىپ­ورىن­دارعا بەرىلەدى, ودان ار­تىلعانى سىرتقا ساتىلادى. زاۋىت 650 جۇ­مىس ورنىن ۇسىندى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ وزىندە ەلىمىزدە ارقايسىسى ءبىر ميلليون دوللاردان ارتىق ينۆەستيتسيالىق قار­جىعا تۇسەتىن 134 جوبا اياقتا­لۋى ءتيىس. ال ەلباسى ن. نازارباەۆ ەلدى جاڭا يندۋس­تريا­لاندىرۋ شەڭ­­بە­رىن­دە­گى ماڭىزدى جو­بالار­دىڭ ءبىرى «سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگى» اق-تا­عى مەتالل ون­ىم­دەرى زا­ۋى­تى­نىڭ قۇرىلىسى بو­لا­تىن­دى­عىن اتاپ ايتتى. بيىلعى جى­لى ونىڭ ىرگەتاسى قالانباق. سون­دا سسكوب كەن­دى وزىندە وڭ­دەيتىن بولا­دى. بولاشاق زاماناۋي قۋات­تى زاۋىتتا بايى­تىل­عان جەنتەك تەمىردى ودان ءارى وڭدەپ, ىستىق بريكەتتەلگەن مەتالل ەتىپ شىعا­رادى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العاننان كەيىن كەن الىبى ينۆەستيتسيالىق جولمەن دامىدى. ماماندار بىلىكتىلىگىنە بارىنشا كوڭىل ءبولىندى. ايتپەسە جاڭارىپ جاتقان تەحنيكالاردا, اشىلىپ جاتقان زاۋىتتاردا بۇرىنعى اياڭ جۇرىسپەن جۇمىس ىستەيمىن دەۋ كەلمەسكە كەتتى. تەحنيكا, تەحنولوگيا, جۇمىس ادىستەرى جا­ڭار­دى. سوكولوۆ-سا­رى­باي كەن ءون­دىرۋ بىرلەستىگىندەگى ۇلكەن سالا­نىڭ ءبىرى وقۋ ورتالىعى. رايسا ليپاتنيكوۆا باس­قا­رىپ وتىرعان بۇل ور­تالىق وسى كەن ورنى اشىلعاندا, ياعني 1955 جىلى قۇرىلعان بولا­تىن. ويتكەنى, قاي كەزدە دە ءىس تەتىگىن كادرلار, ماماندار شەشەدى. ال قازىر ءوندىرىستىڭ يننوۆاتسيالىق جول­مەن دامۋىنا باي­لانىستى وقۋ ورتالىعى دا جاڭا­شا سيپاتقا يە بولعان. مۇندا جۇ­مىسشى مامان­دىقتارىنان باستاپ, باسشى ما­مان­دارعا دەيىن دايىندا­لادى, ول­ار­دىڭ بىلىكتىلىگىن كوتە­رەدى. سوڭعى كەزدەرى كەن كارەرلەرىنە شەتەلدىك وزىق تەحنيكالاردىڭ كەلۋىنە باي­لانىستى جۇرگىزۋشى­لەر­گە كومپيۋتەرلىك باسقارۋ تەحنيكا­لا­رىنىڭ تە­تىكتەرى ۇيرەتىلەدى. مۇن­دا جىلى­نا 200-دەن اسا اتالىم­داعى كاسىپ بويىنشا 4,5 مىڭ ادام وقىپ شى­عادى. كەن الىبىنىڭ قۇ­را­مىن­دا­عى كارەرلەر, بايىتۋ فاب­ريكا­لا­رى, تەمىر جول تاسىمالى, كەيىنگى اشىلىپ جاتقان زاۋىت–بار­لىعىنا ماشينيستەر, جۇرگىزۋشىلەر, كەن جۇ­مىسشىلارى, نالادچيكتەر, پروحودچيكتەر, جۇك ماشينەلەرى, بۋل­دوزەرلەر, ەكسكاۆاتورلار جۇر­گى­زۋ­شىلەرى سياقتى تولىپ جاتقان ما­ماندىقتاردىڭ بارلىعى دا وسى ورتالىقتا دايىندالادى. ENRC كورپوراتسياسى قۇرامىنا كىرەتىن كاسىپورىن قىز­مەتكەرلەرى اراسىندا جىل سايىن كاسىبي شەبەرلىكتى بايقاۋ جارىسى وتەدى. بيىل بۇل سايىس «سسكوب» اق بازاسىندا ءوتتى. ەۋرازيالىق تابي­عي رەسۋرستار كورپوراتسياسىنا قا­راستى كاسىپ­ور­ىن­داردان كەلگەن 60 ادام بەس ما­ماندىق بويىنشا سىن­عا ءتۇستى. ول­ار بىلىكتىلىگىن, ءبىلىمىن, شەبەرلىگىن ورتاعا سالدى. كومان­دالىق ەسەپتە سوكولوۆ-سا­رىباي كەن ءوندىرۋ بىر­لەس­تىگىنىڭ جۇمىس­شى-ماماندارى ءبى­رىنشى ور­ىندى جەڭىپ الدى. XXI عاسىردىڭ باسىنان باستاپ رۋدنىي قالاسى اتاجۇرتتى اڭ­ساعان شەتتەگى اعايىننىڭ توقتار جەرىنە اينالدى. اسىرەسە, وزبەك­ستانداعى اعايىندار كوشتىڭ باسىن وسىلاي بۇرعان. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى سول جاقتاعى التىن كەنىندە جۇمىس ىستەگەندىكتەن, ولارعا كەنشى ما­ماندىعى ەتەنە تانىس. بۇركىتباي قالاباەۆ بايىتۋ فاب­ريكا­سىن­دا­عى بايىتۋ ۋچاسكەسىندە سلەسار-جوندەۋشى بولىپ ەڭبەك ەتە­دى. وز­بەكستاندا جۇرگەندە ۇش­قۇدىق كەنىندە, ناۋاي كەن-مە­تاللۋرگيا زا­ۋى­­تىندا جۇمىس ىستەگەندىكتەن ول مۇنداعى جۇمىستىڭ ەشقايسىسىن جاتىرقاعان جوق. – جۇرگىزۋشى جانە سلەسار ماماندىقتارىم بار. اتا قونىسقا كەلگەنىمە 7 جىل بولدى, بالا­لا­رىمدى قازاقستانعا اكەلىپ, كوڭى­لىمدى ءبىر دەمدەدىم, ولار قازاق تىلىندە ءبىلىم الدى. جاقسى ورنا­لاستىق, ءۇش بولمەلى ءۇي الدىم. ال مۇنداعى ءوزىمنىڭ جۇمىسىم جاقسى, ايلىق جالاقىمىزدى الىپ وتىر­مىز. مەنەن كەيىنگى ءىنىم قىدىرباي دا وس­ىن­دا كوشىپ كەلدى. ونىڭ دا ءۇش بولمەلى ءۇيى بار, قىزدارى وس­ىندا كەلگەن سوڭ تۇرمىسقا شىقتى. قىدىرباي قازىر كەن ورنىندا كران­داردى قارايتىن سلەسار-جون­دەۋشى بولىپ ىستەيدى, – دەپ اعىنان جارىلادى بۇركىتباي. – مەن ناۋاي مەملەكەتتىك كەن ينستيتۋتىن كەن ءىسى ماماندىعى بويىنشا بىتىرگەنمىن. ۇشقۇدىق­تاعى التىن كەنىنىڭ جارىلىس ۋچاسكەسىندە قىزمەت ىستەگەن ەدىم. بۇل ءىس بويىنشا بىلىكتى مامان سانالدىم. بىراق قازاقستانعا كەلگەن سوڭ 2004 جىلى سسكوب-ءتىڭ جارىلىس ۋچاسكەسىنە سۇرانعانىمدا مەنى المادى. ايەل ادام بولعان سوڭ بىلىكتىلىگىمە ءمان بەرىلمەگەن شىعار. سودان مەملەكەتتىك قىزمەتتە ءبىر جىل ىستەدىم, بىراق ماماندىعىمدى جاق­سى كورگەندىكتەن كەن, كارەر مەنى تارتتى دا تۇردى. كومبيناتقا كەلىپ, تاعى دا جۇمىسقا سۇراندىم. جوندەۋ-مەحانيكالىق زاۋىتتىڭ قۇيۋ تسەحىنا شاكىرت بولىپ كىردىم. التى ايدان كەيىن-اق ماعان شەبەر قىزمەتى ۇسىنىلدى. قازىر قارا­ماعىمدا 50 ادام بار. ءبىزدىڭ قۇيۋ تسەحىنىڭ ماڭىزدىلىعى سونداي, بۇل تسەح توقتاعان كۇنى كەن الى­بىنىڭ بۇكىل جۇمىسى دا توق­تاي­دى, – دەيدى ايگۇل جەتپىسوۆا. جالىنداپ تۇرعان جاستىڭ جىگەرلى اڭگىمەسىنەن وزىنە عانا ەمەس, ەلدىڭ ەرتەڭىنە سەنىمدىلىك, سول ەلىنە دەگەن ىستىق ىقىلاس ەسكەندەي بولادى. ول قازىر قاراعاندى مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە سىرتتاي وقىپ, كەن سالا­سىن­دا ەكىنشى جوعارى ءبىلىم الىپ ءجۇر. وزبەكستاننان كەلگەن ورالمان اعاي­­ىنداردىڭ اراسىندا ايگۇل سەكىلدى ءبىلىمدى, كەن ءىسىن, كەن ور­نىنداعى تەحنيكالار ءتىلىن جاقسى بىلەتىن جاستار كوپ. مىسالى, كارەرلەرگە شەتەلدەن اكەلىنىپ جات­قان جاڭا تەحنيكالار ءتىلىن ەكىنىڭ ءبىرى بىلە بەرمەيدى. قازىر كاچار كارەرىندە الىپ «HITACHI» ەكسكا­ۆاتورلارى مەن اۋدارعىشتار جۇ­مىس ىستەيدى. باسقارۋ تەتىگىنىڭ بار­لىعى كومپيۋتەرگە نەگىزدەلگەن تەح­نيكانىڭ سەرۆيستىك قىزمەتى ءوز الدىنا ءبىر سالا بولىپ تابىلادى. وسى تەحنيكالاردى اكەلگەن فير­ما­نىڭ «كاچار جوباسى» بويىنشا ءىستىڭ بارلىعى دا بىلىكتى مامان­دارعا كەلىپ تىرەلەدى. سوندىقتان ونى جيناۋ, جۇرگىزۋ, جۇرگىزۋ­شى­لەرگە ۇيرەتۋ, جوندەۋ سياقتى جۇ­مىستاردىڭ بارلىعى وزبەكستان­نان كەلگەن كەنجەحان ۇمبەتوۆ پەن تيمۋر تورتباەۆ سياقتى جىگىتتەر­دىڭ قولىنان وتەدى. قۋاتتى تەح­نيكالاردىڭ ارقاسىندا عانا كەن ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ مۇمكىن بولادى. كەن كارەرلەرىندە شەتەلدىك الىپ تەحنيكالاردىڭ ازىرگە بەسەۋى جۇ­مىس ىستەۋدە. الداعى جىلدارى ولاردىڭ قاتارى كوبەيە تۇسپەك. – كەنجەحانداي, تيمۋرداي مامان جىگىتتەر باردا كاسىپورىن قان­داي تەحنيكا السا دا ۋايىم جوق. بۇلار جاپوندىق تەحني­كا­لاردى شەمىشكەدەي شاعادى, – دەيدى سسكوب كاچار باسقارماسىنداعى اۆتوكولىك تسەحىنىڭ باستىعى سەرگەي چەرنوۆ. – ءوزىمنىڭ تۋىپ-وسكەن جەرىم وزبەكستانعا ەشقانداي وكپەم جوق. الايدا اتامەكەنگە كەلگىمىز كەلدى. رۋدنىي قالاسىنىڭ تۇرعىندارى وتە تاتۋ, باۋىرمال. وسى جەردەن با­قى­تىمدى دا, سۇيىكتى جۇمىسىم­دى دا تاپتىم. قازىر TURKUAZ machinery فيرماسى قۇرعان «كاچار جوبا­سى­نىڭ» جەتەكشىسىمىن. جاڭا تەحني­كالارعا سەرۆيستىك, قاداعالاۋ قىز­مەتىن كورسەتەمىز. نامىستان جارا­ل­عان حالىقپىز عوي, اتامەكەندە ءبىز دە ءوزىمىزدىڭ ءبىلىمىمىزدى, بىلىگىمىزدى كور­سەتىپ, ەلگە قىزمەت ەتۋدى ماقسات تۇت­تىق, – دەيدى كەنجەحان ۇمبەتوۆ. بۇل كۇندە سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگىندە اتاجۇرت­تى اڭ­ساپ كەلگەن ەكى مىڭنىڭ سىر­تىندا قانداستارىمىز ەڭبەك ەتەدى. ولار ءۇشىن رۋدنىي قالاسى – قۇتتى قو­نىس, كەن ورنى – سۇيىكتى جۇمىسى. رۋد­نىي قالاسىندا ءبىر كەزدەرى جەرگىلىكتى ۇلت­تىڭ سانى قالا حال­قى­نىڭ ەكى پاي­ىزىن عانا قۇراي­تىن. ونى دا ستۋدەنتتەردىڭ ەسەبىنەن دەپ ايتا­تىن. ال قازاق مەكتەبى تۋرالى ءسوز دە بولمايتىن. قازىر رۋدنىيدا ءۇش قا­زاق ورتا مەكتەبى بار. جىل قۇ­سىن­داي قۋانتىپ اتامەكەنگە قانداس­تا­رى­مىز ورال­عا­لى كەنشىلەر قالاسىن­دا دەمو­گرا­­فيا­لىق ءدۇمپۋ دە جوق ەمەس. سوكولوۆ-سارىباي كەن ورنى­نىڭ اشىلعانى, بايىتۋ كوم­بي­ناتىنىڭ جۇمىس ىستەي باستا­عا­نى وتكەن عاسىر­دىڭ ورتاسى بو­لاتىن, ول ەلىمىزدىڭ باي تاري­حى­نىڭ ءبىر پاراعىنا اي­نالدى. قا­زاق­ستان­نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن كەنشىسى, سسكوب ارداگەرلەر كەڭە­سى­نىڭ توراعاسى ءال­سا­بىر دار­مەن­باەۆ اقساقال كەن ور­نىنىڭ ال­عاشقى قا­زىعى قاعى­لۋى­نا, رۋد­نىي قالا­سى­نىڭ ور­نىنا كەنشىلەر شاتىرىنىڭ تىگىلۋىنە كۋا جانداردىڭ ءبىرى. ول سوكولوۆ-سارىباي كەن بايىتۋ كوم­­­بي­ناتىنا كەلگەن اكادەميك قا­نىش سات­باەۆ­تى كۇتىپ الدى, كوم­­بي­ناتتىڭ ال­عاشقى دي­رەكتورى ني­­كولاي ساندريگايلومەن بىر­گە قىز­مەت ىستەدى. كەن الى­بى بۇ­گىن­گىدەي عاجا­يىپ تابىس­تارعا بىردەن جەتە قالعان جوق, ونىڭ ىرگە­تاسىن قا­لاعان اعا ۇرپاق ەڭبەگى ۇمى­تىلماق ەمەس. ال ءون­دىرىس جاستاردان تاماشا تۇل­­عالاردى ءوسى­رىپ شى­عار­دى. – وسىنداي سارى دالادا رۋد­نىي قالاسى تو­تى­قۇستاي تارانىپ ءوسىپ شىقتى, – دەيدى ارداگەر ءال­سا­بىر تۇرعىنباي ۇلى. – مە­نىڭ زا­مان­داس­تارىمنىڭ ەشقاي­سى­­سى­نىڭ دا رۋدنىي تۋعان قالا­سى ەمەس ەدى, ءبىزدىڭ بارلىعىمىز دا سول كەزدەگى كەڭەس وداعىنىڭ تۇكپىر-تۇكپى­رى­نەن جينالعان جاس­تار ەدىك. ال ونىڭ ەسەسىنە ءبىزدىڭ بالا­لارىمىز, نەمەرەلەرىمىز رۋد­نىي قالاسىندا تۋدى. ءبىزدىڭ جاس­تى­عىمىزعا دا, باق­ىت­تى قارتتى­عىمىزعا دا كەنشىلەر قالاسى كۋا. ءوزىمىز جاس­تىعى­مىز­دى بەرگەن, ەڭبەك ەتكەن كەن بىرلەستىگى قازىر ءار ارداگەردى الا­قانىنا سالىپ وتىر. قالانىڭ جايناپ ءوسۋى دە كەن الىبىنىڭ ارقاسى. سوكولوۆ-سا­رىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگىندەگى جىلۋ-ەلەكتر ستانساسى قالانى جى­لىتۋدى تولىق موينىنا ال­عان. تۇرعىن ۇيلەر قىسى-جازى ىستىق سۋمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. تۇر­عىن ءۇي دەمەكشى, كاسىپ­ورىن كەنشىلەردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاما­سىز ەتەدى. سوڭعى جىل­دارى بىرنەشە ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. – كومپانيا جۇمىسىنىڭ تا­بىستى بولۋى الەۋمەتتىك جاع­داي­­لارعا, ياعني قىزمەتكەرلەر مەن جۇمىسشىلاردىڭ تۇرمى­سى­نا باي­لانىستى. سوندىقتان بيزنەس جاۋاپكەرشىلىگى ءبىز ءۇشىن ەڭ وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى, – دەيدى كا­سىپورىن باسشىسى م.تۇر­دا­حۋ­نوۆ. راسىندا دۇنيەجۇزىلىك با­سە­كەدە ەشكىمگە ءباس بەرمەيمىن دەپ وتىر­عان كەن الىبى كەنشىلەردىڭ دە, قا­لانىڭ دا بارلىق الەۋ­مەت­تىك ما­سەلەلەرىن قامتىپ وتىر. كومبينات ءوزىنىڭ بولاشاق ماما­نى بو­لىپ قالىپتاساتىن جاس­تاردىڭ جو­عارى ءبىلىم الۋىنا دا قامقور­لىق جاساپ, ولاردىڭ وقۋ اقىسىن تولەيدى. كەنشىلەر قا­لا­سىنداعى سسكوب تۇرعىزعان «گور­نياك» ما­دە­نيەت جانە سپورت سارايى, «راسسۆەت» ەمدەۋ-ساۋ­ىق­تىرۋ ورتالىعى ۇلكەن قالالار­داعى عيماراتتار­مەن ءباس تالاس­تى­را الادى. بۇل ەمدەۋ-ساۋىق­تىرۋ ورتالىعى جا­قىن جىلدارى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلىپ, مە­ديتسينالىق زاماناۋي قۇرال-جاب­دىقتارمەن جاب­دىقتال­عان. وندا وبلىس وڭىرىندە تەڭدەسى جوق لابوراتوريا جۇمىس ىستەيدى. دارى­گەر مامانداردىڭ بىلىكتىلىگى جو­عا­رى. گۇلمەن كومكەرىلگەن كەنشىلەر قالاسىنىڭ تازالىعى ون­ىڭ سۇلۋلىعىن ايشىقتاي تۇسەدى. ءنازيرا جارىمبەتوۆا. رۋدنىي.